Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów SN

W dniu 11 maja 2026 r. prokurator Prokuratury Okręgowej del. do

Prokuratury Krajowej na podstawie art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28

stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) oraz art.

41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 i art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art.

47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności – przez wzgląd na ochronę praworządności,

praw obywateli i interesu społecznego – wystąpił do Sądu Najwyższego z

wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania kasacji w sprawie V KK 110/26 sędziów

SN: Prezesa SN Z.K. (przewodniczącego), A.B. (sprawozdawcy) i A.R., wskazując,

V KK 110/26

2

że wyżej wymienieni zostali wadliwie powołani na urząd sędziego Sądu

Najwyższego, z udziałem niespełniającej standardów konstytucyjnych Krajowej

Rady Sądownictwa, w związku z tym cyt.:

1. nie mogą tworzyć i nie tworzą sądu realizującego prawo obywateli do sądu

ustanowionego ustawą, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego - przyznane

przez art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz przez art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji nie mogą orzekać - z uwagi na

wadliwość ich „powołania” do Sądu Najwyższego w procedurze przed

niespełniającym wymogów konstytucyjnych gremium będącym wyłącznie z nazwy

Krajową Radą Sądownictwa;

2. nie respektują Konstytucji RP oraz prawa unijnego i orzeczeń trybunałów

europejskich tak w aspekcie popierania przez nich sprzecznych z ustawą

zasadniczą i prawem UE zmian w sądownictwie wprowadzanych w latach 2017-

2023, czego przejawem było ubieganie się przez nich o stanowiska sędziów Sądu

Najwyższego przed niespełniającą wymogów konstytucyjnego organu Krajową

Radą Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z

2018 r., poz. 3; dalej jako: ustawa z 2017 r.), jak i działań podejmowanych w trakcie

ich bytności w Sądzie Najwyższym, czego przejawem jest przystępowanie przez

nich do rozpoznawania spraw oraz rozstrzyganie wniosków o zbadanie

bezstronności i niezawisłości, a także o wyłączenie osób znajdujących się w

tożsamej co one sytuacji prawno-faktycznej, a nawet dotyczących ich samych,

- które to okoliczności wysoce uzasadniają wątpliwość co do ich

bezstronności przy orzekaniu w niniejszej sprawie (pkt I).

Jednocześnie wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi

orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny, a

zatem - w przeciwieństwie do wskazanego wyżej składu - spełniającemu wymogi

określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty

V KK 110/26

3

Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej (pkt II) (k. 45-50).

Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie kasacyjnej

o sygn. akt V KK 110/26, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć

incydentalnych („KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu

sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025

r. Nr 21/2025 w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o

wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające

wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w

Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) -

przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P

22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani

w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia

stosownej decyzji”.

Zarządzeniem z dnia 12 maja 2026 r. sędzia sprawozdawca uznał, aby

decyzję co do wniosku prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie

kasacyjnej podjąć przed rozpoznaniem sprawy (k. 45). Do jej rozpoznania

ostatecznie doszło na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 11 czerwca

2026 r., dlatego w tej sytuacji sędzia sprawozdawca przyjął, że ww. wniosek

prokuratora odnosi się li tylko do ww. sędziego i w tym zakresie podlega

rozpoznaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do

sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się

w petitum wniosku (ale już w mniejszym stopniu w treści uzasadnienia, co ma

zresztą istotne znaczenie z punktu widzenia oceny rzeczywistego charakteru tego

wniosku, o czym będzie mowa poniżej). Rzecz w tym, że o charakterze czynności

V KK 110/26

4

prawnej nie decyduje przecież jej formalne nazwanie przez autora czy też li tylko

werbalne nawiązanie przez niego do określonych przepisów (jednostek

redakcyjnych aktu prawnego) w części wstępnej pisma, lecz rzeczywista treść

przedsiębranej przez podmiot czynności, oceniana nie tylko z uwzględnieniem

nazwy pisma, ale także treści żądania (żądań) i przez pryzmat argumentacji

zawartej w uzasadnieniu pisma procesowego (art. 119 § 1 pkt 3 k.p.k.), która

zresztą winna stanowić obligatoryjny element procesowej czynności o charakterze

postulatywnym inicjowanej przez podmiot fachowy. Jest przy tym oczywiste, że w

przypadku czynności zdziałanej przez podmiot profesjonalny wymogi w zakresie

precyzyjnego i zgodnego z zasadami sztuki określenia inicjowanej akcji procesowej

należy traktować znacznie bardziej rygorystycznie, niż to jest w przypadku

czynności podmiotów niefachowych.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania

kasacji” oraz „o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny” jest

niedopuszczalny z mocy ustawy, co musiało skutkować pozostawieniem go bez

rozpoznania.

Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy

czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego powołania (por m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie

sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych

sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.

41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie

należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB

152/25).

V KK 110/26

5

Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie

zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w

niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności

dotyczące powołania sędziego, de facto związane tylko z organem o to

wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym

zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.).

Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołanie się przez autora wniosku w jego petitum na przepisy ustawy

postępowania karnego dotyczące instytucji wyłączenia sędziego (obok zasadniczej

i rzeczywistej podstawy tego wniosku, tj. wymienionych w pierwszej kolejności

przepisów art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o

prokuraturze; Dz. U. poz. 390 ze zm.) ma całkowicie instrumentalny charakter i nie

zmienia rzeczywistego charakteru tej czynności prawnej. Stanowi jedynie próbę

nadania czynności nieprzewidzianej przez obowiązujące przepisy prawa

procesowego pozorów czynności prawnie dopuszczalnej w rozumieniu regulacji

kodeksowej (Kodeksu postępowania karnego).

Świadczy o tym dobitnie przegląd i analiza treści wszystkich składanych

przez Prokuraturę poprzednio (listopad 2025 r.) w Sądzie Najwyższym (Izba Karna)

wniosków domagających się ⎯ wówczas ⎯ "przekazania sprawy do rozpoznania

innemu składowi orzekającemu" (istota wniosków ⎯ wynikająca z intytulacji pism

Prokuratury, w której wskazano, że są to wnioski o przekazanie sprawy innemu

sądowi, a nie o wyłączenie sędziego) i postulujących (petitum) bądź to o

"wyłączenie sędziego" (por. m. in. wnioski składane do spraw o sygnaturach: I KO

V KK 110/26

6

53/25, I KS 35/25, I KZ 57/25, II KB 31/25, II KB 89/25, II KK 329/25, III KB 87/25,

III KK 294/25, III KK 549/25, IV KO 116/25, V KB 101/25, V KB 139/25, V KK

138/25, V KK 40/25 i V KS 44/25), bądź też ⎯ jak to ujmowano w innych tego typu

wnioskach ⎯ "wyłączenie/wykluczenie sędziego" (por m. in. wnioski w sprawach o

sygnaturach: I KK 145/25, I KK 232/25, I KK 339/25, I KK 334/25, I KK 339/25, I KK

344/25, I KK 348/25, I KK 447/25, III KK 459/25, V KK 471/25, V KS 31/25, V KZ

50/25).

Wnioski te i ich uzasadnienia były w istocie analogiczne ⎯ w swej treści ⎯

do obecnego wniosku prokuratora (o odmiennej jednak, jak już powiedziano,

intytulacji). Aktualnie, mimo identycznej w swej istocie treści uzasadnienia wniosku i

zaprezentowanej w niej argumentacji, świadczącej dobitnie o tożsamym

charakterze przedsiębranej czynności, jest to pismo (od strony czysto formalnej)

zatytułowane jako "wniosek o wyłączenie" z powołaniem się także na przepisy

ustawy postępowania karnego (art. 41 § 1, 42 § 1 i 45 § 1 k.p.k.), a także art. 45 ust.

1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a nie (jak to było w przypadku

powołanych wyżej wniosków prokuratora z listopada 2025 r.) ⎯ wniosek o

"przekazanie sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu" oparty

wyłącznie na przepisach Prawa o prokuraturze.

Tymczasem w osnowie petitum przywołanych wyżej analogicznych

wniosków składanych do postępowań zawisłych w Izbie Karnej Sądu Najwyższego i

datowanych na listopad 2025 r. brak było powołania się na przepisy Kodeksu

postępowania karnego o wyłączeniu sędziego jako podstawę żądania

"wyłączenia/wykluczenia" sędziów Sądu Najwyższego. Mimo co od zasady

analogicznych albo wręcz niemalże identycznych w swej treści uzasadnień tych

wniosków i obecnego wniosku powoływano się wówczas w ich podstawie wyłącznie

na przepisy Prawa o prokuraturze (art. 3 § 1 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 5) jako podstawę

ich składania.

Niepodobna oczywiście przyjąć, że autor prawie 30 wniosków o "przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu" skierowanych do Izby

Karnej Sądu Najwyższego i złożonych w listopadzie 2025 r. (podmiot profesjonalny,

wykwalifikowany uczestnik obrotu prawnego) opartych wyłącznie na wskazanych

V KK 110/26

7

przepisach Prawa o prokuraturze po siedmiu miesiącach nagle zmienia

zapatrywanie co do istoty kategorycznie ujmowanej przezeń czynności procesowej i

przyjmuje, że analogicznie uzasadniany wniosek nie jest już obecnie żądaniem

przekazania sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu, lecz ⎯ na

skutek dodania doń (do podstawy prawnej) trzech przepisów Kodeksu

postępowania karnego, jednego przepisu ustawy zasadniczej i dwóch przepisów

prawa unijnego/traktatowego i zmianie jego nazwy ⎯ ulega transformacji i

przekształca się w procesowy wniosek o wyłącznie sędziego/sędziów, mimo

analogicznego uzasadnienia i analogicznych żądań jak w kilkudziesięciu

wcześniejszych wnioskach złożonych ledwie pół roku wcześniej.

