SN uchylił wyrok w sprawie oszustwa z zaliczką, bo nie trzeba powtarzać przewodu

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. akt II K 463/24, Sąd

Rejonowy w Międzyrzeczy uniewinnił oskarżonego S.S. od popełnienia zarzucanego

mu czynu z art. 286 § 1 k.k.

Wyrok ten został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego przez prokuratora.

W apelacji postawiono zarzut obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na

treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. wyrażającej się w dokonaniu

dowolnej oceny wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, z naruszeniem

zasad prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego w

szczególności w zakresie wyjaśnień oskarżonego, zeznań pokrzywdzonego,

korespondencji SMS, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę orzeczenia, polegającym na uznaniu, iż przeprowadzone postępowanie

nie potwierdziło sprawstwa i winy oskarżonego, podczas gdy prawidłowa,

poczyniona z uwzględnieniem wyżej wymienionych zasad analiza zebranego w

sprawie materiału dowodowego uzasadniała uznanie go za winnego zarzucanego

mu czynu. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Międzyrzeczu do ponownego

rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2026 r., w sprawie o sygn. akt IV Ka 194/26, Sąd

Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Skargę w tej sprawie wniósł obrońca oskarżonego zarzucając wyrokowi sądu

odwoławczego naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi konieczność

przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, pomimo że z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika istnienie takich uchybień

postępowania pierwszoinstancyjnego, które skutkowałyby nierzetelnością

postępowania sądowego i uzasadniały potrzebę powtórzenia wszystkich czynności

procesowych składających się na przewód sądowy, zaś wskazane przez Sąd

odwoławczy uchybienia odnoszą się wyłącznie do sposobu oceny

III KS 60/26

3

przeprowadzonych dowodów oraz ustaleń wyprowadzonych z materiału

dowodowego ujawnionego przez Sąd Rejonowy.

Stawiając ten zarzut obrońca wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w

Gorzowie Wielkopolskim i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na wniesioną przez obrońcę skargę Prokurator Prokuratury

Rejonowej w Międzyrzeczu wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest oczywiście zasadna. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga na

wyrok kasatoryjny może być wniesiona tylko z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. (w

istocie chodzi o § 2 tego przepisu) lub z powodu uchybień określonych w art. 439 §

1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepis art. 539a § 3

k.p.k. zawiera dwie podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego. Pierwsza

podstawa dotyczy naruszenia przez sąd odwoławczy przepisu art. 437 § 2 k.p.k. zaś

druga uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Nie budzi wątpliwości, że druga

podstawa skargi obejmuje li tylko postępowanie odwoławcze, a więc zaistnienie na

etapie tego postępowania uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k.

(postanowienie z dnia 26 maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNKW 2020, z. 6, poz. 18).

Aprobując to stanowisko w pierwszej kolejności Sąd Najwyższy rozpoznając skargę

na wyrok kasatoryjny musi zatem zbadać, czy na etapie postępowania

odwoławczego zaistniało uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., albowiem jego stwierdzenie

wymaga uchylenia takiego wyroku i czyni zbytecznym badanie złożonych skarg

opartych na naruszeniu art. 437 § 2 k.p.k. Takich uchybień, które klasyfikowane być

mogły z art. 439 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy w tej sprawie nie stwierdził. To zaś pozwala

odnieść się do zarzutu podniesionego w skardze, a zatem do twierdzenia skarżącego,

że okoliczności, które stały za wydaniem wyroku kasatoryjnego nie dają podstawy do

przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego. Zanim jednak Sąd Najwyższy do

tego zarzutu się odniesie, trzeba stwierdzić, że z treści uzasadnienia wyroku sądu

odwoławczego wynika, iż przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji były

jednocześnie dwie podstawy wskazane w art. 437 § 2 k.p.k., tj. konieczność

przeprowadzenia na nowo przewodu w całości jak i reguła ne peius z art. 454 § 1

k.p.k. W formularzu uzasadnienia wyroku obie te podstawy zostały wskazane, przy

czym w odniesieniu do konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

sąd ad quem podniósł, przywołując uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019

III KS 60/26

4

r., I KZP 3/19, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było nierzetelne,

choć uwagi poczynione w tym zakresie w tej części formularza odnoszą się do

braków dowodowych, a także oceny dowodów i poczynionych ustaleń faktycznych.

