Pracownica pozwała gminę zamiast urzędu gminy. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Sąd Rejonowy w Koninie wyrokiem z 4 października 2023 r. oddalił powództwo

G. T. przeciwko Gminie C. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas

określony za bezskutecznie (pkt I), zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę

180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, (pkt II) i nieuiszczonymi

kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt III).

Sąd Rejonowy podniósł, że G. T. reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika, wytoczyła powództwo przeciwko podmiotowi, który nie był (bo nie

mógł być) jej pracodawcą tj. Gminie C. i nie miał w związku z tym legitymacji

III PSK 129/24

2

materialnej i procesowej biernej do występowania w procesie w charakterze strony

pozwanej. W myśl bowiem art. 3 k.p. pracodawcą jest jednostka organizacyjna nie

posiadająca osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one

pracowników. Przyjmuje się, że jednostki organizacyjne, aby być pracodawcami,

muszą mieć ukształtowaną strukturę organizacyjną oraz posiadać źródła

finansowania niezbędne dla prowadzenia działalności i umożliwiające wywiązanie

się ze zobowiązań wynikających ze stosunku pracy w tym samodzielnego

zatrudnienia pracowników.

Zdaniem Sądu Rejonowego cechy takie posiada z pewnością urząd gminy lub

miasta, który posiada ukształtowaną strukturę organizacyjną oraz źródła

finansowania. Urząd ten jest jednostką pomocniczą wójta, burmistrza lub prezydenta

miasta, który jest jego kierownikiem (art. 33 ust. 1-3 ustawy o samorządzie gminnym

- Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.). Posiada także regulamin organizacyjny

nadany mu przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Zatem dla osób

zatrudnionych w urzędzie gminy lub miasta pracodawcą jest ten urząd.

Sąd Rejonowy powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego podniósł,

że zakładem pracy dla pracowników samorządowych zatrudnionych w urzędzie

gminy jest ten urząd, a nie burmistrz czy wójt będący kierownikiem tego urzędu.

Oznacza to, że w razie m.in. rozwiązania umowy o pracę pracownicy powinni pozwać

urząd gminy lub miasta, a nie prezydenta, wójta czy burmistrza lub samą gminę.

Natomiast pracodawcą samorządowym mogą być na poziomie gminy (miasta o

statusie gminy): urząd gminy (urząd miasta), jednostki pomocnicze gminy (miasta)

oraz gminne (miejskie) jednostki i zakłady budżetowe. Pracodawcą samorządowym

nigdy natomiast nie jest gmina (miasto). Gmina jako samorządowa osoba prawna nie

ma zdolności zatrudniania kogokolwiek, nie może zatem być pracodawcą także w

rozumieniu art. 3 k.p.

Mając to na uwadze Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że stroną

powodową w niniejszej sprawie winien być Urząd Gminy w C., w którym powódka

pracowała. Powódka nie zdecydowała się jednak, aby wnioskować o wezwanie do

udziału w sprawie Urzędu Gminy w C., mimo że w toku postępowania

reprezentowana była przez fachowego pełnomocnika, który nadto w piśmie z 10 lipca

2023 r. stanowczo wskazywał, że Gmina C. powinna być pozwanym w niniejszej

III PSK 129/24

3

sprawie.

Sąd Rejonowy nie skorzystał z fakultatywnej możliwości wezwania z urzędu

do udziału w sprawie Urzędu Gminy C. w trybie art. 477 zd. 1 k.p.c., wskazując, że

zarówno pod względem przedmiotowym, jak i podmiotowym proces cywilny definiuje

strona powodowa. Stąd przekształcenia podmiotowe po wniesieniu pozwu i

zawiśnięciu sporu dopuszczalne są tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie,

w tym w art. 194 § 1 i 3 k.p.c.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie, w której powódka będąca przez

okres kilku lat pracownikiem Urzędu Gminy C., reprezentowana jest dodatkowo przez

fachowego pełnomocnika będącego adwokatem, nie zachodzi potrzeba działania

przez sąd z urzędu, aby kształtować czynności procesowe podlegające dyspozycji

stron procesu. Sąd miał również na względzie stanowcze stanowisko pełnomocnika

powódki wyrażone w toku postępowania, wskazujące, że w ocenie strony powodowej

Urząd Gminy C. nie posiada zdolności sądowej, albowiem żaden przepis ustawy

takiej zdolności mu nie przyznaje. Stanowisko to strona powodowa wyraziła już po

odpowiedzi na pozew, w którym jasno wskazano na brak legitymacji biernej i pomimo

tego nadal podtrzymywane było stanowisko o skierowaniu pozwu wobec Gminy C..

