Uniewinnienie w sprawie oszustw pożyczkowych uchylone. SN oddalił skargę obrońcy

M.S. została oskarżona o popełnienie dziewięciu przestępstw z art. 286 § 1

k.k. oraz jednego zakwalifikowanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 7 czerwca 2021 roku, sygn. II K

III KS 2/26

2

105/19, oskarżona została uniewinniona od popełnienia wszystkich zarzucanych jej

czynów.

Apelację od powyższego orzeczenia wniósł prokurator, zarzucając błąd w

ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ na treść

wyroku, polegający na dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału

dowodowego, w szczególności wyjaśnień oskarżonej oraz zeznań świadków, co

spowodowało błędne przyjęcie, że oskarżona nie działała z zamiarem

bezpośrednim wprowadzenia w błąd pokrzywdzonych co do zamiaru i możliwości

wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań, w sytuacji gdy wszechstronna analiza

zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że oskarżona

miała w chwili zawierania przedmiotowych umów pożyczek świadomość, że nie

zwróci kwot uzyskanych na mocy tych umów i tym samym działając umyślnie z

zamiarem bezpośrednim wypełniła znamiona przestępstw z art. 286 § 1 k.k. oraz z

art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2025 roku, sygn. II AKa 55/25, Sąd Apelacyjny w

Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania sądowi I instancji.

Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca, zarzucając

naruszenie przepisów postępowania karnego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. in

fine poprzez uchylenie przez sąd odwoławczy wyroku Sądu Okręgowego w

Rzeszowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy:

1. nie występuje konieczność przeprowadzania na nowo przewodu sądowego w

całości, a jedynie w ograniczonym zakresie,

2. z uzasadnienia zaskarżonego wyroku sądu II instancji w pkt 5.3.2. –

„zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania” wynika

konieczność przeprowadzenia dowodów z przesłuchania M.S. w charakterze

oskarżonej oraz przesłuchania świadka A.O. w obecności biegłego psychologa,

a nadto zweryfikowania okoliczności związanych z tym czy w okresie od

ostatniego przesłuchania oskarżonej doszło do pełnego lub częściowego

zaspokojenia wierzycieli oskarżonej, precyzyjnego określenia wysokości

pożyczki udzielonej A.O., P.K. i G.K., określenia wysokości spłat dokonanych

przez oskarżoną na rzecz ww. mężczyzn, precyzyjnego ustalenia czy kwota

III KS 2/26

3

pożyczki z dnia 9 października 2016 r. obejmowała kilka wcześniejszych

pożyczek oraz ustalenia pożyczek zawierających w należności głównej

„wynagrodzenie” mające przysługiwać pokrzywdzonym – które to czynności

(mające na celu rozwianie rzekomo istniejących w sprawie wątpliwości) w

sposób bezsprzeczny mogły zostać przeprowadzone bezpośrednio przez Sąd

Apelacyjny w Rzeszowie w toku postępowania odwoławczego poprzez

odebranie przez sąd dalszych wyjaśnień od M.S., przesłuchanie świadka A.O.

przy udziale biegłego sądowego z zakresu psychologii, przesłuchania

poszczególnych pokrzywdzonych pod kątem dokonania przez oskarżoną

całościowej lub częściowej spłaty przysługujących im wierzytelności, odebranie

zeznań od P.K. i G.K. w celu precyzyjnego określenia wysokości udzielonych

zobowiązań pożyczkowych i kwot spłat dokonanych na ich rzecz przez

oskarżoną do dnia dzisiejszego, odebranie od pokrzywdzonego G.K.

dodatkowych depozycji na temat tego, czy kwota pożyczki z dnia 9

października 2016 r. obejmowała kilka wcześniej udzielonych pożyczek, a także

zweryfikowanie podczas przesłuchania oskarżonej i świadków, które z

pożyczek zawierały kwotę „wynagrodzenia” na rzecz pokrzywdzonych,

3. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie miał możliwość przeprowadzania poszczególnych

dowodów w toku postępowania apelacyjnego w celu uzupełnienia materiału

dowodowego i dokonania pełnej weryfikacji zarzutów podniesionych w apelacji

oskarżyciela publicznego – czego z niewiadomych powodów nie zrobił,

4. sąd okręgowy w trakcie prowadzonego przez 2 lata postępowania

pierwszoinstancyjnego w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy,

który posłużył do wydania wyroku uniewinniającego M.S. od zarzucanych jej

czynów, w tym przesłuchał szereg świadków, z których zeznań nie wynika to,

aby zachowania prezentowane przez oskarżoną w inkryminowanym okresie

umożliwiały pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej za popełnienie

przestępstwa stypizowanego w art. 286 § 1 k.k.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.

