Sąd Najwyższy uchylił wyrok w części o zakazie pracy z małoletnimi dla oskarżonego

A.N. został oskarżony o to, że w okresie od stycznia 2021 r. do 13 marca

2021 r. w G. za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a to przez aplikację

„[...]” wielokrotnie składał małoletniej poniżej lat 15 W.S. propozycję wykonania

innych czynności seksualnych, a to masturbowania się przy użyciu udostępnionych

jej przez niego przedmiotów o charakterze pornograficznym w postaci wibratora i

koreczków, która to małoletnia wykonywała te czynności, tj. o przestępstwo z art.

200a § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt IX

K 1222/23, uznał oskarżonego A.N. za winnego zarzuconego mu czynu, z tym, że

ustalił, iż oskarżony działał w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru, zmierzał do realizacji swych propozycji oraz doprowadził

pokrzywdzoną do wykonania innych czynności seksualnych wymienionych w treści

zarzutu, czyn zakwalifikował jako przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. i art. 200a § 2 k.k.

w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i na podstawie art.

200 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu

karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 41a § 2 k.k. orzekł w

stosunku do niego środek karny w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej

W.S. i zakazu kontaktowania się z nią w jakikolwiek sposób na okres 8 lat, a na

podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do zapłaty na rzecz

pokrzywdzonej kwoty 10 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W

wyroku zamieszczono również orzeczenie w przedmiocie kosztów sądowych.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli obrońca oskarżonego oraz prokurator.

Obrońca zaskarżył wyrok w całości i podnosząc szeroko rozbudowane zarzuty

naruszenia przepisów postępowania – kolejno art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k.

w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 5 § 2 k.p.k., nadto zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych będącego konsekwencją uchybień procesowych, postulował zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia

„zarzucanych mu czynów” (A. N. zarzucono popełnienie jednego czynu), ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi I instancji.

IV KK 38/26

3

Prokurator zaskarżył wyrok „w zakresie szeroko rozumianego orzeczenia o

karze wymierzonej oskarżonemu”, na jego niekorzyść, i zarzucił naruszenie prawa

materialnego poprzez niezastosowanie art. 41a § 4 k.k. i brak wskazania w wyroku

odległości od pokrzywdzonej, którą A.N. zobowiązany jest zachować oraz

niezastosowanie art. 41 § 1a k.k. i brak orzeczenia wobec oskarżonego zakazu

zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub

określonych zawodów albo działalności związanych z wychowywaniem, edukacją,

leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi.

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez „wskazanie na podstawie art.

41a § 4 k.k., aby oskarżony zobowiązany był zachować od pokrzywdzonej odległość

co najmniej 100 metrów, orzeczenie na podstawie art. 41 § 1a k.k. wobec A.N.

zakazu zajmowania wszelkich (w oryginale zaistniała usterka pisarska, bowiem nie

wskazano, że chodzi zakaz zajmowania określonych stanowisk – uw. SN) i

wykonywania wszelkich zawodów albo działalności związanych z wychowaniem,

edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi na okres 8 lat”.

Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 lutego 2025 r. sygn. akt VI Ka

1096/24, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że skrócił okres obowiązywania

nałożonych na oskarżonego środków karnych do 3 lat, wskazał odległość 30 metrów,

którą oskarżony jest obowiązany zachować od pokrzywdzanej oraz obniżył wysokość

zadośćuczynienia do 5000 zł. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w

mocy i orzekł o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach wniósł

Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok na niekorzyść

oskarżonego A.N. w zakresie, w jakim został utrzymany w mocy wyrok Sądu I

instancji w części niezawierającej rozstrzygnięcia w przedmiocie obligatoryjnego

środka karnego z art. 41 § 1a k.k. (aktualnie uregulowanego w art. 41 § 1a pkt 2 k.k.).

Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 i § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.,

polegające na zaniechaniu dokonania należytej kontroli odwoławczej w granicach

zaskarżenia i prawidłowego rozpoznania zarzutu obrazy przepisu prawa

materialnego, tj. art. 41 § 1a k.k., poprzez jego niezastosowanie, podniesionego w

apelacji prokuratora wywiedzionej na niekorzyść A.N. od wyroku Sądu I instancji, w

IV KK 38/26

4

wyniku czego doszło do wyrażenia przez Sąd Okręgowy wadliwego, naruszającego

wskazany przepis prawa materialnego, poglądu, iż w dacie popełnienia czynu

przypisanego oskarżonemu środek karny z art. 41 § 1a k.k. miał w całości charakter

fakultatywny, podczas gdy zgodnie z treścią wskazanego przepisu w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 października 2017 roku do dnia 30 września 2023 roku,

zatem w dacie popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu przestępstwa i art.

41 § 1a pkt 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2023 r., tj. w

dacie wyrokowania w niniejszej sprawie, orzeczenie środka karnego określonego w

wymienionym przepisie w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych

stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności,

związanych z wychowywaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi,

miało charakter obligatoryjny w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności

seksualnej popełnione na szkodę małoletniego, co wobec przypisania oskarżonemu

takiego przestępstwa, określonego w art. 200 § 1 k.k. i art. 200a § 2 k.k. w zw. z art.

12 § 1 k.k. i art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zobowiązywało Sąd Rejonowy do

orzeczenia środka karnego, co w konsekwencji doprowadziło do zmiany wyroku

jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o środkach karnych w postaci zakazu zbliżania

się do pokrzywdzonej i kontaktowania się z nią w jakikolwiek sposób i środku

kompensacyjnym oraz niezasadnego utrzymania w mocy w pozostałym zakresie

wyroku Sądu I instancji, zapadłego z rażącą obrazą przepisu prawa materialnego, tj.

art. 41 § 1a k.k. mimo, że zaskarżenie wyroku Sądu Rejonowego na niekorzyść

oskarżonego również w części dotyczącej wymienionego środka karnego,

zobowiązywało Sąd Okręgowy do zmiany nieprawomocnego wyroku także w tym

zakresie, poprzez orzeczenie obligatoryjnego środka karnego określonego we

wskazanym przepisie prawa materialnego, obecnie uregulowanego w art. 41 § 1a

pkt 2 k.k.”.

