Skarga przywróconego eksperta skarbowego o dyskryminację nie trafiła do rozpoznania

Sąd Apelacyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 27 czerwca 2024 r., oddalił

apelację W.O. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 24 listopada 2023 r.,

oddalającego jego powództwo przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w Lublinie o

odszkodowanie i zadośćuczynienie.

III PSK 167/24

2

W sprawie ustalono, że powód od dnia 21 marca 1994 r. był zatrudniony w

jednostkach organizacyjnych administracji skarbowej, w tym w Urzędzie Kontroli

Skarbowej w L. oraz jako funkcjonariusz w Izbie Celnej w B.. W wyniku

przekształceń organizacyjnych służby skarbowej od dnia 30 maja 2017 r. powód

został zatrudniony w Izbie Administracji Skarbowej w Lublinie na podstawie umowy

o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku

eksperta skarbowego.

Pismem z dnia 19 lutego 2019 r. pracodawca wypowiedział powodowi

umowę o pracę zawartą w dniu 30 maja 2017 r. z zachowaniem trzymiesięcznego

okresu wypowiedzenia, który upływał w dniu 31 maja 2019 r. Jako przyczynę

uzasadniającą wypowiedzenie wskazano częste, powtarzające się i

krótkookresowe absencje w pracy. Wyrokiem z dnia 23 września 2019 r. Sąd

Rejonowy Lublin - Zachód w Lublinie przywrócił powoda do pracy w Izbie

Administracji Skarbowej w Lublinie na warunkach pracy i płacy obowiązujących

strony przed dniem 1 czerwca 2019 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy

wskazał, że poziom absencji powoda w pracy nie uzasadniał dokonanego

wypowiedzenia. Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrokiem z dnia 12 lutego 2020 r.

oddalił apelację wniesioną przez pracodawcę.

Pracodawca, w związku z przywróceniem powoda do pracy na podstawie

art. 47 k.p., wypłacił mu wynagrodzenie za jeden miesiąc w kwocie netto 4.339,06

zł, jednocześnie odmówił ustalenia wysokości i wypłaty dodatkowego

wynagrodzenia rocznego za 2019 r. Po przywróceniu powoda do pracy w 2020 r.

jego postawa pracownicza nie uległa żadnej zmianie. Powód nadal nie wykazywał

większego zaangażowania w powierzone mu obowiązki ani żadnej dodatkowej

inicjatywy. W wyniku przeprowadzonej w marcu 2022 r. oceny okresowej powód

otrzymał 4,2 punków (w skali od 1 do 9 punktów), co odpowiadało ocenie na

poziomie oczekiwań.

Powód legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Orzeczenie to zostało wydane w dniu 21 sierpnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2019

r. Pracodawca, na czas orzeczonej niepełnosprawności, przyznał powodowi prawo

do dodatkowej 15 - minutowej przerwy w pracy, wliczanej do czasu pracy, w

oparciu o art. 29 § 3 k.p.

III PSK 167/24

3

Sąd Apelacyjny ocenił, że ani powód, ani reprezentujący go fachowy

pełnomocnik ustanowiony z urzędu, w toku postępowania przez Sądem

Okręgowym nie wykazali rażącej, celowanej bezprawności działania pozwanego

pracodawcy w związku z bezzasadnym wypowiedzeniem umowy o pracę oraz jego

winy w umyślnej postaci.

Z poczynionych ustaleń faktycznych wynikało zaś, że wypowiedzenie

powodowi umowy o pracę, z którym wiązał on przypisywaną pozwanemu

odpowiedzialność odszkodowawczą, naruszało przepisy o rozwiązywaniu umów o

pracę w tym trybie, ale tylko z tego względu, że było merytorycznie niezasadne.

Analiza tej sprawy i dowodów zgromadzonych w jej toku wykazała brak podstaw do

uznania, że wypowiedzenie stosunku pracy powodowi stanowiło szczególnie

naganne działanie pracodawcy, polegające na zamierzonym (umyślnym)

naruszeniu przez niego norm określających przesłanki rozwiązania umowy o pracę

za wypowiedzeniem. Ponadto, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie

potwierdził twierdzeń powoda, jakoby wypowiedzenie mu umowy o pracę zostało

dokonane z powodu jego niepełnosprawności.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, działania pozwanego nie zmierzały do

celowego dokuczenia powodowi, czy narażenia go na konsekwencje w postaci

utraty czy pogorszenia stanu zdrowia lub wywołania jakiejkolwiek szkody

majątkowej lub niemajątkowej (krzywdy).

Sąd Apelacyjny uznał również, że przejawem dyskryminacji nie było

pomijanie powoda przy awansowaniu i przyznawaniu nagród kwartalnych,

ponieważ powód nie spełniał warunków kwalifikujących go do nagrody kwartalnej

oraz uzyskania awansu na wyższe stanowisko z dwóch powodów: wysokiej

absencji oraz niskiej jakości świadczonej pracy. Przejawem dyskryminacji powoda

ze względu na jego niepełnosprawność nie było także wypowiedzenie mu umowy o

pracę w lutym 2019 r.

Skargę kasacyjną wywiódł w imieniu powoda pełnomocnik z urzędu,

wskazując we wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankę oczywistej

zasadności w zakresie naruszenia art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz

art. 183d k.p.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie

III PSK 167/24

4

postanowienia odmawiającego jej przyjęcia do rozpoznania oraz o zasądzenie

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przesądu i dlatego nie został uwzględniony.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.)

należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny,

wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są

możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych

rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go

oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w

interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi

kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Przesłanką przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być zatem rozumiane jako widoczna natychmiast, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji. Skarżący jest w tym zakresie zobowiązany do sformułowania w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania odpowiednich wywodów

potwierdzających tę okoliczność.

