Spóźniona kasacja w sprawie renty rodzinnej blokuje skargę o niezgodność wyroku z prawem

Postanowieniem z dnia 27 września 2024 r., III WSC U 101/24 Sąd

Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił skargę E.L. o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku z dnia 10 czerwca 2022 r., III AUa 996/21 Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu.

Wyrokiem z 10 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację E.L. od wyroku z dnia 22 marca 2021 r., VII U 1023/19 Sądu Okręgowego

w Jeleniej Górze oddalającego jej odwołanie od odmowy przyznania przez organ

rentowy renty rodzinnej w związku z wypadkiem przy pracy.

W dniu 8 listopada 2022 r. pełnomocnik E.L. wniósł skargę kasacyjną.

III UZ 3/25

2

Postanowieniem z dnia 15 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

odrzucił jej skargę kasacyjną z powodu uchybienia terminowi do jej wniesienia.

Skarżąca nie żaliła tego postanowienia.

W postanowieniu z dnia 27 września 2024 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że

zgodnie z art. 4241a § 1 k.p.c. od wyroków sądu drugiej instancji, od których

wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku nie przysługuje.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 17 listopada 2016 r., II BP 3/16 , w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił,

iż odrzucenie skargi kasacyjnej nie oznacza, że nie została ona wniesiona w myśl

art. 4241a § 1 k.p.c., albowiem każde orzeczenie wydane na skutek wniesienia

skargi kasacyjnej traktuje się jako orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym

wniesieniem skargi, które kończy postępowanie kasacyjne. Przykładowo w razie

nieodrzucenia skargi kasacyjnej, która została prawidłowo odrzucona przez sąd

drugiej instancji, takie orzeczenie musiałby wydać Sąd Najwyższy (art. 3986 § 3

k.p.c.in principio), a takie orzeczenie byłoby traktowane jako wydane w

postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej (art. 4241a § 2 k.p.c. ).

Sad Apelacyjny uznał, że dokonując analizy treści § 1 zwrócić uwagę należy

na jego konstrukcję w której ustawodawca oddzielił samą czynność wniesienia

skargi kasacyjnej od skutków procedowania tej skargi już przez Sąd Najwyższy

posługując się sformułowaniem „oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie

przysługuje”. W ocenie Sądu Apelacyjnego, ustawodawca rozróżnił te kwestie że

skargę kasacyjną wnosi się za pośrednictwem sądu drugiej instancji i to już jest

sam wystarczający akt wniesienia skargi, od którego uzależniona jest możliwość

wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego z wykładni językowej wskazanego przepisu

wynika, że skuteczne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia uzależnione jest jedynie od samej - jako takiej -

czynności wniesienia skargi kasacyjnej, nie zaś od tego, jaki to wniesienie wywołało

skutek i czy ostatecznie została przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, gdyby ustawodawca, któremu należy przypisać

III UZ 3/25

3

przymiot świadomości co do treści uchwalanych przezeń aktów prawnych,

uzależniał brak możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia od uprzedniego jedynie skutecznego wniesienia skargi

kasacyjnej to znalazłoby to odzwierciedlenie w treści omawianego przepisu. Tak

jednak nie jest. Ustawodawca posłużył się samym słowem „wniesienie” bez

rozróżnienia skutków wniesienia.

Niewątpliwie skarga kasacyjna została prawidłowo wniesiona przez skarżącą

do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu drugiej instancji. W związku z tym

Sąd ten będąc z mocy przepisów art. 3985 § 1 k.p.c. 3986 § 1 i 2 k.p.c. uprawniony

do procedowania po jej wniesieniu, dokonał oceny wniesionej skargi w zakresie

przydzielonych mu kompetencji orzeczniczych. Wydane zostało w związku z tym

nie tylko postanowienie o jej odrzuceniu, ale również zarządzenie o zwrocie

nienależnie uiszczonej opłaty. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na zapis art. 398 § 3

k.p.c. z którego wynika, że gdyby sąd instancji nie odrzucił skargi uczyniłby to Sąd

Najwyższy. Podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej była bowiem ewidentna,

skoro skarżąca pogodziła się z postanowieniem Sądu drugiej instancji ponieważ nie

poddała kontroli judykacyjnej tego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy,

przyjmując, że gdyby to uczyniła, to również Sąd Najwyższy oceniałby tę skargę

kasacyjną pod względem formalnym. Jednakże, skoro ustawodawca tak

skonstruował postępowanie kasacyjne, że przyznał niektóre kompetencje Sądu

Najwyższego w tym postępowaniu również Sądowi drugiej instancji, to nie ma

powodów żeby inaczej traktować skutek odrzucenia skargi kasacyjnej przez Sąd

Najwyższy, a inaczej przez Sąd drugiej instancji.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że należy oceniać treść § 1 również przez

pryzmat § 2 komentowanego przepisu, z którego wynika, że orzeczenie Sądu

Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak

orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi. Z paragrafu

pierwszego wynika, zaś że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od orzeczeń Sądu Najwyższego, przy

czym orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi

kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym

wniesieniem skargi (odrzucenie skargi, przyjęcie lub odmowa przyjęcia skargi

III UZ 3/25

4

kasacyjnej do rozpoznania, a także orzeczenia zapadłe po merytorycznym jej

rozpoznaniu). Przepis § 2 oznacza, że jeżeli Sąd Najwyższy odrzuci skargę

kasacyjną, odmówi jej przyjęcia do rozpoznania albo ją oddali, to takie orzeczenie

Sądu Najwyższego należy traktować tak jak wyrok oddalający skargę o

stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może

zastępować innego nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest skarga

kasacyjna, która przysługiwała skarżącej jednakże z powodu uchybienia terminowi

do jej wniesienia została odrzucona. Odmienne podejście oznaczałoby

umożliwienie stronie obejście przepisów o skardze kasacyjnej.

