Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sprawie T.G. i przekazał ją sądowi okręgowemu

III KS 46/26

2

T.G. został oskarżony o to, że

„w dniu 19 kwietnia 2024 roku w R. bez usprawiedliwionej przyczyny,

najpóźniej w ciągu trzech dni po upływie wyznaczonego terminu tj. do dnia 22

kwietnia 2024 roku nie powrócił do Zakładu Karnego w R. w wyznaczonej do dnia 18

kwietnia 2024 r. przerwy w odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej

postanowieniem o udzieleniu dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia

wolności z dnia 17 października 2023 roku II.l.Kow 1254/23/pr Sądu Okręgowego w

Krośnie Wydział II Karny Sekcja ds. Penitencjarnych i Nadzoru nad Wykonywaniem

Orzeczeń Karnych, która została udzielona ze względu na sytuację rodzinną:

konieczność roztoczenia opieki nad siostrą i 95 letnią babką tj. o czyn z art. 242 § 3

kk.”

Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z 3 lutego 2026 r., sygn. akt X K 316/25,

uznał oskarżonego T.G. za winnego popełnienia czynu opisanego

w części wstępnej wyroku, stanowiącego przestępstwo z art. 242 § 3 k.k. i za to na

podstawie art. 242 § 3 k.k. wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca T.G., zaskarżając go w całości.

Zarzucił on:

„1. naruszenie z art. 7 kodeksu postępowania karnego oraz naruszenie

art. 410 i art. 424 § 1 kodeksu postępowania karnego, poprzez błędne uznanie

wyjaśnień oskarżonego za niewiarygodne w części, w której oskarżony nie

przyznawał się do winy,

które to naruszenia miały wpływ na treść wydanego orzeczenia, gdyż w ich

konsekwencji Sąd pierwszej instancji dopuścił się:

2. błędu w ustaleniach faktycznych poprzez błędne uznanie, że:

• oskarżony w dniu 19 kwietnia 2024r. w Rzeszowie bez usprawiedliwionej

przyczyny, najpóźniej w ciągu trzech dni po upływie wyznaczonego terminu tj. do

dnia 22 kwietnia 2024 roku nie powrócił do Zakładu Karnego w R. w wyznaczonej do

dnia 18 kwietnia 2024r. przerwy w odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej

postanowieniem o udzieleniu dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia

wolności z dnia 17 października 2023 roku Il.l.Kow 1254/23/pr Sądu Okręgowego w

Krośnie Wydział II Karny Sekcja ds. Penitencjarnych i Nadzoru nad Wykonywaniem

III KS 46/26

3

Orzeczeń Karnych, która została udzielona ze względu na sytuację rodzinną:

konieczność roztoczenia opieki nad siostrą i 95 letnią babką,

• działanie oskarżonego nacechowane było umyślnością, a oskarżony miał

świadomość, że złożony przez oskarżonego wniosek o udzielnie dalszej przerwy

w odbywaniu kary pozbawienia wolności z dnia 12 kwietnia 2024r. oraz złożony przez

obrońcę oskarżonego wniosek o odroczenie wykonania kary wraz z wnioskiem

o wstrzymanie wykonania kary z dnia 9 maja 2024r. nie pozwalały oskarżonemu

oczekiwać z powrotem do Zakładu Karnego do czasu ich rozstrzygnięcia przez Sąd,

3. oraz naruszenia art. 242 § 3 kodeksu karnego poprzez niesłuszne

przyjęcie, że oskarżony swoim zachowaniem zrealizował znamiona przestępstwa

z tego przepisu.”

i wniósł o „zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uniewinnienie oskarżonego

od stawianych mu zarzutów, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.”

Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z 18 maja 2026 r., sygn. akt

III Ka 265/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu

w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Skargę od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego T.G., zaskarżając go w

całości. Zarzucił on „obrazę przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 437 § 2 kodeksu postępowania karnego poprzez błędne

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w

Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a to w wyniku błędnego przyjęcia, że jest

konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości, w sytuacji gdy Sąd

Okręgowy w Rzeszowie winien zmienić zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego w

Rzeszowie z dnia 3 lutego 2026r., sygn. akt: XK 316/25 poprzez uniewinnienie

oskarżonego”

i wniósł o „uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego

w Rzeszowie III Wydziału Karnego Odwoławczego z dnia 18 maja 2026r., sygn. akt:

III Ka 265/26.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KS 46/26

4

Skarga na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu pierwszej

instancji, stosownie do treści art. 539a § 3 k.p.k., może być wniesiona wyłącznie

z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 §

1 k.p.k. Zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach

wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w Rzeszowie uchylił wyrok Sądu

pierwszej instancji, wskazując jako podstawę art. 437 § 2 k.p.k. i konieczność

przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. W jego ocenie, „Zarzuty zawarte

w apelacji obrońcy oskarżonego okazały się trafne jeżeli chodzi o naruszenie art. 410

k.p.k., a co za tym idzie zasadnym jawi się zarzut dokonania błędnych ustaleń

faktycznych. Ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd I instancji w zakresie

ustaleń stanu faktycznego i rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu

okazała się na tyle wadliwa i nie uwzględniająca wszystkich okoliczności sprawy, że

Sąd Okręgowy zmuszony był uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do

ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Dla pełnego i prawidłowego ustalenia

stanu faktycznego w sprawie niezbędne jest przeprowadzenie postępowania

dowodowego w całości oraz ponowne dokonanie oceny tak zgromadzonego

materiału.” (pkt 2.1. formularza uzasadnienia).

Niezmienne pozostaje stanowisko wyrażone w uchwale I KZP 3/19, iż

konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa

w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji

naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy,

nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę

powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych

składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNK

2019, z. 6, poz. 3). Akceptując powyższe stanowisko, stwierdzić należy, że w

rozpoznawanej sprawie nie zaktualizowały się okoliczności nakazujące

III KS 46/26

5

przeprowadzenie w całości na nowo przewodu sądowego w postępowaniu przed

Sądem Rejonowym. Według aktualnie obowiązujących reguł postępowania

apelacyjnego, sąd odwoławczy, co do zasady, po rozpoznaniu wniesionego środka

zaskarżenia, powinien wydać orzeczenie merytoryczne, a nie kasatoryjne. Wiąże się

to z możliwością prowadzenia przez ten sąd postępowania dowodowego i

wydawania orzeczeń reformatoryjnych, przy ograniczeniu wiążącym się z treścią art.

454 § 1 k.p.k.

Zajęte przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie stanowisko i podniesione na tę

okoliczność argumenty, nie są wystarczające do uznania, iż wadliwość postępowania

przed Sądem Rejonowym pociąga za sobą konieczność ponowienia przewodu

sądowego w całości, tym bardziej że w „Zapatrywaniach prawnych i wskazaniach co

do dalszego postępowania” Sąd stwierdza, iż „W toku ponownego rozpoznania

sprawy Sąd I instancji winien odebrać od oskarżonego wyjaśnienia, o ile nie

skorzysta on z przysługującego mu prawa do odmowy składania wyjaśnień Nadto

sąd winien w sposób prawidłowy przeprowadzić całość postępowania dowodowego.

Dowody należy przeanalizować we wzajemnych relacjach, dbając o to, by

poddawany analizie materiał dowodowy był kompletny. Należy przy tym w sposób

sprzyjający dotarciu do prawdy obiektywnej podjąć z urzędu ewentualną inicjatywę

dowodową. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dowodowe powinno

doprowadzić do wydania prawidłowego wyroku.” (pkt 5.3.2. formularza uzasadnienia).

Przy zmienionym modelu postępowania odwoławczego, zakresie zaskarżenia

wyroku Sądu pierwszej instancji i treści podniesionych zarzutów apelacyjnych, nie

istnieją przeszkody w przeprowadzeniu przez Sąd Okręgowy postępowania

dowodowego w zakreślonym przez niego w uzasadnieniu wyroku zakresie, w tym

także przesłuchanie oskarżonego. Treść i zakres stwierdzonych na etapie

postępowania apelacyjnego uchybień, powinny skłonić Sąd orzekający do:

samodzielnego uzupełnienia materiału dowodowego, próby dokonania oceny tak

pozyskanego materiału dowodowego oraz analizy zgromadzonych dowodów

i ewentualnego wydania orzeczenia merytorycznego.

W tej sytuacji uznać należało, że wniesiona skarga jest zasadna, ponieważ

w sprawie nie zaistniała podstawa uchylenia wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie

i przekazania jej temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Konieczne było więc

III KS 46/26

6

uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Michał Laskowski

Andrzej Stępka

Andrzej Tomczyk

[WB]

[a.ł]