W tych okolicznościach Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że brak było

podstaw do podejmowania w sprawie czynności z urzędu na podstawie art. 477 k.p.c

(jako, że powódka była reprezentowana w sprawie przez adwokata), a tym samym

powództwo, jako skierowane do niewłaściwego biernie podmiotu, podlegało

oddaleniu jako bezzasadne.

Na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy w Koninie, wyrokiem z 20 marca

2024 r. oddalił apelację (pkt I) i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej 120 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w instancji odwoławczej z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczeń od dnia uprawomocnienia się

wyroku do dnia zapłaty (pkt II).

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i prawne poczynione

przez Sąd Rejonowy i przyjął je za własne pomijając ich przytaczanie na podstawie

art. 387 § 2 k.p.c.

Sąd drugiej instancji podniósł, że zdolność do występowania w procesie w

charakterze strony, w tym także w charakterze strony pozwanej wiąże się z pojęciem

III PSK 129/24

4

zdolności sądowej. Według art. 64 § 1 k.p.c. zdolność występowania w procesie jako

strona (zdolność sądowa) ma każda osoba fizyczna i prawna. W myśl art. 33 k.c.

osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy

szczególne przyznają osobowość prawną. Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 k.c. jednostka

organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru,

chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Odstępstwo od zasady, że zdolność

sądową mają tylko (poza osobami fizycznymi) osoby prawne, przewiduje art. 64 § 2

k.p.c. stanowiący, że zdolność sądową mają także organizacje społeczne

dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących przepisów. Innym

przepisem dopuszczającym wyjątek od powyższej zasady jest art. 3 k.p. stanowiący,

że pracodawcą jest jednostka organizacyjna zatrudniająca, pracowników choćby nie

miała osobowości prawnej.

Sąd drugiej instancji zwrócił także uwagę, że oprócz zdolności sądowej

(bycia stroną w procesie) jest jeszcze zdolność do czynności procesowych (zdolność

procesowa), którą stosownie do art. 65 § 1 k.p.c. mają osoby fizyczne posiadające

pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i

jednostki organizacyjne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących

przepisów, choćby nie miały osobowości prawnej. Z art. 460 § 1 k.p.c. wyraźnie przy

tym wynika, że zdolność sądową i procesową ma także pracodawca, chociażby nie

posiadał osobowości prawnej. Z powyższego wynika zatem, że pracodawca

niezależnie od tego, czy ma osobowość prawną, ma zdolność bycia stroną w

procesie i zdolność do podejmowania czynności procesowych.

Poza kwestią zdolności sądowej i zdolności procesowej drugim ważnym

zagadnieniem w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego, jest kwestia pojęcia

„pracodawcy”. Zgodnie z art. 3 k.p., pracodawcą jest jednostka organizacyjna,

choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają

one pracowników. Za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w

sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą

jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba (art. 31 k.p.). W utrwalonym

orzecznictwie przyjmuje się, że osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy

za pracodawcę, który jest jednostką organizacyjną, nie musi być objęta strukturą

organizacyjną tej jednostki. Nie zmienia to jednak tego, że w sprawach z zakresu

III PSK 129/24

5

prawa pracy z powództwa pracownika biernie legitymowany jest wyłącznie

pracodawca, a nie osoba (organ) wykonująca za pracodawcę czynności z zakresu

prawa pracy. W sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy stroną

procesową nie jest Skarb Państwa, lecz państwowa jednostka organizacyjna,

będąca pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p., reprezentowana przez jej kierownika

lub innego pracownika upoważnionego do działania w określonym zakresie w imieniu

pracodawcy.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

konsekwentnie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym pracodawcą dla

pracowników zatrudnionych w jednostce organizacyjnej gminy (powiatu, samorządu

województwa) jest ta jednostka, a nie gmina (powiat, samorząd województwa).

