SN pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie dwóch sędziów z wznowienia

Obrońca skazanego A.O. złożył pismo procesowe w którym podniósł, że

wnosi „o rozważenie przez Sąd Najwyższy potrzeby wznowienia z urzędu

postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego IV

Wydział Karny z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt IV KO 54/24” (k. 5-9). Sprawa ta

została zarejestrowana pod sygn. akt IV KO 126/25 (sygnalizacja podstawy

wznowienia z urzędu w sprawie SN, sygn. IV KO 54/24) i przydzielona sędziemu

Sądu Najwyższego J.G. (k. 10). Zarządzeniem Prezesa SN kierującego pracą Izby

IV KO 126/25

2

Karnej został wyznaczony następujący skład orzekający: Prezes SN Z.K.

(Przewodniczący), SSN J.G. (sprawozdawca), SSN P.K. (k. 15).

W dniu 4 maja 2026 r. SSN J.G. złożył wniosek - na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od udziału w sprawie prowadzonej w Sądzie

Najwyższym pod sygn. akt IV KO 126/25 sędziów Sądu Najwyższego: Z.K. i P.K.

(k. 19). W uzasadnieniu przedstawionego stanowiska wskazano m.in., że

przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest wniosek obrońcy A.O. o

rozważenie potrzeby wznowienia z urzędu postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt IV KO

54/24, zaś obrońca, przywołując uchwałę składu połączonych 3 Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20), sygnalizuje

zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w

postaci nienależytej obsady sądu, wynikającej z wad procesu nominacyjnego

sędziów tworzących skład orzekający (powołanych na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej oparciu o przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 r.). W

ocenie Sędziego, wobec takiej argumentacji obrońcy, od udziału w rozpoznaniu

wniosku wini zostać wyłączeni wszyscy sędziowie, którzy otrzymali nominacje

sędziowskie w identycznych warunkach co opisane we wniosku, gdyż ww.

sędziowie, rozpoznając wniosek obrońcy wypowiadaliby się bowiem na temat

własnego statusu sędziowskiego, co bezsprzecznie czyniłoby ich, w postrzeganiu

powszechnym, stronniczymi, a nadto łamało zasadę nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek złożony przez Sędziego Sądu Najwyższego J.G. należało

pozostawić bez rozpoznania.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w

niniejszej sprawie, był władny wydać przedmiotowe postanowienie. Utrwalone w tej

mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno

wskazuje bowiem, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się

sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy

wniosek o (jego) wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy

zachodzi podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie ma

IV KO 126/25

3

zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia.

Słowem, w składzie sądu orzekającego o pozostawieniu wniosku o wyłączenie

sędziego, może brać udział sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to

bowiem orzekanie w przedmiocie wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o

włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez

stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca

2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia

2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I

KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D.

Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z.

3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do

art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M.

Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych

przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz

[w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa

2023, art. 41, teza 11; D. Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J.

Skorupka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41,

Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Zauważyć także należy, że zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k.

wyłączenie sędziego następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek

strony. W judykaturze od dawna jednoznacznie przyjmuje się, że pod pojęciem

„sędziego”, o którym mowa w art. 42 § 1 k.p.k., rozumieć należy wyłącznie samego

zainteresowanego wskazującego na możliwość zaistnienia wątpliwości co do jego

bezstronności w realiach konkretnej sprawy, do rozpoznania której został

wyznaczony (vide: postanowienie SN z 10 marca 1979 r., II KZ 25/79, OSNKW

1979, z. 6, poz. 73; uchwała SN [7] z 6 kwietnia 1989 r., WZP 1/89, OSNKW 1989,

z. 3-4, poz. 24; wyroki SN: z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10, OSNKW 2011, z. 7,

poz. 61; z 4 czerwca 2013 r., II KK 7/13; uzasadnienie uchwały SN [7] z 2 czerwca

2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zatem sędzia żądanie wyłączenia

może złożyć tylko co do swojej osoby, a nie co do innego członka składu

orzekającego, w którym uczestniczy. Może jednak zasygnalizować potrzebę

IV KO 126/25

4

wyłączenia innego członka składu przez sąd z urzędu (zob. D. Świecki [w:] B.

Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania

karnego. Komentarz. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el 2024, art. 42).

