Nauczycielka domagała się mianowania z mocy prawa. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Powódka K.L., w pozwie skierowanym przeciwko Z. w Ś., domagała się

uznania mianowania z mocy prawa, wyrównania wynagrodzenia za pracę,

III PSK 56/24

2

zadośćuczynienia oraz sprostowania zaświadczenia RP7. Uzasadniając swoje

stanowisko w sprawie powódka podała, że była zatrudniona na stanowisku

nauczyciela, a z powodu zaniechania strony pozwanej 29 marca 2020 r. nadano jej

stopień nauczyciela mianowanego, czyli po upływie 10 lat od uzyskania uprawnień

do otrzymania tego stopnia. Powódka wyjaśniła, że sprostowanie druku RP7 jest

niezbędne do ponownego wyliczenia wysokości pobieranej przez nią renty z tytułu

częściowej niezdolności do pracy.

Sąd Rejonowy w Lubinie Wydział IV Pracy, wyrokiem z 3 sierpnia 2021 r.

(sygn. akt IV P 44/21) wydanym w sprawie z powództwa K.L., przeciwko Z. w Ś., o

uznanie mianowania z mocy prawa, wyrównanie wynagrodzenia za pracę,

zadośćuczynienie, sprostowanie zaświadczenia RP7, oddalił powództwo (pkt I

wyroku) i nie obciążył powódki kosztami zastępstwa procesowego na rzecz strony

pozwanej (pkt II wyroku).

Na skutek apelacji powódki, Sąd Okręgowy V Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy, wyrokiem z 9 października 2023 r. (sygn. akt V Pa 38/23),

oddalił apelację oraz zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Legnicy,

na rzecz pełnomocnika z urzędu r.pr. A.R. kwotę 1.350 zł + VAT, tytułem zwrotu

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym udzielonej z

urzędu.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, od wyroku Sądu Okręgowego w

Legnicy wywiodła powódka, zaskarżając judykat w pkt I, zarzucając:

1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 291

k.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie za skuteczny podniesiony przez

pozwaną zarzut przedawnienia żądania powódki wyrównania wynagrodzenia

za pracę oraz zadośćuczynienia, podczas gdy zarzut przedawnienia należy

uznać za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.);

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8 k.p., poprzez

jego niezastosowanie i uznanie zarzutu przedawnienia za skuteczny,

podczas gdy podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia żądania

powódki wyrównania wynagrodzenia za pracę oraz zadośćuczynienia,

należy uznać za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

III PSK 56/24

3

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

postępowania, to jest naruszenie art. 189 k.p.c., poprzez uznanie, że

powódka nie posiadała interesu prawnego pracowniczego w ustaleniu, że z

mocy prawa została uznana nauczycielem mianowanym, z uwagi na to, że

powódka interes prawny w żądaniu ustalenia nawiązania stosunku pracy na

podstawie mianowania wiązała z wysokością przyszłych świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, w sytuacji, gdy wysokość tych świadczeń nie

zależy od podstawy zatrudnienia, ale pośrednio od wysokości osiąganych

zarobków, a wysokość osiąganych zarobków może być wykazywana w toku

postępowania przed organem rentowym, podczas gdy jedynym sposobem

wyjaśnienia wątpliwości powódki, co do podstawy świadczenia pracy było

wytoczenie przedmiotowego powództwa, a wysokość zarobków w przypadku

nauczycieli jest uzależniona od podstawy zatrudnienia, a nadto fakt

nieuznania z mocy prawa mianowania powódki skutkował znacznym

pogorszeniem się stanu zdrowia powódki.

W związku ze stawianymi zarzutami, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w Legnicy do ponownego rozpoznania i orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego;

2. ewentualnie, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie, co do

istoty sprawy, stosownie do art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jako oczywiście

zasadnej;

3. zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z

urzędu, w wysokości stawki minimalnej powiększonej o należny podatek od

towarów i usług, przy jednoczesnym oświadczeniu, że koszty udzielonej

pomocy prawnej z urzędu nie zostały pokryte w całości ani w części;

4. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika powódki

wyznaczonego z urzędu.

Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując, że w niniejszej sprawie występują okoliczności i twierdzenia dające

podstawę do uznania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W ocenie

skarżącej Sąd II instancji, przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia naruszył przepisy

III PSK 56/24

4

prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 291

k.p. oraz niezastosowanie art. 8 k.p., a także przepisy postępowania mające wpływ

na wynik postępowania, tj. przepis art. 189 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona przez stronę powodową nie kwalifikuje się do

przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

III PSK 56/24

5

Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i

jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr

2740849).

Zdaniem strony skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

bowiem Sąd II instancji, przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia, naruszył przepisy

prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 291

k.p. oraz niezastosowanie art. 8 k.p., naruszając także przepisy postępowania,

mające wpływ na wynik postępowania (art. 189 k.p.c.).

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że odwołanie się do przesłanki z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w

jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,

polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012

r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa (por.

III PSK 56/24

6

postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie przekonuje, że w sprawie rzeczywiście

wystąpiła przesłanka przedsądu – o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Strona skarżąca nie zdołała wykazać kwalifikowanej postaci naruszenia

wskazywanych przez siebie przepisów prawa materialnego – widocznego „na

pierwszy rzut oka”. Tym bardziej, że z treści wniosku nie wynika wcale, aby Sąd II

instancji niewłaściwie zastosował przepisy materialne o przedawnieniu roszczeń –

skarżąca próbuje przekonać natomiast, że w niniejszej sprawie wystąpiły

szczególne okoliczności, które winny doprowadzić do zastosowania przez Sąd

regulacji zawartych w art. 8 k.p. – zapominając, iż posłużenie się konstrukcją

nadużycia prawa, jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi mieć

szczególne, wyraźne uzasadnienie merytoryczne i formalne, a zwłaszcza

usprawiedliwienie w skonkretyzowanych (w miarę) regułach, głównie o konotacji

etycznej, moralnej i obyczajowej. Na podstawie art. 8 k.p. każde działanie albo

zaniechanie może być uznane za nadużycie prawa, jeśli występuje jedna z dwóch

przesłanek: obiektywna sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa lub obiektywna sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Trzeba

jednak pamiętać, że art. 8 k.p., po pierwsze, dotyczy nadużycia, a nie naruszenia

prawa oraz, po drugie, odnosi się do nadużycia prawa podmiotowego, które ma

naturę cywilnoprawną (w szerokim rozumieniu). Skoro hipotezą normy art. 8 k.p.

objęte są przypadki nadużycia, a nie obrazy prawa, to regulacja ta nie dotyczy

sytuacji, gdy określony podmiot narusza przepisy prawa materialnego. Konstrukcja

ta obejmuje właśnie przypadki, w których zachowanie określonego podmiotu

spełnia formalnie wszystkie wymagania przewidziane przepisem prawa, natomiast

z innych - pozaprawnych - względów (np. społecznych czy moralnych) zachowanie

to nie zasługuje na ochronę prawną.

Nadto ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8

k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta, w

ramach postępowania kasacyjnego, może podlegać kontroli tylko w przypadku

szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (tak Sąd Najwyższy w wyrokach: z

9 lipca 1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971 nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z

III PSK 56/24

7

glosą K. Piaseckiego; z 15 września 1999 r., III CKN 339/98, OSNC 2000 nr 3, poz.

58; OSP 2000 nr 4, poz. 66, z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00,

LexPolonica nr 376352 oraz z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica

nr 1630441; a także postanowienie Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2024 r., III PSK

97/23, Legalis nr 3168618) – takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie

wykazała.

Strona skarżąca nie zdołała także wykazać kwalifikowanej postaci

naruszenia przez Sąd II instancji przepisu art. 189 k.p.c., ograniczając się jedynie

do ogólnego wskazania, że – jej zdaniem – doszło do naruszenia tego przepisu,

bez uzasadnienia swojego stanowiska w tym zakresie – w aspekcie spełnienia

przesłanki przedsądu zawartej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów wydano na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w

zw. z § 8 pkt 5 i § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenie z dnia 14 maja 2024 r. Ministra

Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764 ze zm.).

DS.

[SOP]