Podobnie, pracodawcą dla pracowników samorządowych zatrudnionych w urzędzie

gminy jest ten urząd, a nie burmistrz czy wójt będący kierownikiem tego urzędu.

Wskazując na powyższe Sąd Okręgowy uznał, że stroną powodową w

niniejszej sprawie winien być Urząd Gminy w C., w którym to urzędzie pracowała

powódka. Jednak, jak zostało to słusznie zauważone przez Sąd Rejonowy, powódka

nie zdecydowała się, aby wnioskować o wezwanie do udziału w sprawie po stronie

pozwanej Urzędu Gminy w C. mimo, że w toku postępowania reprezentowana była

przez fachowego pełnomocnika, który w piśmie z 10 lipca 2023 r. stanowczo

wskazywał, że to Gmina C. powinna być pozwanym w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu Okręgowego, nie można również przyjąć, że Sąd pierwszej

instancji winien wezwać do udziału w przedmiotowej sprawie pracodawcę powódki z

urzędu. Aktualnie obowiązujące przepisy procedury dopuszczają możliwość

podmiotowej zmiany powództwa na wniosek, a w sprawach z zakresu prawa pracy

przewidują w tym zakresie możliwość podejmowania działań przez sąd także z

urzędu. Wyrazem tego jest norma prawna zawarta w art. 477 k.p.c. zgodnie z którą

sąd może z urzędu dokonać dopozwania w sprawie, której powództwo nie zostało

wniesione przeciwko osobie, która powinna być stroną pozwaną (art. 194 § 1 k.p.c.),

bądź jeżeli okaże się, że powództwo o to samo roszczenie może być wytoczone

przeciwko innym jeszcze osobom, które nie występują w sprawie w charakterze

pozwanych (art. 194 § 3 k.p.c.). Przywołana regulacja odnosi się do przekształceń

podmiotowych po stronie pozwanej, a dając sądowi możliwość działania z urzędu,

III PSK 129/24

6

zapewnia w ten sposób wsparcie dla pracownika, który nie zawsze wie przeciwko

komu powinien skierować swoje roszczenia. Według tego przepisu, w postępowaniu

wszczętym z powództwa pracownika istnieje możliwość (ale nie konieczność)

wezwania innej osoby do udziału w sprawie przez sąd z urzędu - czyli bez wniosku

powoda lub dotychczasowego pozwanego. Bez wątpienia powyższa norma prawna

stanowi przejaw ochrony praw pracowniczych. Nie ma ona jednak charakteru

absolutnego i bezwzględnego. Sąd pracy nie może dokonać z urzędu wezwania do

udziału w sprawie pracodawcy, wbrew woli pracownika, który sprzeciwia się takiemu

dopozwaniu. Tym bardziej nie powinno się korzystać z tego przepisu, zdaniem Sądu

Okręgowego, gdy pracownika reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, który

wyraźnie wskazuje kto winien zostać (w jego ocenie) pozwany w sprawie. Przepis

art. 477 k.p.c. służyć ma wyrównywaniu szans stron w procesie, w sytuacji, w której

pracownik jako strona ekonomicznie słabsza nie dysponuje takimi możliwościami jak

pracodawca, a tym samym może przegrać dany proces nie z uwagi na brak

zasadności jego powództwa, lecz ze względu na brak odpowiedniej świadomości

prawnej oraz umiejętności prowadzenia sporu.

Sąd drugiej instancji podniósł, że pełnomocnik powódki od samego początku

tj. w pozwie nieprawidłowo wskazał stronę pozwaną, zaś podczas toczącego się już

procesu nie wnosił o dopozwanie Urzędu Gminy C.. Wręcz przeciwnie, w odpowiedzi

na zarzut braku legitymacji biernej zgłoszony przez pozwanego, oświadczył

stanowczo, że to Gmina C. powinna być pozwanym w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie zaś jako osoba zawodowo zajmująca się doradztwem prawnym,

pełnomocnik powódki winien znać konstrukcję prawnego pojęcia pracodawcy i

prawidłowo określić stronę pozwaną. Zatem wobec postawy pełnomocnika powódki

i zajętego przez niego stanowiska, Sąd Rejonowy nie mógł - pomijając zasadę

równości stron w procesie dopozwać z urzędu - Urzędu Gminy C., faktycznego

pracodawcy powódki.

