SN oddalił skargę obrońcy, sprawa A.T. wraca do ponownego rozpoznania

Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 13 marca 2026 r., sygn. akt

VI Ka 33/26, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Mysłowicach z dnia 23 września

2025 r., sygn. akt II K 567/23 – uniewinniający oskarżonego A.T. od zarzutu

popełnienia przestępstw z art. 190a § 1 k.k. oraz z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 §

1 k.k. – przekazując sprawę Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.

IV KS 28/26

2

Ze skargą na wyżej opisany wyrok kasatoryjny wystąpił obrońca

oskarżonego zarzucając przedmiotowemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k.

w związku z art. 454 § 1 k.p.k., polegające na nieuprawnionym wydaniu orzeczenia

kasatoryjnego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że Sąd

Okręgowy w Katowicach działając jako Sąd odwoławczy ograniczył się wyłącznie

do odmiennej oceny wybranych dowodów, w szczególności zeznań pokrzywdzonej,

nie odnosząc się do całokształtu materiału dowodowego, a w konsekwencji

antycypował przeszkodę w postaci reguły ne peius, nie wykazując wcześniejszą

kompleksową oceną, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, co

dopiero uzasadniałoby zastosowanie art. 454 § 1 k.p.k.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Katowicach.

W pisemnych odpowiedziach na skargę prokurator oraz pełnomocnik

oskarżycielki posiłkowej wnieśli o oddalenie tego nadzwyczajnego środka

zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga obrońcy oskarżonego okazała się niezasadna.

Na wstępie rozważań przypomnieć należało, że sfera kognicji Sądu

Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi w trybie przepisów

rozdziału 55a k.p.k. kształtuje się – z woli ustawodawcy – bardzo wąsko. Rolą Sądu

Najwyższego w tym postępowaniu jest wyłącznie skontrolowanie, czy w sprawie

wystąpiła tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy

sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody, określonej w art.

454 § 1 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, oraz czy jest konieczne

przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.).

Powyższe znajduje odzwierciedlenie w trwałej linii orzeczniczej Sądu

Najwyższego, gdzie zasadnie wskazano, że zakres kontroli dokonywanej po

IV KS 28/26

3

wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1

k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy

uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. np. wyrok

SN z 20.10.2020 r., I KS 9/20), a więc czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji

z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się

podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz

czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (zob. np.

postanowienia SN: z 30 czerwca 2020 r., II KS 7/20; z 7 maja 2020 r., I KS 8/20; z 6

czerwca 2019 r., II KS 8/19; z 11 stycznia 2022 r., II KS 30/21).

Sąd odwoławczy, uwzględniając zarzuty podniesione w apelacjach

prokuratora na niekorzyść oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, wyraźnie

wskazał, że podstawą uchylenia zaskarżonego nimi wyroku był art. 454 § 1 k.p.k.,

ze względu na to, iż Sąd Okręgowy doszedł do odmiennych wniosków w zakresie

sprawstwa oskarżonego.

Konkluzję tę Sąd poprzedził wnikliwą, odmienną od dokonanej przez Sąd

meriti oceną materiału dowodowego – komunikacji elektronicznej pomiędzy

oskarżonym a oskarżycielką posiłkową, w kontekście jej zeznań (w zakresie czynu

z art. 190a § 1 k.k.). Ocena ta i stwierdzone okoliczności, wskazujące na

nieustępliwość oskarżonego w dążeniu do kontaktu z pokrzywdzoną, doprowadziły

Sąd odwoławczy do wniosku, że rzutują one na realizację znamion ww. występku,

nawet jeżeli nie zostały ujęte w opisie czynu zaproponowanym w akcie oskarżenia.

Dodatkowo Sąd Okręgowy, przez pryzmat osobowego materiału dowodowego oraz

zapisu nagrania z k. 97, dokonał odmiennej oceny wiarygodności pokrzywdzonej w

zakresie agresywnych zachowań oskarżonego wobec pokrzywdzonej i uznał, że

przybierały one postać zarówno agresji fizycznej (duszenie), jak i werbalnej. To zaś

– w ocenie instancji odwoławczej – uzasadniało pogląd, iż obecność oskarżonego

w miejscu zamieszkania P. M. mogła wywoływać u niej poczucie zagrożenia, które

obiektywnie było uzasadnione.

Przeprowadzona kontrola instancyjna w zakresie czynu z pkt. I aktu

oskarżenia doprowadziła Sąd Okręgowy do kategorycznego stwierdzenia, że

ustalone zachowania oskarżonego stanowiły uporczywe nękanie pokrzywdzonej,

IV KS 28/26

4

które wzbudziło u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia i istotnie

naruszyło jej prywatność (s. 9 in principio uzasadnienia wyroku).