Reguła ta dotyczy każdego składu w każdym sądzie, w którym dana sprawa jest

rozpoznawana w oparciu o przepisy procedury karnej. Nota bene na kanwie

powyższych poglądów, w orzecznictwie wykształciło się już stanowisko o

konieczności pozostawienia bez rozpoznania żądania wyłączenia sędziego

składanego przez innego sędziego, członka składu orzekającego (zob.

postanowienia SN: z 27 grudnia 2022 r., I ZO 68/22; z 9 marca 2023 r., I ZO 10/23;

z 6 lipca 2023 r., I ZO 26/23; z 4 października 2023 r., I ZO 30/22; z 28 listopada

2023 r., I ZO 127/23; z 29 listopada 2023 r., I ZO 138/23; z 22 maja 2024r., I ZO

22/23; z 18 września 2024 r., II ZO 74/24; z 11 grudnia 2024 r., II ZO 76/24; z 27

marca 2025 r., II KB 48/24; z 20 lutego 2026 r., V KB 29/24).

Pozostając przy kwestiach rudymentarnych podkreślić również należy, że

sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i art. 180 Konstytucji RP), dlatego też

wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. Przedmiotowa

sprawa wznowieniowa (sygn. akt IV KO 126/25) została zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym w związku z sygnalizacją przez obrońcę skazanego podstawy

wznowienia z urzędu postępowania w sprawie SN o sygn. akt IV KO 54/24. Rzecz

jednak w tym, że przedstawione we wniosku o wyłączenie okoliczności dotyczą

wszakże kwestii ustrojowych (w ślad za pismem procesowym obrońcy), generalnie

odnoszą się bowiem do trybu powoływania sędziów SN na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), a w konsekwencji - nie mogą być przedmiotem

rozpoznania w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe

stanowisko jasno wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

marca 2020 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 22/29, gdzie wskazano, że art.

41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

IV KO 126/25

5

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; a także

wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23, baza orzeczeń TK). Zatem wniosek

złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., oparty jedynie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy

ustawy. Także i w orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, iż

wątpliwości co do bezstronności sędziego nie mogą być wywodzone z samych

kwestii ustrojowych związanych z trybem jego powołania i to niezależnie od tego w

jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego

powołania (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem

charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK

114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia

kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma jurydycznej możliwości kwestionowania

prawidłowości (aktu) powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem

rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest

prawidłowo umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast

kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziów (a

mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru

sprawiedliwości, w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania

sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w

regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie

zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności

tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące

ustroju sądownictwa (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19;

z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego

2025 r., III KZ 1/25). Nie ma również w polskim systemie prawa żadnej instytucji

pozwalającej na weryfikację, czy też kontrolę zasadności powoływania sędziów na

IV KO 126/25

6

urząd przez Prezydenta, co jest implikacją ukształtowania tych powołań w

przepisach rangi konstytucyjnej i przyznania w tym zakresie Prezydentowi

prerogatywy. Interpretacja, z której wynika, że oceny takiej można dokonywać,

korzystając z istniejących dotychczas instrumentów prawa, np. karnego ma

charakter wykładni contra legem. Nie można bowiem wykorzystywać przepisów

rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co więcej, nie można

ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy ograniczać działania

zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich działaniach, poprzez

przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji do nakładania takich

ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o wyłączenie sędziego złożony

w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., obejmować mógłby także okoliczności

wadliwego powołania sędziego, byłoby jednoznaczne z przyznaniem sądom

powszechnym - w tym przypadku, w ramach postępowania karnego - uprawnienia

do podważania powołań sędziowskich, których warunki są ściśle określone

przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz obszernie konstytucyjnie

uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już w 2008 r. w

orzecznictwie WSA i Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede wszystkim -

Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma

konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K

18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08).

Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji

RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury

powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w

szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania

sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał Konstytucyjny

podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych

orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta RP do powoływania

sędziów nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie

mogą być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa,

będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i

stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy

wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego prezydent powołuje. Skoro

IV KO 126/25

7

więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą

znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie

mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów

indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej,

cywilnej, czy też administracyjnej, w ramach której sąd (konkretny skład

sędziowski), mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień

takich nie przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w

przepisach ustawowych (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A

2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23).

Jedynie uzupełniająco, w kontekście afirmowanej we wniosku uchwały

składu połączonych 3 Izb SN zauważyć wypada, że Trybunał Konstytucyjny

wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, orzekł, iż uchwała składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179,

art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2

Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1

EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku podkreślić należy, iż

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1

Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroków tego Trybunału (vide wypowiedzi dotyczące

uznawania ww. orzeczenia za sententia non existens). W konsekwencji należy

uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle regulacji

ustawy zasadniczej (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), nie był formalnie związany ww.

Uchwałą, skoro nie ma już ona mocy zasady prawnej i przestała być elementem

porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP),

natomiast zawarte w niej myśli mogą być, rzecz jasna, wykorzystywane w praktyce

orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob.

postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK

23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

IV KO 126/25

8

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął zatem w przedmiotowej

kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną w części

dyspozytywnej niniejszego postanowienia.

[WB]

[a.ł]