Sąd Najwyższy uchylił wyrok wobec J. W. za pominięte obowiązkowe środki karne

J. W. został oskarżony o to, że w okresie od 13 listopada 2023 r. do 26 marca

2025 r. w G. posiadał na nośnikach danych w celu rozpowszechniania oraz

IV KK 286/26

2

rozpowszechniał treści pornograficzne z udziałem małoletnich, tj. o przestępstwo z

art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2025 r.,

o sygnaturze akt III K 1006/25, uznano oskarżonego J. W. za winnego popełnienia

tego czynu, czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 §

4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. - i za to na podstawie art. 202 § 3 k.k. w zw. z art. 11

§ 3 k.k., przy zastosowaniu art. 37b k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 1a pkt 1 k.k. oraz art.

35 § 1 k.k. skazano go na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia

wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy

na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Na podstawie

art. 43a § 3 k.k. orzeczono wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w wysokości

10.000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy

Postpenitencjarnej, a na podstawie art. 41 § 1a pkt 2 k.k. orzeczono wobec niego

środek karny w postaci zakazu zajmowania wszelkich stanowisk, wykonywania

wszelkich zawodów i działalności związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem

małoletnich lub opieką nad nimi na okres 3 lat. Orzeczono również o przepadku

dowodów rzeczowych oraz opłatach i kosztach sądowych.

Ponieważ wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, uprawomocnił

się w pierwszej instancji z dniem 24 grudnia 2025 r.

Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny wniósł kasację od tego

wyroku, zaskarżając go w całości na niekorzyść J.W.

Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. oraz art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i § 2 k.p.k.

zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 2 k.p.k.,

polegające na uwzględnieniu wadliwego wniosku prokuratora o skazanie J.W. bez

przeprowadzenia rozprawy za popełnienie przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. w zw. z

art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., mimo, iż wniosek ten nie zawierał propozycji

obligatoryjnego z mocy art. 41a § 2 k.k. orzeczenia wobec oskarżonego zakazu

przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z

określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania

określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego

opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na

karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za

przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności, podczas gdy

stosownie do treści powołanego przepisu art. 41a § 2 k.k., orzeczenie tego środka

karnego było w tym przypadku obligatoryjne, co skutkowało wydaniem wyroku

również z rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą wskazanego przepisu

prawa materialnego.

IV KK 286/26

3

Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się być w sposób oczywisty

zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie przepisu art. 535

§ 5 k.p.k. i uwzględnienia w całości.

Zgodnie z art. 41a § 2 k.k., sąd orzeka zakaz przebywania w określonych

środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się

do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,

jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub

obyczajności. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się

do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz

zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru

elektronicznego. Art. 41a § 2 k.k. został zmieniony przez art. 1 pkt 10 lit. b ustawy z

dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. 2022 r., poz. 2600) i wszedł w życie w tym brzmieniu z dniem 1 października

2023 r. – podczas gdy przestępstwo przypisane skazanemu miało miejsce w okresie

od 13 listopada 2023 r. do 26 marca 2025 r., a więc już w okresie jego

obowiązywania.

Sąd rozpoznający sprawę, uznając J. W. za winnego popełnienia

przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

stanowiącego przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a także

wymierzając mu karę bezwzględnego pozbawienia wolności, niezależnie od tego, że

nastąpiło to w trybie art. 37b k.k., stosownie do treści przywołanego wyżej art. 41a §

2 k.k., zobowiązany był do orzeczenia względem niego środka karnego w postaci

zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się

z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania

określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego

opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika, że

przesłanka zastosowania zakazu przewidzianego w art. 41 § 1a pkt 2 k.k. wchodzi w

IV KK 286/26

4

grę w razie skazania za którekolwiek z przestępstw określonych w rozdziale XXV

Kodeksu karnego, a więc także za przestępstwo pornografii z udziałem małoletniego

z art. 202 § 4a k.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2024 r., III KK

57/24, LEX nr 3719687). Nie było wystarczające ograniczenie się do orzeczenia

zakazu z art. 41 § 1a pkt 2 k.k., skoro ustawa wymagała obligatoryjnego orzeczenia

dwóch rodzajów środków karnych. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie przez sąd

przepisu o charakterze obligatoryjnym musi skutkować uznaniem, iż takie uchybienie

ma charakter rażący i w sposób istotny wpłynęło na treść wydanego w sprawie

wyroku. Brak obligatoryjnego rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych

stanowi rażącą obrazę art. 41a § 2 k.k. Użycie przez ustawodawcę sformułowania

„orzeka” przesądza, że w przypadku zaktualizowania się przesłanek wymienionych

w określonym przepisie karnomaterialnym zastosowanie środka karnego jest

obligatoryjne. O obrazie prawa materialnego można bowiem zasadnie twierdzić m.in.

w sytuacji niezastosowania określonego przepisu, gdy jego zastosowanie było

obowiązkowe (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 2019 r.,

III KK 30/19, LEX nr 3561491; z dnia 13 lutego 2024 r., III KK 615/23, LEX nr

3672362; z dnia 6 listopada 2023 r., I KK 132/23, LEX nr 3622092).

Oznacza to, że aprobując wniosek prokuratora, Sąd Rejonowy w Gliwicach

dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia

przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, wskazanych w petitum

kasacji. Złożony bowiem przez prokuratora w trybie art. 335 § 2 k.p.k. wniosek został

sformułowany z naruszeniem art. 41a § 2 k.k., a jego uwzględnienie przez Sąd

doprowadziło do rażącej obrazy tego przepisu prawa karnego materialnego. Przepis

art. 343 § 7 k.p.k. obliguje sąd do dokonania kontroli poprawności wniosku złożonego

w trybie art. 335 k.p.k., zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym.

Kontrola, o której mowa, odnosi się nie tylko do zasadniczej kwestii sprawstwa czynu

przez określoną osobę, ale do wszystkich istotnych okoliczności jego popełnienia, w

tym mających znaczenie dla jego oceny prawnej (por. wyrok SN z dnia 28

października 2021 r., IV KK 334/21, LEX nr 3520694).

Reasumując, brak spełnienia przesłanek z art. 335 § 2 k.p.k. w zw. z art. 343

§ 6 i § 7 k.p.k. umożliwiających wydanie orzeczenia na posiedzeniu, nie pozwalał

Sądowi na uwzględnienie wniosku prokuratora. Sąd powinien był dostrzec i

zasygnalizować stronom dostrzeżone przez siebie uchybienia, nie mógł jednak

uwzględnić wniosku pozostającego w sprzeczności z konkretnym przepisem prawa

IV KK 286/26

5

karnego materialnego. Skoro jednak tego nie uczynił, to tym samym dopuścił się

rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku (art. 523 § 1 k.p.k.) naruszenia

przepisów prawa karnego procesowego, a w konsekwencji przepisu prawa karnego

materialnego, wskazanego w zarzucie kasacyjnym.

W rezultacie, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora

Generalnego wniesioną na niekorzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k., uchylił

zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do

ponownego rozpoznania.

Marek Pietruszyński

Andrzej Stępka

Waldemar Płóciennik

[WB]

[r.g.]