Skazany zmarł przed wyrokiem sądu odwoławczego. SN umorzył postępowanie

Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 listopada 2024

r., sygn. akt II K 82/24, uznał oskarżonego J. G. za winnego tego, że w dniu 25

października 2023 r. w G.1. przy ul. L. grożąc W. H. popełnieniem przestępstwa

przeciwko życiu i zdrowiu poprzez położenie dłoni na przypiętym do pasa pistolecie

pneumatycznym usiłował zmusić ją do sprzedaży wódki marki Ż. o pojemności 100

ml o wartości 9,99 zł, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na interwencję

właściciela sklepu - M. P. , czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k.

w zw. z art. 191 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 191 § 1 1 k.k. wymierzył karę 8

miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), na poczet której zaliczył oskarżonemu okres

rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 25 października 2023 r. godzina 15:20

do dnia 27 marca 2024 r. godzina 13:20, zaokrąglając w górę do pełnego dnia i

przyjmując, że jednej dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy jednemu

dniowi kary pozbawienia wolności (art. 63 § 1 k.k.) (pkt II), a także rozstrzygnął w

przedmiocie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną oskarżonemu

z urzędu (pkt III) i kosztów sądowych (pkt IV) (k. 688 t. IV akt sprawy o sygn. II K

82/24).

Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w

Gdańsku wyrokiem z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 2530/24, utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok (k. 751 t. IV akt sprawy o sygn. II K 82/24).

Od powyższego orzeczenia kasację w dniu 12 maja 2025 r. złożyła obrońca

skazanego. Zaskarżyła wyrok w całości na korzyść J. G. i zarzuciła naruszenie

przepisów prawa procesowego, które miało bezpośredni wpływ na treść

rozstrzygnięcia, tj. art. 170 § 1a i § 2 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 201

k.p.k. w zw. z art. 368 § 2 k.p.k. wyrażające się w zaabsorbowaniu do orzeczenia

sądu ad quem uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji (zaistnienie tzw.

efektu przeniesienia) poprzez zastosowanie trybu, o którym mowa w art. 368 § 2

V KK 377/25

3

k.p.k., polegającego na nieuprawnionym oddaleniu wniosków dowodowych obrońcy

o dopuszczenie dowodu z (1) ustnej opinii uzupełniającej biegłych psychiatrów oraz

(2) opinii instytutu naukowego zajmującego się psychiatrią sądową w sytuacji, w

której między opiniami biegłych przeprowadzonymi w sprawie zachodzi sprzeczność

zewnętrzna, a przeprowadzenie ww. dowodów ma istotne znaczenie dla ustalenia

czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo, a także czy

zachodzą warunki, o których mowa w art. 31 § 1 lub 2 k.k. oparte o stwierdzenie, że

dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierzał

udowodnić zgłoszonym wnioskiem dowodowym, a ponadto ocena okoliczności,

których wnioski te dotyczą wymaga posiadania wiadomości specjalnych.

Ewentualnie, w przypadku nie podzielenia przez Sąd Najwyższy zarzutów

przedstawionych powyżej, podniosła zarzut rażącej niewspółmierności kary

orzeczonej wobec skazanego wynikającą z niedostatecznego uwzględnia

okoliczności łagodzących wbrew dyrektywom wypływającym z art. 53 § 1 i 2 k.k.

Konkludując wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym, wstrzymanie jego wykonania na podstawie art. 532 § 1 k.p.k.,

zwolnienie skazanego od opłaty od kasacji, a także przyznanie od Skarbu Państwa

na jej rzecz wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

świadczonej z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji w wysokości

dwukrotności stawki minimalnej określonej § 17 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa

albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu, powiększonej o kwotę podatku od towarów i

usług (k. 3-6 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).

Jak wynika z informacji uzyskanej przez pracownika Sekretariatu V Wydziału

Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 13 czerwca 2025 r. z

systemu PESEL-SAD, skazany J. G. zmarł w dniu […] grudnia 2024 r. (k. 19-24 akt

sprawy o sygn. V WKK 43/25).

W odpowiedzi na kasację z dnia 10 lipca 2025 r. prokurator wniósł o umorzenie

postępowania kasacyjnego wobec śmierci skazanego w trakcie postępowania

kasacyjnego (k. 34-35 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).

V KK 377/25

4

W związku z powzięciem wiedzy o śmierci skazanego na podstawie danych

ujawnionych przez Sąd Okręgowy w Gdańsku z danych z bazy PESEL-SAD, obrońca

w piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2025 r. wystąpiła z wnioskiem o zmianę

wniosków kasacyjnych, tj. uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie

postępowania oraz podtrzymała wniosek o przyznanie od Skarbu Państwa na jej

rzecz wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z

urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji na rzecz skazanego w wysokości

dwukrotności stawki minimalnej, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w

całości ani w części (k. 36 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).

W dniu 28 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku skierował do Sądu

Najwyższego akta sprawy o sygn. V Ka 2530/24 wraz z kasacją obrońcy i jej

wnioskiem o zmianę wniosków kasacyjnych w związku ze śmiercią skazanego, która

wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 1 września 2025 r. (prezentata k. 1).

