Zasiłki za okres pozorowanej działalności. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Krośnie, wyrokiem z dnia 17 października 2024 r., oddalił

apelację E.M. od wyroku Sądu Rejonowego w Krośnie z dnia 19 kwietnia 2024 r.,

oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział

w Jaśle z dnia 10 kwietnia 2019 r., zmienioną decyzją z dnia 7 maja 2019 r., mocą

której odmówiono wnioskodawczyni prawa do zasiłku macierzyńskiego we

wskazanych okresach i zobowiązano ją do zwrotu nienależnie pobranych

świadczeń wraz z odsetkami w kwocie 42.699,11 zł, wskazując że

III USK 65/25

2

wnioskodawczyni nie podległa ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba

prowadząca działalność gospodarczą od dnia 1 marca 2015 r.

W sprawie prawomocnie zostało ustalone (w sprawie o sygn. akt IV U

293/19), że wnioskodawczyni jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie

podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu

oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 marca 2015 r. do dnia

15 listopada 2018 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legł fakt, że działalność

gospodarcza prowadzona przez wnioskodawczynię była pozorowana i miała na

celu jedynie uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. To zaś

doprowadziło orzekający w sprawie Sąd pierwszej instancji do konstatacji, że

przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez

wnioskodawczynię, po to, aby uzyskać nienależne świadczenia z ubezpieczenia

chorobowego, została w sprawie wykazana. Ocenę tę w pełni podzielił Sąd

Okręgowy.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik ubezpieczonej, zaskarżając wyrok

Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał na jej oczywistą zasadność.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcie jej do rozpoznania oraz o zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.

Nie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art.

391 § 1 k.p.c., polegającego na wykroczeniu poza zakres prawomocności

materialnej wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, oddalającego apelację

III USK 65/25

3

wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie, gdzie stwierdzono, że

skarżąca w okresach od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 15 listopada 2018 r. nie

podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności

gospodarczej i uznaniu, że jego moc wiążąca dotyczy także oceny, że prawomocny

wyrok tego Sądu jest wystarczającą podstawą do uznania, że odwołująca się miała

świadomość, że deklarując działalność gospodarczą, manipulując wysokością

składek wprowadza organ rentowy w błąd co do istnienia tytułu ubezpieczenia w

postaci prowadzenia działalności gospodarczej, by dzięki temu pobierać wysokie i

nienależne zasiłki chorobowe.

Sąd Okręgowy uznał, że jest związany powyższym wyrokiem w zakresie

ustalenia, że odwołująca się we wskazanym okresie nie podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, albowiem w okresie tym nie prowadziła działalności

gospodarczej. Sąd ten dokonał natomiast samodzielnej oceny ustalonych

okoliczności faktycznych w kontekście art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z

2025 r. poz. 350, dalej jako ustawa systemowa), przyjmując, że skoro odwołująca

się nie prowadziła od 30 września 2015 r. działalności gospodarczej, a pozorowany

przez wnioskodawczynię tytuł ubezpieczenia w rzeczywistości nie istniał, to

zgłoszenie jej do ubezpieczenia chorobowego i zadeklarowanie przy tym bardzo

wysokiej podstawy wymiaru składek, miało na celu uzyskanie wysokich świadczeń

z ubezpieczenia społecznego, a tym samym odwołująca się wprowadziła w błąd

organ rentowy co do posiadania tytułu do objęcia ubezpieczeniem chorobowym.

W wyroku z dnia 18 września 2025 r., III USKP 59/25 (LEX nr 3917084) Sąd

Najwyższy stwierdził, że na tle art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, zarzut pobrania

nienależnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego może być podniesiony

tylko wobec osoby, która otrzymała świadczenie bezpodstawnie, i to jedynie

wówczas, gdy osoba ta w chwili jego wypłaty (a nie po zaprzestaniu jego realizacji

przez organ rentowy) miała świadomość, że świadczenie jej się nie należy.

Skonfrontowanie wskazanych reguł z ustaleniami faktycznymi dokonanymi

(podzielonymi) przez Sąd odwoławczy daje podstawy do twierdzenia, że

postulowana przez ten Sąd świadomość nienależności wypłacanych przez organ

rentowy świadczeń miała miejsce.

Mając na uwadze powyższe i uznając, że skarżący nie wykazał powoływanej

przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

AGM

[SOP]

III USK 65/25

4