Sąd Najwyższy uchylił zakaz kontaktu z pokrzywdzoną, bo nie określono jego czasu trwania

Sąd Rejonowy w Augustowie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt II

K 368/24, uznał A.Ł. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. i skazał

go za to na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo

zawiesił na okres próby lat 2. Nadto, na podstawie art. 41a § 1 i 6 k.k. orzekł wobec

oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną

osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu z wyjątkiem spraw

związanych z małoletnimi dziećmi oraz orzekł o kosztach procesu.

Po rozpoznaniu apelacji od tego wyroku wniesionej przez obrońcę

oskarżonego, Sąd Okręgowy w Suwałkach, wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2026 r., sygn.

akt II Ka 84/26, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Kasację od prawomocnego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając

go w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k.,

na korzyść A.Ł. Skarżący zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1

k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na zaniechaniu rozpoznania apelacji obrońcy

oskarżonego wywiedzionej od orzeczenia Sądu I instancji poza granicami

postawionego w niej zarzutu i w konsekwencji utrzymaniu w mocy rażąco

niesprawiedliwego rozstrzygnięcia zawartego w pkt III części dyspozytywnej wyroku

Sądu Rejonowego w zakresie środka karnego, mimo iż zapadło ono z rażącym

naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 43 § 1 k.k. w zw. z art.

41a § 1 k.k. i w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., polegającym na orzeczeniu wobec

oskarżonego A.Ł. środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się z

pokrzywdzoną B.Ł. osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu,

za wyjątkiem spraw związanych z małoletnimi dziećmi bez wskazania okresu

obowiązywania tego środka, podczas gdy przepis art. 43 § 1 k.k. wskazuje, że zakazy

wymienione w art. 39 pkt 2 - 2b k.k. orzeka się w latach, od roku do lat 15, co obliguje

sąd do określenia czasookresu obowiązywania środka karnego i nakładało na Sąd

odwoławczy obowiązek zmiany rażąco niesprawiedliwego w tej mierze orzeczenia

Sądu I instancji.

IV KK 262/26

3

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Kasacja ta jest w całości oczywiście zasadna i dlatego mogła zostać

uwzględniona na posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k.

Rację ma bowiem jej autor, że Sąd Rejonowy orzekając, na podstawie art. 41a

§ 1 i § 6 k.k., wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się

z pokrzywdzoną osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu, z

wyjątkiem spraw związanych z małoletnimi dziećmi, pominął jednak wynikający z

treści art. 43 § 1 k.k. obowiązek określenia czasu obowiązywania tego zakazu,

nadając mu tym samym charakter bezterminowy. Uchybienie to ma istotny wpływ na

treść wyroku, albowiem niewskazanie okresu obowiązywania środka karnego

powoduje, że nie wiadomo jak długo ma on być wobec oskarżonego wykonywany.

Jednocześnie z utrwalonego już orzecznictwa jednoznacznie wynika, że w związku

z ustawowym wymogiem określenia w wyroku, jak długo zakaz ma trwać, wykluczona

jest możliwość precyzowania dopiero w postępowaniu wykonawczym okresu zakazu.

Czasu obowiązywania zakazu nie da się więc określić wykorzystując dyspozycję art.

13 § 1 k.k.w. i zasadę in dubio pro reo (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23

października 2024 r., II KK 410/24 czy z dnia 16 października 2024 r., II KK 328/24).

Przeoczenie przez Sąd Rejonowy ustawowego wymogu określenia czasu

trwania zakazu wymienionego w art. 39 pkt 2b k.k. należało uznać za rażące

uchybienie przepisom prawa karnego materialnego.

Wprawdzie uchybienie to nie zostało podniesione w apelacji obrońcy, tym

niemniej Sąd II instancji zobligowany był nie tylko do należytego rozpoznania środka

odwoławczego w myśl art. 433 § 2 k.p.k., ale też do rozważenia z urzędu, niezależnie

od zarzutów w nim podniesionych, czy utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia,

obejmujące również rozstrzygnięcie o środku karnym, nie będzie rażąco

niesprawiedliwe. Obowiązek ten wynika z treści art. 433 § 1 k.p.k., zgodnie z którym

sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym

w wypadkach wskazanych m.in. w art. 440 k.p.k. Oznacza to, że sąd odwoławczy ma

obowiązek dokonania kontroli zaskarżonego orzeczenia pod względem

IV KK 262/26

4

merytorycznym i prawnym nie tylko w granicach środka odwoławczego, ale także z

urzędu, niezależnie od tych granic, w celu stwierdzenia, czy utrzymanie w mocy

orzeczenia nie będzie w sposób rażący naruszać poczucia sprawiedliwości. „Rażąca

niesprawiedliwość” może być przy tym związana z każdą określoną w art. 438 k.p.k.

podstawą odwoławczą, w tym także z taką obrazą prawa materialnego, która nie tylko

umożliwia, ale wręcz nakazuje wyjście poza podniesione w środku odwoławczym

zarzuty i zmianę nieprawomocnego orzeczenia na korzyść oskarżonego (por. wyrok

SN z dnia 19 czerwca 2024 r., V KK 421/23).

W realiach tej sprawy utrzymanie przez Sąd Okręgowy w mocy rozstrzygnięcia

o środku karnym z art. 41a § 1 k.k., zawartego w wyroku Sądu Rejonowego, nastąpiło

w wyniku wadliwej kontroli odwoławczej i doprowadziło do rażącej niesprawiedliwości

orzeczenia w tym właśnie zakresie, bowiem brak określenia czasu trwania zakazu

zbliżania się do pokrzywdzonego sprawia, iż może on trwać aż do 15 lat.

Stwierdzone naruszenie prawa ma zarazem charakter rażący i istotnie wpływa

na treść prawomocnego wyroku, która jest w stopniu oczywistym wadliwa. Brak

stosownej konwalidacji wskazanego uchybienia powoduje, że z wyroku Sądu I

instancji wynika niekorzystny dla oskarżonego stan prawny wyrażający się brakiem

wiedzy na temat rzeczywistej dolegliwości zastosowanego środka i długości jego

trwania. Brak określenia okresu obowiązywania orzeczonego zakazu uniemożliwia

jego prawidłowe wykonanie i prowadzi do funkcjonowania w obiegu prawnym

orzeczenia rażąco niesprawiedliwego i wadliwego (wyrok SN z dnia 30 stycznia 2020

r., V KK 522/19).

Należy zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wnioskowanie w środku

zaskarżenia o wprowadzenie do orzeczenia określenia terminu środka karnego w

sytuacji, gdy w wyroku nie został on podany, oznacza, że środek ten jest złożony na

korzyść oskarżonego. Brak bowiem oznaczenia terminu zakazu sprawiałby, że

obowiązywałby on bez ograniczenia czasowego, zwłaszcza, że w postępowaniu

wykonawczym usunięcie tego uchybienia nie byłoby możliwe (zob. wyroki SN: z dnia

14 października 2014 r., III KK 124/14; z dnia 30 marca 2015 r., II K 75/15; z dnia 15

listopada 2017 r., IV KK 284/17; z dnia 17 grudnia 2020 r., I KK 170/20).

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części

utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k. i sprawę w

IV KK 262/26

5

tym tylko zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W postępowaniu ponownym Sąd ten

uwzględni powyższe zapatrywania.

Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w wyroku.

Marek Pietruszyński Waldemar Płóciennik Dariusz Świecki

[WB]

[r.g.]