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Izby Karnej z dnia 9 września

2025 r. przedmiotowa sprawa została zarejestrowana w repertorium „KK” pod

numerem 377/25 zaś na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej z dnia 3

września 2025 r. została przydzielona sędziemu referentowi (SSN Antoniemu

Bojańczykowi). Jednocześnie zarządzeniem z dnia 9 września 2025 r. nakazano

zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego o nadesłanie aktu zgonu skazanego (k. 13).

W dniu 22 września 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo z Urzędu

Stanu Cywilnego m.st. Warszawy z dnia 17 września 2025 r. zawierające oryginał

odpisu skróconego aktu zgonu J. G. (k. 21-22).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sąd Najwyższy stwierdził z urzędu ⎯ badając sprawę poza granicami

zaskarżenia i niezależnie od podniesionych w kasacji zarzutów (art. 536 k.p.k.) ⎯

wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 9

k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., która obligowała do uchylenia wyroków sądów

obu instancji i, w związku z treścią art. 537 § 2 k.p.k., wydania orzeczenia

następczego umarzającego postępowanie karne.

Skazany J. G. zmarł w dniu […] grudnia 2024 r. (Sąd Najwyższy zwrócił się o

odpis skróconego aktu zgonu celem ustalenia daty śmierci skazanego. Z

nadesłanego oryginał odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J. G. zmarł w dniu

V KK 377/25

5

[..] grudnia 2024 r., a więc przed dniem wydania wyroku przez sąd odwoławczy ⎯

Sąd Okręgowy w Gdańsku, tj. przed dniem 4 marca 2025 r. - k. 21-22).

W judykaturze ugruntowany jest pogląd, iż śmierć oskarżonego zawsze stoi

na przeszkodzie prowadzeniu postępowania karnego (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).

Kontynuowanie procesu i wydanie wyroku stanowi uchybienie określone w art. 439

§ 1 pkt 9 k.p.k. Fakt, że sąd właściwy nie wiedział o wskazanej przeszkodzie, nie ma

znaczenia i nie może uchronić kwestionowanego orzeczenia przed wyeliminowaniem

z obrotu prawnego.

Ziszczenie się negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. na

etapie postępowania międzyinstancyjnego i niedostrzeżenie jej przez sąd

odwoławczy powinno skutkować uchyleniem nie tylko orzeczenia tego sądu, ale

również wyroku sądu I-ej instancji i umorzeniem postępowania karnego (por. wyrok

Sądu Najwyższego: z dnia 11 maja 2017 r., II KK 126/17, LEX nr 2294392; z dnia 13

grudnia 2018 r., IV KK 692/18, LEX nr 2591507; z dnia 27 maja 2020 r., III KK 74/20,

LEX nr 3223719; z dnia 7 lipca 2021 r., II KK 79/21, LEX nr 3390986; z dnia 12

czerwca 2024 r., II KK 334/23, LEX nr 3729229; z dnia 16 kwietnia 2025 r., I KA 18/24,

LEX nr 3861258).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że określona w art. 17 § 1 pkt 5

k.p.k. negatywna przesłanka wystąpiła przed wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy

w Gdańsku, a zatem wyrok ten jest obarczony uchybieniem wskazanym w art. 439 §

1 pkt 9 k.p.k., powodującym bezwzględną konieczność uchylenia tego orzeczenia,

niezależnie od wpływu tego uchybienia na treść wyroku.

W związku z wystąpieniem ujemnej przesłanki procesowej określonej w art.

17 § 1 pkt 5 k.p.k. konieczne było zatem uchylenie tego wyroku, a także utrzymanego

nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z dnia 8 listopada

2024 r., sygn. akt II K 82/24 (utrzymanie bowiem w mocy tego orzeczenia stanowiłoby

sprzeczność samą w sobie: oznaczałby pozostawienie w obrocie prawnym dwóch,

wzajemnie się wykluczających orzeczeń, tj. nieprawomocnego wyroku skazującego

Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z 8 listopada 2024 r. i wyroku Sądu

Najwyższego, uchylającego wyrok sądu odwoławczego i umarzającego

postępowanie w sprawie oskarżonego J. G. ) i wydanie orzeczenia następczego o

umorzeniu postępowania karnego prowadzonego przeciwko J. G. (art. 537 § 2 k.p.k.),

V KK 377/25

6

Zważywszy na charakter rozstrzygnięcia głównego kosztami sądowymi

należało obciążyć Skarb Państwa w oparciu o przepis art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z

art. 518 k.p.k.

Jeśli zaś chodzi o koszty za nieopłaconą pomoc udzieloną skazanemu z

urzędu zasądzono je od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. Z. N. na

podstawie § 4 ust. 3 i § 17 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez

adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763 t.j.). Wprawdzie obrońca wnosiła o

dwukrotność stawki minimalnej, jednak wniosek w tym zakresie nie został

przekonująco uzasadniony, a określona wysokość kosztów obrony, uwzględniając

rodzaj czynności podejmowanych przez obrońcę (sporządzenie kasacji i pisma

procesowego dotyczącego zmiany wniosków kasacyjnych), jak też i to, że

przedmiotowa sprawa nie była sprawą wieloosobową, szczególnie zawiłą i

wielowątkową, była znacznie zawyżona.

[J.J.]

Antoni Bojańczyk

Dariusz Kala

Anna Dziergawka