W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że zachowanie profesjonalnego

pełnomocnika, który mimo podniesionego zarzutu braku legitymacji biernej po stronie

pozwanego, nadal konsekwentnie twierdził, że spór powinien toczyć się wobec

pierwotnie oznaczonego podmiotu, należy uznać za przeszkodę do zastosowania

przez sąd pracy art. 477 k.p.c.

III PSK 129/24

7

Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniosła G.T. Skarżąca

zaskarżyła wyrok w całości i wniosła o jego uchylenie w całości oraz uchylenie

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w całości, zniesienie postępowania

w obu instancjach i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

W podstawach skargi kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 477 k.p.c.

w zw. z art. 194 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca podniosła,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Zdaniem skarżącej wskazany w kasacji zarzut naruszenia kompetencji Sądu

odwoławczego i niespełnienie jego funkcji procesowej potwierdza uzasadnienie

kwestionowanego orzeczenia, które z uchybieniem art. 382 k.p.c. - pomija część

zebranego w sprawie materiału dowodowego (postanowienie SN z 6 stycznia 1999

r., II CKN 100/98), a w związku z tym w toku postępowania apelacyjnego i

podejmowanych czynności decyzyjnych związanych z wydaniem zaskarżonego

orzeczenia nie została zrealizowana zarówno funkcja rozpoznawcza, jak i kontrolna

tego sądu. Skarżąca powołała się na postanowienie Sądu Najwyższego z 4

października 2002 r. (III CZP 62/2002), w którym wyłożono, że jakkolwiek

postępowanie apelacyjne jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednak

zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd drugiej

instancji ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami

zaskarżenia. W konsekwencji może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić

wszystkie naruszenia prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte

w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia.

Nadto skarżąca podniosła, że sprawie występuje istotne zagadnienie prawne z

uwagi na fakt, że spór w rozstrzyganej sprawie sprowadza się do oceny materiału

dowodowego dotyczący art. 477 k.p.c. w związku z art. 194 § 1 k.p.c. i niewezwaniu

w konsekwencji do udziału w sprawie Urzędu Gminy C., do czego Sąd pierwszej

instancji był zobligowany na podstawie ww. przepisów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według

norm przepisanych.

III PSK 129/24

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie spełniła wymagań warunkujących przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania

formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o przyjęcie

do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., warunkujących przyjęcie

skargi do rozpoznania, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące

o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie wstępnego badania skargi w ramach tzw. „przedsądu”,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być zatem tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać. Skarga kasacyjna jest bowiem szczególnym, nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu

rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie faktycznie

zachodzą (zob. wśród wielu m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia

III PSK 129/24

9

2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;

z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08,

LEX nr 406392). Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości stosowania prawa,

nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała

się na jej oczywistą zasadność uzasadniającą jej rozpoznanie.

Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą

orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania

pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego

brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz.

494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437) i jest

możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z

zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie

Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. zobowiązuje zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego

do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi

za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z 3 lutego 2010

r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na

oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że skarżący powołując się we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność

III PSK 129/24

10

wyrażającą się w uchybieniu art. 382 k.p.c., wprost odwołuje się do uzasadnienia

zawartego w skardze kasacyjnej. Taki zabieg jest niedopuszczalny bowiem wniosek

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie

przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane

są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego

rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione,

oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Jak już wyżej wskazano skarga kasacyjna

powinna być tak zredagowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym

bardziej się ich domyślać (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października

2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130 i z 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr

2009500). Tego wymagania skarżąca nie zachowała.

Niezależnie od powyższego nie można przyjąć, że wyrok Sądu Apelacyjnego

w sposób oczywisty narusza art. 382 k.p.c.