Odpowiedzialność za delikt ma tę cechę (walor), że nie można wyłączyć jej

zastosowania przez określone "zadekretowanie", gdyż obowiązuje z mocy ustawy –

art. 415 k.p. Również z samej jej istoty nie może pozostawać w kolizji z

odpowiedzialnością określoną w prawie pracy (art. 300 k.p.). Innymi słowy chodzi o

inną bezprawność niż ta, której zakres określony jest w przepisach o rozwiązywaniu

stosunku pracy. Ta ostatnia nie jest oparta na winie, natomiast nie jest wykluczone

III PSK 167/24

5

bezprawie pracodawcy polegające na zachowaniu zawinionym i skierowanym na

naruszenie prawa pracy, a nawet na instrumentalnym jego wykorzystaniu, co nie

znajduje uregulowania w prawie pracy (art. 300 k.p.). Można wskazać orzecznictwo,

które stwierdza, że zakres odszkodowania nie jest zamknięty, czyli że możliwa jest

odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c., choć jednocześnie z zastrzeżeniem,

że dotyczyłaby szczególnie kwalifikowanego zachowania pracodawcy,

polegającego na zamierzonym (umyślnym) naruszeniu przepisów o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28

stycznia 2009 r., I PK 135/08, OSNP 2010 nr 15-16, poz. 188; podobnie w wyroku z

dnia 18 sierpnia 2010 r., II PK 28/10, LEX nr 1086613; także wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 czerwca 2003 r., I PK 273/02, OSNP 2004 nr 16, poz. 279).

Przeto, jeżeli zachowanie pracodawcy stanowi delikt, z którego wynika

szkoda, to odpowiedzialność ta nie może być wyłączona. Obejmuje bezprawność

szerszą niż określona w pawie pracy i wobec jej samodzielnej oraz odrębnej

regulacji nie byłoby uprawnione stwierdzenie, że jest wyłączona przez przepisy czy

zasady prawa pracy. Nie oznacza to jednak, że każdorazowo możliwy będzie

zabieg (kumulacja) albo alternatywna odpowiedzialność na podstawie art. 45 k.p.

oraz na podstawie art. 415 k.c.

O powodzeniu powództwa żądającego odpowiedzialności za delikt nie

decyduje jednak samo wskazanie innej niż przepisy prawa pracy podstawy prawnej

- czyli art. 415 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2010 r., II PK

112/10, LEX nr 707870). Przyjęcie odpowiedzialności deliktowej strony pozwanej

wymagało wykazania przez powoda wszystkich przesłanek cywilnej

odpowiedzialności odszkodowawczej, w szczególności szkody, zawinionego i

bezprawnego działania lub zaniechania osoby odpowiedzialnej za szkodę oraz

normalnego związku przyczynowego między tym działaniem lub zaniechaniem a

powstaniem szkody.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że w

rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności

deliktowej z art. 415 k.c., a w każdym razie powód ich nie wykazał (nie udowodnił).

Odnośnie do powołanego oczywistego naruszenia art. 183d k.p., należy

wskazać, że podstawowym środkiem sankcjonującym naruszenie nakazu równego

III PSK 167/24

6

traktowania w zatrudnieniu jest możliwość dochodzenia przez osobę

dyskryminowaną odszkodowania (art. 183d k.p.). Przesłanką odpowiedzialności na

podstawie art. 183d k.p. jest wyłącznie bezprawne zachowanie pracodawcy

polegające na naruszeniu obowiązku przestrzegania zasady zakazu działania

dyskryminującego, natomiast poniesiona szkoda i związek przyczynowy należy

rozpatrywać w kategoriach okoliczności wpływających na zakres odszkodowania.

Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego

roszczenie odszkodowawcze, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje

wyrównanie uszczerbku zarówno w dobrach majątkowych, jak i niemajątkowych.

Odszkodowanie to powinno być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające oraz

kompensować nie tylko szkodę majątkową, ale także niemajątkową w postaci

poczucia krzywdy związanego z doznaną dyskryminacją (por. wyroki Sądu

Najwyższego:z dnia 27 października 2021 r., II PSKP 63/21, OSNP 2022, Nr 9, poz.

85, z dnia 7 stycznia 2009 r., OSNP 2010 nr 13-14, poz. 160; z 6 lipca 2016 r., II PK

171/15, LEX nr 2076393 i z dnia 6 listopada 2017 r., I PK 306/16, LEX nr 2422474).

Na gruncie przedmiotowej sprawy skarżący nie przedstawił faktów

uprawdopodobniających zaistnienie dyskryminacji ze względu na

niepełnosprawność. Dyskryminowany pracownik powinien wskazać takie fakty,

które uprawdopodobniają wystąpienie dyskryminacji, a także kryterium, które mogło

stanowić podstawę bezzasadnego zróżnicowania sytuacji pracowników.

Odnosząc się zatem do argumentów mających przemawiać za oceną skargi

kasacyjnej jako oczywiście uzasadnionej w powyższym zakresie, należy uznać, że

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odnośnie do tej

przesłanki nie spełnia stawianych mu wymagań i nie wykazuje, aby w sprawie

występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej powodowi w

postępowaniu kasacyjnym, orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 oraz 15 ust. 1 pkt 2 w

związku z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

III PSK 167/24

7

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (Dz. U. poz. 763). O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na

podstawie art. 102 k.p.c.

[a.ł]