Powyższe postanowienie zaskarżyła w całości ubezpieczona, zarzucając

postanowieniu naruszenie przepisów postępowania cywilnego - art. 4241a § 1 k.p.c.

poprzez przyjęcie, iż odrzucona skarga kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu z dnia 10.06.2022 r. sygn. III AUa 996/21 z uwagi na naruszenie

terminu, wyczerpuje pojęcie „wniesienia skargi kasacyjnej”, co skutkuje

odrzuceniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

odrzucenia orzeczenia, podczas gdy wykładnia gramatyczna normy art. 4241a § 1

k.p.c. uniemożliwia przyjęcie takiego poglądu, bowiem skarga kasacyjna nie została

rozpatrzona przez Sąd Najwyższy w trybie art. 3989 k.p.c. lub art. 39814 k.p.c. a

zatem jest dopuszczalna, a jej odrzucenie było bezpodstawne.

Stawiając powyższy zarzut, ubezpieczona wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i nadanie biegu skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o

oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu

rentowego kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlegało oddaleniu.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, którego celem jest uzyskanie prejudykatu

III UZ 3/25

5

umożliwiającego dochodzenie od Skarbu Państwa roszczeń odszkodowawczych za

szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.

Jest ona dopuszczalna w sytuacji, w której skarżący wykaże, że nie mógł w drodze

użycia innych środków prawnych doprowadzić do zmiany lub uchylenia

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 4241 § 1 k.p.c.), co

harmonizuje z wymaganiem konstrukcyjnym skargi wymienionym w art. 4245 § 1

pkt 5 k.p.c., polegającym na wykazaniu przez skarżącego, że wzruszenie

prawomocnego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe (postanowienie SN z 9 stycznia 2020 r., III CNP 9/19, LEX nr 3220943).

Zgodnie z art. 4241a § 1 k.p.c. od wyroków sądu drugiej instancji, od których

wniesiono skargę kasacyjną oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie

przysługuje. Co do rozumienia pojęcia skargi kasacyjnej ,,wniesionej” istnieją dwa

kierunki w orzecznictwie.

Pierwszy z nich zakłada, że przez skargę kasacyjną "wniesioną" należy

rozumieć skargę "wniesioną skutecznie", to znaczy taką, która nie została

odrzucona, a Sąd Najwyższy poddał ją co najmniej tzw. przedsądowi albo

rozpoznał po przyjęciu do rozpoznania (postanowienie SN z 26 stycznia 2017 r., IV

CNP 43/16, LEX nr 3542409 i przywołane tam orzecznictwo, postanowienie SN z

dnia 18 października 2024 r., III CZ 90/24).

Drugi kierunek wykładni akcentuje, że skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia jest niedopuszczalna w sytuacji kiedy od

zaskarżonego wyroku wydanego w sprawie przysługiwała skarga kasacyjna, która

została odrzucona ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia. W

przedmiotowej sprawie przysługiwała i została wniesiona skarga kasacyjna, która

została odrzucona z powodu zawinionego uchybienia terminu zaskarżenia przez

pełnomocnika procesowego, który był wyłącznie uprawniony do wnoszenia takiego

nadzwyczajnego zaskarżenia, ale jego procesowe zaniechanie (uchybienie terminu

kasacyjnego zaskarżenia) obciąża reprezentowaną stronę, która z tego tytułu może

potencjalnie rozważyć skierowanie roszczeń odszkodowawczych przeciwko

nierzetelnemu pełnomocnikowi (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada

2016 r., II BP 3/16).

III UZ 3/25

6

Sąd Najwyższy podziela drugie stanowisko jako bardziej przekonujące. Nie

można, w ocenie Sądu Najwyższego, stosować przepisu art. 4241a§ 1 k.p.c w

oderwaniu od art. 4241§ 1 k.p.c regulującego dopuszczalność skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem:

można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie

stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze

innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i

nie jest możliwe.

W niniejszej sprawie strona miała możliwość skorzystania ze skargi

kasacyjnej od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego, a jedynie uchybienie

terminu do jej wniesienia spowodowało odrzucenie skargi. Podkreślić w tym

miejscu należy, że odrzucenie skargi kasacyjnej nie oznacza, że nie została ona

wniesiona w rozumieniu art. 4241a § 1 k.p.c., ponieważ każde orzeczenie wydane

na skutek wniesienia skargi kasacyjnej należy traktować jako orzeczenie wydane w

postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi, które kończy postępowanie

kasacyjne. W szczególności, w razie nieodrzucenia skargi kasacyjnej, która w tym

postępowaniu została prawidłowo odrzucona przez Sąd drugiej instancji, takie

orzeczenie musiałby wydać Sąd Najwyższy (art. 3986 § 3 k.p.c.), które byłoby

traktowane jako wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi

kasacyjnej (art. 4241a § 2 k.p.c.).

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem skierowana wobec tego

samego wyroku, w odniesieniu do którego została wcześniej złożona skarga

kasacyjna odrzucona ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia, została

zatem słusznie odrzucona przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 4246 § 1 i 3

k.p.c.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania zażaleniowego nie orzeczono z uwagi na to, że

postępowanie nie zostało zakończone (art. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).

III UZ 3/25

7

[I.T.]

[a.ł]