Trzeba zauważyć, że wskazanie oczywistego naruszenia art. 382 k.p.c. jako

podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania jak również skonstruowanie zarzutów

skargi kasacyjnej jest właściwe tylko w wyjątkowych sytuacjach. Sąd Najwyższy

wielokrotnie wypowiadał się, że ten przepis stanowi ogólną dyrektywę

interpretacyjną, wyrażającą istotę postępowania apelacyjnego, a powołanie się na

ten przepis może stanowić podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd drugiej instancji

pominie część zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyda orzeczenie

wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na

podstawie własnego materiału, z pominięciem wyników postępowania przez sąd

pierwszej instancji (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r., II UK

670/16, LEX nr 2449289). Zatem strona powołująca się na naruszenie tego przepisu

powinna wskazać materiał dowodowy, który został przez sąd drugiej instancji

pominięty przy wydaniu wyroku, i wykazać, że popełnione uchybienie mogło mieć

wpływ na wynik sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2019 r., I PK

33/18, LEX nr 2622318). Skarżąca tak we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jak i w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, na które się powoływała we

wniosku, w żaden sposób nie wykazała w jakim zakresie Sąd drugiej instancji miałby

III PSK 129/24

11

dopuścić się uchybień, z których wynikałoby, że Sąd ten pominął choćby część

zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wymaga również zauważenia, że przepis art. 382 k.p.c. określa podstawę

merytorycznego orzekania przez Sąd drugiej instancji, która obejmuje materiał

dowodowy zebrany przez sąd pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Zebrany materiał w rozumieniu tego przepisu, to dowody przeprowadzone w sprawie

oraz fakty powszechnie znane, znane sądowi urzędowo, fakty przyznane, a także

objęte twierdzeniami jednej strony, co do których druga strona nie wypowiedziała się.

Uregulowanie to nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek dokonania ponownie

własnych ustaleń, które mogą obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte

za własne albo różnić się od tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie

pod kątem prawa materialnego. Sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia

faktyczne stanowiące podstawę wydania orzeczenia co do istoty sprawy sądu

pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego,

uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają

ponowienia lub uzupełnienie tego postępowania (zob. uchwała składu 7 sędziów

Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, LEX nr 35530). W razie

stwierdzenia błędów Sądu pierwszej instancji w zakresie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia obejmującej poczynione ustalenia faktyczne i ocenę materiału

dowodowego, Sąd drugiej instancji jest obowiązany do ich usunięcia, dokonując

odmiennej oceny, względnie uzupełniając postępowanie dowodowe w celu

prawidłowego zastosowania z urzędu prawa materialnego (por. uchwała składu 7

sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, LEX nr 341125).

Wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 r. II CSK 62/18, LEX nr 2665390).

W rozpoznawanej sprawie, Sąd Okręgowy wyraźnie zaznaczył w

uzasadnieniu wyroku, że podzielił ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez Sąd

Rejonowy i przyjął je za własne - dlatego pominął ich przytaczanie na podstawie art.

387 § 2 k.p.c.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej

instancji polega na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je

samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, czyli dokonać ich subsumcji.

Jedynie w sytuacji, gdy podziela ustalenia sądu niższej instancji, może ograniczyć

III PSK 129/24

12

się do stwierdzenia, że przyjmuje je za własne, gdyż szczegółowe powtarzanie

analizy i roztrząsanie dowodów staje się wtedy niecelowe (Wyrok Sądu Najwyższego

z 13 marca 2024 r., II CSKP 2256/22, LEX nr 3715947). Należy mieć przy tym na

uwadze, że w rozpoznawanej sprawie istotę rozstrzygnięcia stanowiła kwestia

prawidłowego wskazania strony pozwanej, nie zas rozbieżności w ustaleniu faktów,

czy ich oceny.

Sąd Okręgowy podzielając ustalenia faktycznie poczynione przez Sąd

pierwszej instancji dokonał swojej samodzielnej oceny prawnej rozpoznawanej

sprawy i zgodził się z Sądem Rejonowym, że stroną pozwaną winien być - Urząd

Gminy C. (a nie tak jak twierdzi skarżąca – Gmina C.), uzasadniając przy tym w

sposób wyczerpujący swoje stanowisko i odwołując się do argumentacji prawnej. To

w konsekwencji skutkowało oddaleniem apelacji.

Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu Najwyższego wszystkie

czynności Sądu Okręgowego były w granicach prawa i brak jest podstaw do

przyjęcia, aby zaistniał w sprawie stan oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W odniesieniu do kolejnej podnoszonej przez skarżącą przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania przypomnienia wymaga, że zagadnieniem

prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został

do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla

rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające. W

przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, skarżący ma

obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także w uzasadnieniu

wniosku przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na

dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany

przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy

wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390

k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki

sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,

III PSK 129/24

13

musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle

których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę

do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem

„prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”. Nie można przy tym zasadnie

twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy

we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie

zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z: 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 i 12 sierpnia 2014 r.,

I UK 64/14, LEX nr 2630721).

