Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego Z.K. w sprawie J.T.

We wniosku z 12 marca 2026 r. obrońca skazanej J.T. wniósł

o wyłączenie sędziego SN Z.K. od udziału w rozpoznawaniu niniejszej sprawy

wznowieniowej IV KO 18/26. W uzasadnieniu wniosku wskazał,

że zachodzą wobec tego sędziego wątpliwości co do bezstronności i niezależności

z uwagi na jej powołanie do orzekania w Sądzie Najwyższym na skutek uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych innych ustaw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek należało pozostawić bez rozpoznania.

IV KO 18/26

2

Z art. 41 § 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia

9 czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego

do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym

mowa w § 7 (strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia),

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Druga z powołanych regulacji określa szczególne postępowanie w zakresie

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, a jej zakres przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41

§ 1 k.p.k. Limitują go wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o

których mowa we wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego.

Choć obie regulacje służą sądowej kontroli aspektu bezstronności sędziego,

to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, w związku z czym art. 29 § 5 ustawy

o Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem

temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1

k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają (postanowienie

SN z 28 października 2022 r. sygn. akt II KK 375/22). Konsekwencją

zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie niedopuszczalności zastosowania art.

41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że

dotyczy okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 uSN.

Niezależnie od powyższego nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt P 22/19, stwierdził, iż art. 41 § 1 w związku

z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego

IV KO 18/26

3

(Dz.U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku

o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja

2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914

oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Już samo to stanowi podstawę do

pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie oparcia go o normę wynikającą

z przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela również stanowiska, iż udział

w rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Najwyższego, który na ten urząd został

powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym przypadku stan

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postulowany

w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 –

1/20. Przypomnieć należy, iż uchwała ta pozbawiona została charakteru

normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn.

akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany. W świetle

przywołanego art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden

sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do

wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania jego wyroków.

Zważywszy powyższe tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP,

konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, argumentacja

oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie

nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów

niezawisłości

IV KO 18/26

4

i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. Z tych względów wniosek

obrońcy skazanego był niedopuszczalny z mocy ustawy, co obligowało Sąd

Najwyższy do pozostawienia go bez rozpoznania. Trafność takiego rozstrzygnięcia

potwierdza również brak powiązania okoliczności powołania sędziego objętego

wnioskiem o wyłączenie z przedmiotem sprawy IV KO 18/26, stanowiącego

warunek sine qua non skuteczności takiego wniosku o wyłączenie, także w

kontekście linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, do której w swojej argumentacji

nawiązuje wnioskodawca.

Oceny tej nie zmienia odwołanie się przez wnioskodawcę do przesłanki

nemo iudex in causa sua. W uwarunkowaniach badanej sprawy orzekanie przez

SSN Z.K. nie prowadzi bowiem do złamania przywołanej zasady, albowiem nie

będzie ona orzekać „we własnej sprawie”. Przedmiot postępowania nie stanowi „jej

sprawy”, a udział w wydaniu orzeczenia w żaden sposób nie będzie miał wpływu

na sferę „jej własnych uprawnień lub obowiązków prawnych”. Takie rozumienie

omawianej przesłanki mogłoby doprowadzić do odsunięcia od orzekania znacznej

liczby sędziów (w skrajnych wypadkach wszystkich), a tym samym do

nieuprawnionego wpływania na skład sądu. Podkreślić jedynie wypada, iż status

sędziego ma charakter jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie,

chociażby dlatego, że pochodzi z tego samego źródła, powołania na urząd przez

Prezydenta RP, który powołując go na urząd - inaczej nadając prawo jurysdykcji,

zapewnia mu niezbędną demokratyczną legitymizację oraz legitymizację całej

władzy sądowniczej. To nadanie tytułu do wykonywania władzy sądowniczej

ucieleśnia prawo wskazanej osoby do wykonywania władzy sądowniczej i kreuje

nierozerwalną łączność każdego powołanego sędziego z Rzecząpospolitą. Ten

«stosunek kreacyjny», ma swe źródło w prawie konstytucyjnym (P. Czarny,

Realizacja konstytucyjnych kompetencji Prezydenta RP w odniesieniu do sądów i

Krajowej Rady Sądownictwa. Uprawnienia kreacyjne Prezydenta wobec sądów, [w:]

M. Grzybowski (red.), System rządów Rzeczypospolitej Polskiej. Założenia

konstytucyjne a praktyka ustrojowa, Warszawa 2006). Dlatego wskazany warunek

odnosi się w równej mierze do sędziów sądów powszechnych, wojskowych,

administracyjnych i sędziów Sądu Najwyższego.

IV KO 18/26

5

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[a.ł]