Z kolei w zakresie drugiego z zarzuconych oskarżonemu czynów Sąd

Okręgowy, w przeciwieństwie do Sądu I instancji, obdarzył pełną wiarą depozycje

pokrzywdzonej uznając je za przekonujące i logiczne. Ocenę tę Sąd odwoławczy

oparł posiłkowo na opinii biegłego psychologa, w której stwierdzono, że relacje

pokrzywdzonej były wiarygodne w znaczeniu psychologicznym. Nie dyskwalifikuje

tych zeznań okoliczność, iż pokrzywdzona nie wskazała, że była, ofiarą zgwałcenia

w toku swoich pierwszych zeznań, zwłaszcza, że zarzuciła to A.T. w kierowanej do

niego korespondencji.

Powtórnie Sąd Okręgowy w konkluzji tej części rozważań uznał

kategorycznie, że analiza zeznań pokrzywdzonej wskazywała, że zachowanie

oskarżonego z końca listopada 2022 roku (ostatnie zachowanie) zrealizowało

znamiona występku z art. 197 § 1 k.k. Oskarżony doprowadził bowiem P.M. do

obcowania płciowego używając w tym celu przemocy. Pomimo, że pokrzywdzona

wskazała, iż poinformowała oskarżonego, iż nie chce z nim odbyć stosunku

seksualnego. Ten ostatni zignorował jednak jej słowa i użył siły, która polegała na

pociągnięciu jej i położeniu na sobie, a następnie przytrzymywaniu P.M., gdy ta

próbowała wyrwać się i wstać, mówiąc jednocześnie oskarżonemu, że ma przestać.

Pokrzywdzona wskazała także, że gdy udało się jej wyswobodzić i oddalić od

oskarżonego, ten udał się za nią i używając siły oparł ją o „rogówkę” i mimo

protestów z jej strony, odbył z nią stosunek seksualny (s. 9 uzasadnienia).

Sąd Okręgowy zaznaczył przy tym, że brak było podstaw do

zakwestionowania ocen i ustaleń Sądu Rejonowego w zakresie innych – od

wymienionego powyżej – przypadków współżycia między oskarżonym a

pokrzywdzoną, albowiem nic nie wskazuje, by również wówczas stosował on

względem pokrzywdzonej przemoc ukierunkowaną na wymuszenie stosunku

seksualnego. Z relacji P.M. wynikało jedynie, że sprzeciwiała się odbyciu

stosunków seksualnych z oskarżonym, jednak nie podała żadnych okoliczności,

które uzasadniałyby przyjęcie, iż A.T. stosował wobec niej siłę fizyczną. Wskazała

jedynie, iż w trakcie tych stosunków była bierna.

IV KS 28/26

5

Wbrew zatem poglądowi wyrażonemu w skardze, pisemne uzasadnienie

Sądu odwoławczego klarownie określa zarówno podstawę wyroku kasatoryjnego

(art. 454 § 1 k.p.k.), jak i prezentuje stosowne argumenty dowodowo-faktyczne

eksponujące wadliwą ocenę poszczególnych części materiału dowodowego przez

Sąd Rejonowy. Czytelna i jednoznaczna jest również ocena Sądu odwoławczego

odnosząca się do potencjalnej odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucane

mu przestępstwa i zakresu tej odpowiedzialności, wysnuta na podstawie zebranego

dotąd materiału dowodowego.

Stwierdzając, że Sąd Rejonowy dopuścił się uchybień prowadzących do

przedwczesnej, wadliwej oceny o konieczności uniewinnienia oskarżonego, Sąd

odwoławczy poprawnie uznał, że brak jest możliwości ich konwalidacji w

postępowaniu apelacyjnym z uwagi na zakaz ne peius wyrażony w art. 454 § 1

k.p.k., zakazujący skazania przez sąd odwoławczy oskarżonego, który m.in. został

uniewinniony w pierwszej instancji.

Skutkiem tego zakazu w płaszczyźnie ustalonych okoliczności sprawy musiał

być wyrok o charakterze kasatoryjnym.

Nie sposób przy tym podzielić argumentu skargi sugerującego, jakoby Sąd

odwoławczy miał – przed wydaniem wyroku o takim charakterze – ponownie

przeprowadzać ocenę całego materiału dowodowego, tak jak ma to miejsce przed

Sądem pierwszej instancji. Poglądowi takiemu sprzeciwia się bowiem dyspozycja

art. 433 § 1 k.p.k. określająca, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach

zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane

rozstrzygnięciu - również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść

art. 447 § 1-3 k.p.k., a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435,

art. 439 § 1, art. 440 i art. 455 k.p.k.

Z tych wszystkich względów skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

Skutkiem powyższego było obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi

postępowania skargowego (art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 in fine k.p.k.).

IV KS 28/26

6

Dlatego należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[a.ł]