SN wyłączył sędziego od wniosku o wznowienie w sprawie skazanego M.P.

Pismem z 22 maja 2026 roku (data prezentaty) obrońca skazanego M.P.

wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w Sosnowcu w sprawie o sygn. IV K 125/22, zmienionego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 marca 2024 roku, sygn. II AKa 525/23.

Wniosek powyższy przydzielony został do rozpoznania sędziemu Sądu

Najwyższego Z.P. (k. 11 akt SN).

Pismem z 3 sierpnia 2026 roku sędzia Z.P. złożył żądanie wyłączenia go od

rozpoznania wniosku obrońcy o wznowienie postępowania. W argumentacji pisma

wnioskujący wskazał, że brał uprzednio udział, jako sędzia – członek składu

orzekającego, w rozpoznaniu kasacji złożonej przez obrońcę skazanego w sprawie

IV KO 76/26

2

o sygn. IV KK 382/24, a kasacja ta została oddalona jako oczywiście bezzasadna.

W ocenie sędziego Sądu Najwyższego Z.P. taki stan rzeczy powoduje, że istnieje

uzasadniona wątpliwość co do jego bezstronności w aktualnie rozpoznawanym

postępowaniu o wznowienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Żądanie złożone przez sędziego Sądu Najwyższego Z.P., jakkolwiek

lakoniczne, to jednak jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.

Należy przypomnieć, że sformułowane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw.

z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. żądanie sędziego wyłączenia ze składu orzekającego

rozumieć należy jako jego oświadczenie wiedzy o podstawie wyłączenia z art. 41 §

1 k.p.k. Żądanie to nie stanowi bowiem w sensie ścisłym wniosku o jego

wyłączenie, albowiem Kodeks postępowania karnego czynności te różnicuje (zob.

D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 42).

Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy

sędzia jest obowiązany zawiadomić o okoliczności mogącej uzasadniać jego

wyłączenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10).

Końcowa jednak ocena czy stanowi ona podstawę wyłączenia nie należy do

informującego o niej sędziego, lecz do sądu weryfikującego jego oświadczenie,

dokonującego obiektywnej kontroli zasadności żądania w konkretnym układzie

faktycznym (zob. wyrok SN z 29 lutego 2016 r., SNO 82/15).

Znaczenie zagadnienia bezstronności sędziego jest podkreślane tak w

orzecznictwie krajowym, jak i międzynarodowym. Przykładowo, w decyzji

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 stycznia 2017 r., Bodet v. Belgia,

wskazuje się w szczególności na potrzebę stałej troski o to, aby w demokratycznym

społeczeństwie sądy wzbudzały zaufanie u stron procesu. Zdaniem Trybunału, w

tej mierze art. 6 ust. 1 Konwencji wymaga wprost, aby sądy były bezstronne.

Wymóg zachowania bezstronności przejawia się przy tym w dwóch aspektach.

Pierwszym jest brak przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego

osobistych uprzedzeń. Przyjmuje się istnienie domniemania takiej osobistej

IV KO 76/26

3

bezstronności do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego. Sąd musi być

również obiektywnie bezstronny, tj. dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć

wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. postanowienie SN z 17 stycznia

2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, Nr 3, poz. 26).

Zgodnie z przepisem art. 41 § 1 k.p.k., będącym zasadniczym przedmiotem

analizy w niniejszej sprawie, sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność

tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Przepis ten expressis verbis odwołuje się do

„uzasadnionej wątpliwości”, a zatem musi ona istnieć obiektywnie i poddawać się

zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem

określonej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. III KK

214/11, OSNKW 2012, nr 4, poz. 40). Zobiektywizowaniu oceny bezstronności

sędziego w danej sprawie pomaga odwołanie się do przeciętnego, rozsądnie

myślącego, zewnętrznego obserwatora procesu (wyrok SN z 25 lutego 2009 r.,

sygn. II KK 249/08, OSNKW 2009, nr 6, poz. 48). Zakłada się, że nie można z góry

uznać, że zasadą powinno być stwierdzenie, iż sędzia, który orzekał we

wcześniejszych sprawach dotyczących danego oskarżonego (skazanego) powinien

podlegać wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Przekonanie o tym, że taka

okoliczność nie prowadzi automatycznie do wystąpienia przesłanki braku

bezstronności sędziego, jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego

(zob. postanowienie SN z 24 stycznia 2018 r., II KK 439/17). Podnosi się między

innymi, że fakt uprzedniego rozpoznania kasacji w tej samej sprawie nie może

stanowić podstawy do uznania, że sędzia nie będzie w sprawie wniosku o

wznowienie obiektywny, a więc, iż powstała okoliczność tego rodzaju, że mogłaby

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (zob.

postanowienie SN z 14 stycznia 2015 r., II KO 3/14). Jednocześnie jednak należy

zauważyć, że oświadczenie sędziego o istnieniu okoliczności mogących wpłynąć

na jego bezstronność wymaganą przez prawo i uzasadniających obawę co do

możliwości obiektywnego orzekania w konkretnej sprawie, obliguje nie tylko do

wnikliwego rozważenia przedstawionych przesłanek tej inicjatywy, ale w wypadku

potwierdzenia ich rzeczywistego występowania, powinno – co do zasady –

prowadzić do uwzględnienia wniosku sędziego o wyłączenie od udziału w

IV KO 76/26

4

rozpoznawaniu sprawy, zwłaszcza gdy w odbiorze zewnętrznym może powstać

wątpliwość co do istnienia kierunkowego nastawienia sędziego do stron

procesowych lub uczestników postępowania (por. postanowienie SN z 17 stycznia

2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 26).

Czyniąc powyższemu zadość dostrzec należy, że złożony przez obrońcę

wniosek o wznowienie postępowania oparty został na przesłance pojawienia się

nowych dowodów w sprawie, m. in. w postaci zeznań nieprzesłuchanych świadków,

tj. M.S., M.P., W.W., D.P., córki pokrzywdzonej E.M. oraz M.R. Dodatkowo, nowe

fakty wynikać miały z przesłuchania pokrzywdzonej E.M. W kontekście tych nowych

dowodów obrońca wniósł także o dopuszczenie uzupełniającej opinii biegłych z

zakresu medycyny sądowej oraz opinii instytutu naukowego. Zauważyć więc

trzeba, że złożona uprzednio przez obrońcę skazanego kasacja, w której

rozpoznaniu jako członek składu orzekającego Sądu Najwyższego brał udział

sędzia ZP., kwestionowała zasadność oddalenia w toku postępowania

jurysdykcyjnego wniosków dowodowych częściowo zbieżnych z podstawą wniosku

o wznowienie postępowania (vide zarzut nr 2 kasacji). W tej sytuacji nie ulega

wątpliwości, że zarzuty kasacji są częściowo zbieżne z podstawami wymienionymi

we wniosku o wznowienie postępowania, mającymi uzasadniać, iż pojawiły się w tej

sprawie nieznane uprzednio dowody, mogące prowadzić do wniosku, że skazany

nie popełnił przypisanego mu czynu i że w tym przedmiocie Sąd Najwyższy z

udziałem ww. sędziego stanowczo się wypowiedział.

W związku z powyższym udział sędziego Sądu Najwyższego Z.P. w

rozpoznaniu aktualnie wywiedzionego wniosku o wznowienie postępowania mógłby

tak w odbiorze w społecznym, jak i samego skazanego, budzić uzasadnione

wątpliwości co do tego czy będzie on rozpoznany w sposób bezstronny i w

oderwaniu od poprzednio wyrażonych ocen, co – niezależnie od rzeczywistego

stanu rzeczy – jest dostateczną podstawą wyłączenia tego sędziego od udziału w

sprawie o wznowienie postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]

IV KO 76/26

5