W kontekście braków materiału dowodowego to w uzasadnieniu wyroku przywołano

tylko jeden element, tj. potwierdzenie wpłaty należności w A. (formularz część 5.3.2.),

a pomimo tego - nie wskazując naruszenia przepisów prawa procesowego w

zakresie przeprowadzenia innych dowodów, w tym przesłuchania świadków - sąd

odwoławczy nakazał ponowne przesłuchanie wszystkich świadków. Ma zatem rację

skarżący, że przywołanie jako podstawy uchylenia wyroku konieczności

przeprowadzenia na nowo przewodu w całości jest niezrozumiałe i stanowi

naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w tym zakresie. Skoro bowiem nie wykazano, aby

przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji dowody zostały wprowadzone do

procesu z naruszeniem przepisów prawa, to nie ma żadnego powodu, aby twierdzić,

iż postępowanie sądowe w tym zakresie było nierzetelne i wymagane jest

powtórzenie na nowo przewodu sądowego. Z tego powodu nie można akceptować

uchylenia wyroku sądu meriti, a skarżący ma rację, iż w takim zakresie jedynym

wykazanym brakiem materiału dowodowego była kwestia uiszczenia przez

oskarżonego zaliczki na rzecz wskazanego A., którą należało uzupełnić w drodze

postępowania dowodowego na etapie postępowania odwoławczego.

Dostrzec trzeba także, że sąd odwoławczy wskazał także drugą podstawę uchylenia

wyroku, tj. art. 454 § 1 k.p.k. i tej podstawy nie objęto skargą. Rzecz jednak w tym,

że w realiach tej sprawy na podstawie lektury uzasadnienia wyroku sporządzonego

przez sąd odwoławczy nie sposób jednoznacznie określić powodu uchylenia wyroku

sądu pierwszej instancji. Rozważania sądu odwoławczego poświęcone tej kwestii są

bowiem wewnętrznie sprzeczne. Sąd odwoławczy w rubryce 5. 3 formularza wskazał

zarówno na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości (art. 437 §

2 k.p.k.) jak i regułę ne peius (art. 454 § 1 k.p.k.). Analogicznie rzecz się ma w

przypadku merytorycznej części rozważań sądu odwoławczego. W pierwszej części

sąd odwoławczy stwierdził bowiem „wadliwości zaskarżonego wyroku zarówno na

płaszczyźnie oceny materiału dowodowego jak i dokonywania ustaleń faktycznych”

a także, że procedujący w tej sprawie sąd pierwszej instancji oceniając materiał

dowodowy nie dopełnił wymogów, o których mowa w art. 7 k.p.k. i poczynił błędne

oraz niewyczerpujące ustalenia faktyczne w zakresie sprawstwa oskarżonego. Co

więcej, sąd odwoławczy wprost wskazuje, że dokładna analiza dowodów (m.in.

III KS 60/26

5

dokumentów w postaci zapisów SMS) prowadzi do wniosków przeciwnych od tych

wywiedzionych przez sąd pierwszej instancji, który nie uznał przecież, aby

zachowanie oskarżonego wyczerpywało znamiona czynu z art. 286 § 1 k.k. (str. 5

uzasadnienia numeracja SN). Jednocześnie, w drugiej części, jak już opisano to

powyżej, tenże sąd wskazuje na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego,

a potencjalne braki (choć opisuje tylko jeden) w materiale dowodowym określa jako

„istotne” (formularz – 5.3.1.2.1.) i zaleca ponowne przesłuchanie wszystkich

świadków. Przy takim wskazaniu podstaw do wydania wyroku kasatoryjnego,

skuteczne zakwestionowanie przez skarżącego potrzeby przeprowadzenia na nowo

przewodu w całości nie pozwala na oddalenie skargi tylko dlatego, że formalnie

skarżący nie zarzucił obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. Trzeba

bowiem mieć na uwadze, że uchylenie wyroku na podstawie z art. 437 § 2 k.p.k. w

zw. z art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku

usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych

określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania

dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych

ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku

skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. (por.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSNK 2018, z.

11, poz. 73). Skoro zatem sąd odwoławczy w tej sprawie stwierdził istotne braki w

zakresie postępowania dowodowego, to miał obowiązek przeprowadzenia tych

dowodów i dopiero gdyby wszystkie te dowody poddał ocenie oraz ustalił istnienie

podstaw do wydania wyroku skazującego, to konieczne było – z uwagi na treść art.

454 § 1 k.p.k. – uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyroki SN: z dnia

14 marca 2018 r., IV KS 4/18, OSNK 2018, z. 7, poz. 51; z dnia 28 listopada 2019 r.,

IV KS 48/19). W układzie gdy takie braki dowodowe stwierdził to nie mógł

jednocześnie wykazać istnienia podstawy z art. 454 § 1 k.p.k. albowiem obie te

podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego wzajemnie się wykluczają.

W tym stanie rzeczy konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Michał Laskowski

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Jarosław Matras

[WB]

III KS 60/26

6

[a.ł]