Tymczasem profesjonalny pełnomocnik skarżącej we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie podjął nawet próby sformułowania pytania

prawnego, jedynie zasygnalizował, że w sprawie występuje zagadnienie prawne

wskazując, że spór w rozstrzyganej sprawie sprowadza się do oceny materiału

dowodowego dotyczącego art. 477 k.p.c. w związku z art. 194 § 1 k.p.c. i

niewezwaniu w konsekwencji do udziału w sprawie Urzędu Gminy C., do czego Sąd

pierwszej instancji był zobowiązany. Nadto nie została również przedstawiona żadna

argumentacja, która pozwoliłaby Sądowi Najwyższemu na ocenę, czy w sprawie w

rzeczywistości występuje zagadnienie prawne istotne zarówno dla obecnej sprawy,

jak i dla rozwoju jurysprudencji. Sąd Najwyższy nie może wyręczać w tym względzie

profesjonalnego pełnomocnika, który powinien przedstawić własną wykładnię

wchodzących w grę przepisów i powołać się na formułowane przez naukę i

judykaturę różne zapatrywania na dane zagadnienie. Wniosek pozbawiony

jakiejkolwiek argumentacji nie może być postrzegany w inny sposób niż

niewykazujący rzeczywistego występowania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie

jest rzeczą Sądu Najwyższego przy ocenie, czy skarga kasacyjna powinna być

przyjęta do rozpoznania, doszukiwanie się jurydycznej argumentacji mającej

wykazać istnienie przesłanki przedsądu przewidzianej w art. 3982 § 1 pkt 4 k.p.c. Nie

spełnia też tego obowiązku, jak już wyżej wyjaśniono, uzasadnienie podstaw

kasacyjnych.

Dodatkowo należy podnieść, że nie są zasadne twierdzenia skarżącej, co do

obowiązku wezwania w przedmiotowej sprawie przez Sąd Rejonowy z urzędu do

udziału w sprawie - Urzędu Gminy C.

III PSK 129/24

14

Odnosząc się do tej kwestii Sąd Najwyższy już w postanowieniu z 4 grudnia

2018 r. (I PZ 36/18, LEX nr LEX nr 2586266) wyjaśnił, że to powód definiuje zakres

podmiotowy i przedmiotowy procesu. Oznacza to, że z tej pozycji należy odczytywać

przekaz płynący z art. 477 zdanie pierwsze k.p.c. Zmiana strony pozwanej nie może

odbywać się wbrew woli żądającego. Wynika to z tego, że dopozwanie jest

czynnością kształtującą sądu, a w polskim systemie prawnym sprawy pracownicze

nie są prowadzone z urzędu. Procesowa zmiana strony w trakcie postępowania

odbywa się na wniosek. W postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy

przewidziano, że sąd może również z urzędu, zgodnie z art. 194 § 1 i § 3 k.p.c.,

wzywać do udziału w sprawie. W orzecznictwie słusznie przyjmuje się jednak, że sąd

pracy nie może tego uczynić wbrew woli pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z 13

września 2006 r., II PK 357/05, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 247). Podkreślono

również, że przepis art. 477 zdanie pierwsze k.p.c. przewiduje możliwość a nie

konieczność wezwania innej osoby do udziału w sprawie z urzędu. Nie oznacza to

jednak, swobodnego uznania sądu. Sąd Najwyższy przyjął zapatrywanie, że

obowiązkiem sądu jest zastosowanie przepisu art. 477 zdanie pierwsze k.p.c., jeżeli

wiadomo, że inna osoba jest legitymowana w sprawie, a pracownik się temu nie

sprzeciwia (wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 1999 r., I PKN 351/99,

OSNAPiUS 2001 nr 6, poz. 199.).

