Sędzia SN wyłączony z rozpoznania kasacji w sprawie odszkodowania za areszt

Sędzia SN J.M. złożył oświadczenie podnoszące okoliczności uzasadniające

wyłączenie jego udziału w sprawie o sygn. akt IV KK 500/25 (k. 32).

W uzasadnieniu wniosku jego wskazał, że brał udział w składzie Sądu

Najwyższego, który wyrokiem z dnia 13 marca 2025 r. w sprawie o sygn. akt IV KK

146/24 uchylił (poprzedni) wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13

listopada 2023 r., sygn. akt II AKa 126/23, zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w

Zamościu z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt II Ko 88/22, którym przyznano

wnioskodawcy Y.B. odszkodowanie (w pierwszej instancji w tym zakresie wniosek

oddalono) i w związku z tym wypowiedział się co do zasadności roszczenia o

IV KK 500/25

2

odszkodowanie należne wnioskodawcy. Autor wniosku dokonując porównania

treści uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt IV KK 146/24 (II AKa 126/23) z

treścią uzasadnienia prawomocnego wyroku (II AKa 97/25) zaskarżonego

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia złożonym w przedmiotowej sprawie oraz

treścią podniesionego w nim zarzutu podniósł, że odszkodowanie przyznano

ponownie, choć w mniejszej wysokości niż poprzednio zaś w kasacji pełnomocnika

wnioskodawcy postawiono zarzut, który dotyczy wysokości przyznanego

odszkodowania. W tej sytuacji uznał, że pogląd wskazany w uzasadnieniu wyroku

w sprawie o sygn. akt IV KK 146/24 (II AKa 126/23) może wprost być odnoszony

przez stronę skarżącą jako stojący w opozycji do żądania kasacji, z uwagi na

zakwestionowanie w ogóle należności z tytułu odszkodowania w poprzednim

wyroku Sądu Najwyższego, co sprawia, że rozstrzyganie przez Sąd Najwyższy z

udziałem sędziego o zasadności zarzutu zawartego w kasacji może w ocenie stron,

a także w odbiorze zewnętrznym, stwarzać uzasadnione wątpliwości co do

warunków zachowania standardu bezstronności.

Do rozpoznania wniosku o wyłączenie został wyznaczony sędzia SN J.B. (k.

33), który złożył wniosek o wyłączenie od udziału w jego rozpoznaniu wskazując, że

(podobnie jak sędzia SN J.M.) brał udział w składzie orzekającym Sądu

Najwyższego, który wyrokiem z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt IV KK 146/24

uchylił (poprzedni) wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 listopada

2023 r., sygn. akt II AKa 126/23, zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu

z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt II Ko 88/22 (k. 36). Wniosek ten został

uwzględniony (k. 39-40, IV KK 500/25, KRI 1500).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wyłączenie złożony przez sędziego SN J.M. od udziału w

rozpoznaniu sprawy kasacyjnej o sygn. IV KK 500/25, opiera się, podobnie jak

poprzednio złożony w tej sprawie przez innego sędziego Sądu Najwyższego

wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie (k. 36 akt) na tożsamych argumentach,

tj. ⎯ ujmując rzecz skrótowo ⎯ na wskazaniu istnienia ewentualnych wątpliwości

co do bezstronności wynikających z uprzedniego orzekania w sprawie o sygn. IV

KK 146/24 (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r.), z uwagi na to, że

IV KK 500/25

3

zdaniem Autora wniosku cyt.: „pogląd wskazany w uzasadnieniu wyroku w sprawie

IV KK 146/24 może wprost być odnoszony przez stronę skarżącą jako stojący w

opozycji do żądania kasacji, z uwagi na zakwestionowanie w ogóle należności z

tytułu odszkodowania w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego”.

Wypada podkreślić, że ustawa postępowania karnego w sposób precyzyjny

określa i uwzględnia układy procesowe, w których sędzia orzekał poprzednio w

sprawie, wiążąc z nimi skutek procesowy w postaci wyłączenia sędziego od udziału

w sprawie z mocy prawa (art. 40 § 1 pkt 6, 7 i 9 oraz § 3 k.p.k.). Nie wymienił

prawodawca wśród tych sytuacji konfiguracji procesowej, w której sędzia orzekał

już co do poprzednio wniesionej(-ych) w sprawie kasacji. Przemawiałoby to zatem

za wyjątkowo ostrożnym podejściem do tezy, że orzekanie przez sędziego w takiej

sytuacji należy oceniać w pryzmacie przepisu art. 41 § 1 k.p.k., skoro ustawodawca

w polu widzenia miał istnienie rozmaitych układów procesowych, w których sędzia

poprzednio orzekał w postępowaniu (również kasacyjnym) i wyraźnie powiązał z

nimi konsekwencje prawne, o których mowa w art. 40 § 1 in principio k.p.k., zaś

poza zakresem regulacji pozostawił sytuację ponownego orzekania co do kasacji

wniesionej(-ych) w tej samej sprawie po zakończeniu ponownego postępowania

odwoławczego wywołanego uchyleniem pierwotnego orzeczenia sądu ad quem

przez Sąd Najwyższy.

Jednak definitywne przesądzanie tej kwestii i udzielanie odpowiedzi na

zarysowane powyżej pytanie jawi się w konfiguracji procesowej niniejszej sprawy

jako zbędne. W jej realiach niezrozumiałe bowiem dla zewnętrznego obserwatora

postępowania kasacyjnego o sygn. IV KK 500/25 byłoby postąpienie Sądu

Najwyższego polegające na ewentualnym nieuwzględnieniu wniosku sędziego SN

J.M., który wskazał na istnienie identycznych powodów przemawiających za jego

wyłączeniem, jak sędzia Sądu Najwyższego znajdujący się w analogicznej sytuacji

faktycznej (por. wnioski o wyłączenie na k. 32 i 36 akt) we wniosku

u w z g l ę d n i o n y m już przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 19 lutego

2026 r. (KRI 1500) i wydanie o d m i e n n e g o rozstrzygnięcia co do jego zasadności

lub niezasadności. Wprawdzie wskazane powyżej postępowanie incydentalne,

zakończone wydaniem postanowienia SN z dnia 19 lutego 2026 r. (KRI 1500)

dotyczyło nieco innego układu procesowego, bowiem chodziło o wyłączenie

IV KK 500/25

4

sędziego Sądu Najwyższego od udziału w postępowaniu „KRI”, tj. w rozpoznaniu

wniosku sędziego Sądu Najwyższego o wyłączenie od udziału w postępowaniu

kasacyjnym; jednak u podstaw zainicjowania tego postępowania legły wątpliwości o

tym samym charakterze i ten sam układ procesowy, tj. udział sędziego

wyznaczonego do rozpoznania wniosku sędziego o wyłączenie od udziału w

sprawie w postępowaniu kasacyjnym zakończonym wydaniem wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r., sygn. IV KK 146/24.

Mając powyższe na uwadze, kierując się względem na zachowanie

określonej spójności rozstrzygnięć incydentalnych zapadających w ponownie

toczącym się postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[WB]

[a.ł]