III KS 2/26

4

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej

skutkować jej uwzględnieniem, a w konsekwencji uchyleniem zaskarżonego wyroku

i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.

Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k. nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci

skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść wówczas, gdy wydanie na

etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza

treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła

bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie

przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd

odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż

dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 §

1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania przezeń korekty orzeczenia

pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co

wymaga weryfikacji istniejącego materiału dowodowego i wykazania wad w

rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu

sądowego na nowo w całości. W każdej z tych sytuacji sąd odwoławczy jest

zobowiązany do wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2

k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz

przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 6 lutego 2019 roku, IV KS 3/19).

Jednocześnie przypomnieć trzeba, że art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.

obliguje Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi do orzekania w granicach

podniesionych tam zarzutów (por. postanowienia SN z dni: 4 listopada 2021 r., IV

KZ 43/21; 11 października 2022 r., III KS 50/22; 4 czerwca 2025 r., V KS 18/25).

Poza granicami skargi Sąd Najwyższy orzeka jedynie wówczas, gdy w skardze

zarzuca się naruszenie art. 454 k.p.k. lub brak konieczności przeprowadzenia na

nowo przewodu w całości (art. 437 § 2 k.p.k.) w układzie, w którym na etapie

postępowania odwoławczego zaistniało uchybienie mieszczące się w art. 439 § 1

k.p.k., niedostrzeżone przez skarżącego (postanowienie SN składu 7 sędziów z 26

III KS 2/26

5

maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNKW 2020, nr 6, poz. 18; postanowienie SN z 3

listopada 2022 r., III KS 55/22).

Powyższe rozważania stały się koniecznym wstępem, albowiem lektura

wywiedzionej przez obrońcę skargi wskazuje jednoznacznie na wadliwe

zdekodowanie części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, co w konsekwencji

skutkowało postawieniem zarzutów w istocie niezwiązanych z podstawą

rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Choć obrońca formalnie wskazał, że

zaskarżonemu wyrokowi zarzuca obrazę art. 437 § 2 k.p.k., to warstwa

merytoryczna tego zarzutu nie pozostawia wątpliwości, że akcentowana wadliwość

orzeczenia koncentruje się na wykazaniu, że nie zachodzi potrzeba ponowienia

przewodu sądowego w całości.

Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości,

że przesłanką uchylenia wyroku było zaistnienie okoliczności wskazanej w art. 454

§ 1 k.p.k. Sąd dokonał szczegółowej analizy przeprowadzonych w sprawie

dowodów – dokumentów, zeznań świadków, a wreszcie wyjaśnień oskarżonej,

weryfikując je pod kątem możliwości czynienia w oparciu o nie relewantnych dla

sprawy ustaleń. W kontekście tym znamienne pozostaje, iż „sąd odwoławczy stanął

na stanowisku, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw

do uwolnienia oskarżonej M.S. od odpowiedzialności karnej za przestępstwo

oszustwa. Natomiast wydaniu wyroku o charakterze reformatoryjnym sprzeciwia się

zakaz, o którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Stąd też konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sadowi I instancji do ponownego

rozpoznania” (strona 11 uzasadnienia sądu odwoławczego). Wprawdzie sąd ad

quem wskazał w końcowych zaleceniach na dodatkowe powinności sądu I instancji

ponownie rozpoznającego sprawę, jednak nie pozostawało to w kolizji z pierwotnym

i stanowczym ustaleniem stwierdzającym istnienie podstaw do skazania oskarżonej

– a więc o zaistnieniu okoliczności z art. 454 § 1 k.p.k. W istocie zatem przekonanie

sądu apelacyjnego co do winy oskarżonej nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, stąd

też wykonywanie w takiej sytuacji dodatkowych czynności dowodowych przez ten

sąd nie było niezbędne. Dodatkowe wskazywane przez sąd odwoławczy dowody

mogą pozwolić na doprecyzowanie pewnych elementów opisów czynów i pozwolić

na określenie wysokości szkody dokładniejsze, aniżeli uczynił to prokurator w akcie

III KS 2/26

6

oskarżenia, tym niemniej przekonanie tego sądu o uruchomieniu się zakazu, o

którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. ma charakter oczywisty.

Tym samym sformułowany w skardze zarzut nie pozwolił na uznanie jej za

zasadną. Nie zaszły także okoliczności pozwalające na wzruszenie zaskarżonego

wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, a w konsekwencji – na podst.

art. 527 § 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 539f k.p.k. i art. 636 § 1 k.p.k. – kosztami

postępowania skargowego obciążono oskarżoną M.S.

[WB]

[a.ł]