Podsumowując należy zatem powiedzieć, że:

1. Primo: przepisy Prawa o prokuraturze nie przewidują postulowanej przez

prokuratora decyzji, która miałaby zapaść po "wyłączeniu sędziego/sędziów", tj.

„przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu stanowiącemu sąd

ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny”. To tłumaczy, dlaczego obecnie (na

tle kształtu prawie 30 analogicznych wniosków złożonych w listopadzie 2025 r.

przez prokuratora) konieczna stała się zmiana nazwy wniosku oraz kosmetyczne

"uzupełnienie" rzeczywistej podstawy prawnej składanego wniosku o przepisy

Kodeksu postępowania karnego normujące wyłączenie sędziego/sędziów

wyłącznie pozornie mające z nim związek (o czym jednoznacznie przekonuje treść

uzasadnienia wniosku, analogicznego z uzasadnieniami wniosków o "przekazanie

sprawy innemu sądowi" składanych przez tego samego autora w listopadzie 2025

r.). W uzasadnieniu złożonego wniosku nie artykułuje się bowiem jakichkolwiek

skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności wskazujących na istnienie

wątpliwości co do bezstronności konkretnego sędziego czy ani nie wskazuje na

istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o wystąpieniu przesłanki, o

której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając na nawiązaniu do i

kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze abstrakcyjnym (ustrojowym), w

tym okoliczności dotyczących ścieżki zawodowej konkretnego sędziego

podlegającej ocenie konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa.

2. Secundo: obecny zabieg, polegający na czysto formalnym inkorporowaniu

przez prokuratora składającego wniosek do treści jego petitum kodeksowych

V KK 110/26

8

przepisów normujących instytucję wyłączenia sędziego (i zmianie jego nazwy) ma

⎯ w swojej istocie ⎯ na celu jedynie próbę obejścia instytucji obowiązującego

prawa oraz zakamuflowanie rzeczywistej treści przedsiębranej czynności, dla której

brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, bowiem ma ona wyłącznie charakter

ustrojowy i została w istocie złożona z pominięciem trybu przewidzianego w

Kodeksie postępowania karnego.

Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie

dotyczy sędziego, lecz bliżej nieokreślonego co do jego statusu ustrojowego

podmiotu. Nie sposób zatem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯ niekonsekwencji w

rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autora wniosku, który z jednej strony

składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie przepisach procedury karnej

m. in. na art. 41 § 1 k.p.k. (zatem przepisach regulujących tryb wyłączenia

sędziego), następnie zaś w całym wniosku koncentruje swój wysiłek na próbie

dowodzenia, że sędzia, którego dotyczy wniosek sędzią nie jest. Przypomnienia

wymaga bowiem okoliczność oczywista: uruchomienie postępowania

incydentalnego we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest bowiem

wyłącznie w odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania karnego

dotyczy wszak wyłączenia sędziego). Trudno wyręczać prokuratora w trudzie

zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej wyłączenia od udziału w sprawie

⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯ "osoby działającej w Sądzie Najwyższym", która

jednocześnie nie jest sędzią ("nie-sędziego"). Jeśli jednak tryb taki w prawie

procesowym istnieje, to niewątpliwie wniosek o wyłączenie złożony przez

prokuratora nie został na nim oparty, bowiem nie tylko w uzasadnieniu wniosku, ale

także w jego petitum takiej podstawy nie wskazano.

Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od

rozpoznawania sprawy” sędziego i „o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi

orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny”

zapada w formie postanowienia, które może zostać wydane również z udziałem

sędziego, którego dotyczy wniosek. Jak bowiem przyjmuje najwyższy organ władzy

sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn. III KK 227/13), cyt.: "wynikający z

art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma

swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega

V KK 110/26

9

rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawienia wniosku bez

rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego ten wniosek

dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. [W] składzie sądu

orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w

trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia, którego wniosek taki dotyczy" (zob.

także postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11,

OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego, OSP 2012, z. 3, s. 207-209

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2026 r., sygn. II KB 118/25;

por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do

art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza 73-74; M.

Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych

przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz

w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa

2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w: Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W.

Jasiński w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7,

Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek

prokuratora bez rozpoznania.

Antoni Bojańczyk

[WB]

[a.ł]