Podnosząc ten zarzut, Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Gliwicach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, wobec czego w oparciu o przepis art. 535 §

5 k.p.k. została uwzględniona w całości na posiedzeniu bez udziału stron.

IV KK 38/26

5

W pisemnym uzasadnieniu wyroku Sąd odwoławczy stwierdził, że „zarzut

prokuratora był zasadny jedynie w części”, bowiem skarżący słusznie podniósł, iż

Sąd pierwszej instancji nie wskazując przy zakazie zbliżania się odległości od

pokrzywdzonej naruszył przepis art. 41a § 4 k.k., natomiast „nie sposób podzielić

argumentacji prokuratora, jakoby obraza przepisów prawa materialnego dotyczyła

również art 41 § 1a k.k.”. W tym względzie Sąd argumentował, że „przypisany czyn

oskarżony popełnił w okresie od stycznia do 12 marca 2021 roku. Tymczasem w

dacie czynu obowiązywał fakultatywny (»sąd może«) zakaz związany z

wykonywaniem pracy zarobkowej. Zakaz ten nabrał charakteru obligatoryjnego

dopiero po zmianie przepisów, która nastąpiła w dniu 1 października 2023 r. na mocy

ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. 2022, poz. 2600). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w tym Sądu

Najwyższego, nie dochodzi do naruszenia prawa materialnego także wówczas, gdy

ustawa stwarza organowi postępowania tylko możliwość zastosowania określonego

przepisu (vide: orzecznictwo do ad. 438 pkt 1a k.p.k.). Nota bene w przyjętej

kwalifikacji prawnej Sąd Rejonowy zastosował art. 4 § 1 k.k., a zatem stosował

ustawę względniejszą dla sprawcy, a taką niewątpliwie była ta obowiązująca w dacie

czynu w zakresie środków karnych. Wprawdzie Sąd I instancji w tym zakresie nie

wypowiedział się w pisemnym uzasadnieniu wyroku, ale podstawowe zasady logiki

nie pozwalają na wyprowadzenie żadnego innego wniosku z faktu przyjęcia art. 4 §

1 k.k. w wydanym orzeczeniu”. Następnie Sąd Okręgowy stwierdził, że „nie było

racjonalnych podstaw do orzeczenia wobec oskarżonego omawianego

fakultatywnego środka karnego, albowiem oskarżony od wielu lat przebywa za

granica, a zawodowo nie ma kontaktu z małoletnimi – nie zajmuje się edukacją,

leczeniem czy wychowaniem małoletnich”.

Wywód ten jest chybiony i wręcz niezrozumiały w świetle unormowania

mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Tylko na marginesie odnotowując

wadliwość sformułowania mówiącego o „zakazie związanym z wykonywaniem pracy

zarobkowej”, niezrozumiałego bez doprecyzowania, że chodzi o pracę (bardziej

prawidłowo – wykonywanie zawodu albo działalności), o której mowa w art. 41 § 1a

k.k., należy stwierdzić, że wyrażając przytoczony wyżej pogląd, Sąd ad quem

najwyraźniej nie zapoznał się uważnie z art. 41 § 1a k.k. w brzmieniu ustalonym przez

IV KK 38/26

6

art. 26 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom

przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. poz. 862 ze zm.),

obowiązującym w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2023 r. Wtedy

miał on następujące brzmienie: „Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub

określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo

działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z

opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania na karę

pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na

szkodę małoletniego. Sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych

stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności,

związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi

na czas określony albo dożywotnio w razie skazania za przestępstwo przeciwko

wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego”. Zatem jest jasne, że

w zdaniu pierwszym ustawodawca wprowadził fakultatywność orzeczenia środka

karnego w przypadku skazania sprawcy na karę pozbawienia wolności za umyślne

przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu małoletniego oraz obligatoryjność

orzeczenia środka („sąd orzeka”) w przypadku skazania sprawcy, nieistotne na jaką

karę, za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę

małoletniego. Zatem, mając na uwadze, że A. N. został skazany za takie

przestępstwo, Sąd odwoławczy powinien również uznać za zasadny podniesiony

przez prokuratora zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 41 § 1a k.k.,

nie negując twierdzenia skarżącego, że „art. 41 § 1a k.k. zarówno obecnie, jak i przed

jego zmianą, która nastąpiła 1 października 2023 roku nakazuje i nakazywał

obligatoryjne orzekanie przez sąd takiego zakazu, w sytuacji skazania sprawcy za

przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę

małoletniego”.

Efektem nieprawidłowej kontroli instancyjnej było błędne utrzymanie w mocy

przez Sąd Okręgowy w Gliwicach wyroku Sądu meriti w części niezawierającej

orzeczenia wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu zajmowania

wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych

zawodów albo działalności związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem

małoletnich lub opieką nad nimi. Nakazywało to postąpienie zgodnie z wnioskiem

IV KK 38/26

7

kasacji, tj. uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim został utrzymany w

mocy wyrok Sądu pierwszej instancji w części niezawierającej orzeczenia o środku

karnym z art. 41 § 1a k.k. (w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2023 r. i

później przepis ten mówi o tym samym środku karnym) i w tym zakresie przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach, który wyda

prawidłowe orzeczenie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

Jarosław Matras

Piotr Mirek

Zbigniew Puszkarski

[WB]

[r.g.]