Następnie Sąd Najwyższy zauważył, że działanie przez sąd z urzędu na

podstawie art. 477 k.p.c. ma zapewnić przede wszystkim należytą ochronę

pracownikowi, który nie posiada znajomości przepisów prawa, co pośrednio wynika

z art. 5 k.p.c., zgodnie z którym w razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić

stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata, radcy

prawnego rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych. Zakładając, że omawiany

przepis kreuje wyjątek od ogólnej zasady, trudno twierdzić, że okoliczność

ustanowienia przez powódkę profesjonalnego pełnomocnika mającego chronić jej

interesy, nie miała wpływu na ocenę odmowy zastosowania przez Sąd Rejonowy art.

477 zdanie pierwsze k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2015 r., II PK

182/14, LEX nr 1766114).

III PSK 129/24

15

W orzecznictwie jest szereg takich wypowiedzi, z których wynika, że

stosowanie art. 477 k.p.c. jest wykluczone, gdy pracownika reprezentuje zawodowy

pełnomocnik procesowy. Przykładowo w wyrokach z: 18 września 2003 r. (I PK

370/13, Pr. Pracy 2004 nr 7-8, s. 59), z 13 września 2006 r. (II PK 357/05, OSNP

2007 nr 17-18, poz. 247), z 5 lutego 2014 r. (III PK 61/13, LEX nr 1620574) oraz w

postanowieniach z 22 lipca 2014 r. (III PZ 8/14, LEX nr 1498821 i III PZ 7/14, LEX nr

1498820) Sąd Najwyższy zaprezentował stanowisko, zgodnie z którym, sąd pracy

nie powinien z urzędu wzywać do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej

osoby, o której wezwanie nie wniósł powód działający w procesie przez fachowego

pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem. Sąd pracy nie ma

obowiązku poszukiwania z urzędu za stronę reprezentowaną przez fachowego

pełnomocnika procesowego podmiotu, który powinien być pozwanym w sprawie, ani

do zastępowania profesjonalnego pełnomocnika procesowego we wskazaniu

właściwie oznaczonej strony pozwanej.

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że G. T. od początku procesu

korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który wnosząc pozew

niewłaściwie określił pozwanego jako Gminę C. a następnie w toku procesu w piśmie

z 10 lipa 2023 r., pomimo zarzutu zgłoszonego w odpowiedzi na pozew, nadal

stanowczo wskazywał jako pozwanego - Gminę C.

Nie można zatem przyjąć w ocenie Sądu Najwyższego, aby w takiej sytuacji

Sąd był zobowiązany do wezwania do udziału w sprawie właściwego pozwanego tj.

Urzędu Gminy C. a brak takiego wezwana, aby skutkował naruszeniem - art. 477

k.p.c. w zw. z art. 194 § 1 k.p.c., bowiem Sąd nie może wbrew woli pełnomocnika

dokonywać zmiany strony pozwanej.

Końcowo jedynie zasygnalizować należy, że prawidłowe było uznanie przez

Sądy orzekające o braku legitymacji procesowej Gminy C. do występowania w

sprawie z zakresu prawa pracy w charakterze pracodawcy, co w konsekwencji już z

tej przyczyny prowadziło do oddalenia powództwa (również wyrok Sądu

Najwyższego z 28 maja 2013 r. III PK 59/12, LEX nr 1483322).

Wobec niewykazania istnienia powołanych w skardze kasacyjnej przesłanek

uzasadniających skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania, Sąd

Najwyższy orzekł o odmowie jej przyjęcia na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz orzekł

III PSK 129/24

16

o odmowie zwrotu kosztów postępowania w myśl w art. 98 § 1 w związku z art. 39821

k.p.c.

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., zwrot kosztów następuje „na żądanie” strony

wygrywającej. W razie, gdy strona jest zastępowana w postępowaniu przez

profesjonalnego pełnomocnika, przyznanie jej kosztów postępowania następuje

wyłącznie na podstawie złożonego przez nią wniosku. Co prawda pełnomocnik

strony pozwanej w odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki złożył wniosek o zwrot

kosztów, jednakże sposób sformułowania tego wniosku nie pozwala na jego

uwzględnienie. Strona pozwana nie może bowiem żądać zwrotu kosztów od

„pozwanej na rzecz powódki”, zwłaszcza, że powódka przegrała proces. Taka

konstrukcja wniosku o zwrot kosztów postępowania musiała skutkować jego

oddaleniem.

[a.ł]

III PSK 129/24

17