Sąd Najwyższy uchylił umorzenie po błędnym pouczeniu pokrzywdzonej o cofnięciu wniosku

V KK 459/25

2

M. K. stanął pod zarzutem tego, że:

- w dniu 2 marca 2023 roku w G. przy ulicy P. w salonie fryzjerskim T. działając

wspólnie i w porozumieniu z D. P. , dokonał uszkodzenia wnętrza salonu poprzez

rozlanie nieustalonej substancji, czym spowodował straty w wysokości 7380 zł na

szkodę B. C. , przy czym czynu tego dopuścił się przed upływem pięciu lat po odbyciu

co najmniej sześciu miesięcy kary pozbawienia wolności w okresie od 26 kwietnia

2021 roku do 23 maja 2022 roku orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego

Gdańsk – Północ w Gdańsku z dnia 28 marca 2022 roku, sygn. II K 914/21, za

przestępstwo z art. 278 § 1 k.k.

t.j. popełnienia czynu z art. 288§1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Natomiast D. P. zarzucono to, że:

- w salonie fryzjerskim T. działając wspólnie i w porozumieniu z D. P. , dokonał

uszkodzenia wnętrza salonu poprzez rozlanie nieustalonej substancji, czym

spowodował straty w wysokości 7380 zł na szkodę B. C. , przy czym czynu tego

dopuścił się przed upływem pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary

pozbawienia wolności w okresie od 25 września 2021 roku do 12 września 2022 roku

orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Skierniewicach z dnia 12 stycznia 2018

roku, sygn. II K 215/17

t.j. popełnienia czynu z art. 288§1 k.k. w zw. z art. 64§1 k.k.

Sąd Rejonowy Gdańsk – Południe w Gdańsku wyrokiem z dnia 3 października

2024r. w sprawie X K 19/24 na podst. art. 17§1 pkt 10 k.p.k. umorzył postępowanie

wobec oskarżonych z uwagi na cofnięcie wniosku o ściganie przez pokrzywdzoną B.

C. .

Wyrok uprawomocnił się nie będąc zaskarżony przez żadną ze stron.

Obecnie kasację od tego wyroku wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich i

podniósł w niej zarzut:

- rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść naruszenia prawa

procesowego, a mianowicie art. 12§1,2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 16§1 k.p.k. polegającego

na błędnym i niepełnym pouczeniu pokrzywdzonej o konsekwencjach cofnięcia

wniosku o ściganie oskarżonych M. K. i D. P. , co wywołało ujemne skutki procesowe

dla pokrzywdzonej.

V KK 459/25

3

Wskazując na powyższe Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Gdańsk – Południe w Gdańsku do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

Bezsprzecznie przebieg rozprawy, która odbyła się przed Sądem Rejonowym

Gdańsk – Południe w Gdańsku w dniu 3 października 2024r. nie nasuwa

jakichkolwiek wątpliwości, a to za sprawą dokonania rejestracji przebiegu tej

czynności (nagranie na płycie CD – k. 259). Ma to dodatkowe znaczenie dlatego, że

sam protokół tej rozprawy znajdujący się na k. 281-283 jest lakoniczny i nie zawiera

w ogóle relacji z przebiegu dyskusji i pouczeń udzielonych pokrzywdzonej, które

poprzedziły złożenie przez nią oświadczenia o cofnięciu wniosku o ściganie M. K. i

D. P. .

Ze wskazanego zapisu audio – video wynika jednoznacznie, że pokrzywdzona

została poinformowana o tym, że obaj oskarżeni przyznają się do popełnienia

zarzuconych im czynów, lecz jak wskazali, działali na polecenie K. P. – byłego męża

pokrzywdzonej – w stosunku do którego mieli zobowiązania finansowe i to na jego

polecenie dokonali zniszczeń w salonie fryzjerskim B. C. .

W tej sytuacji pokrzywdzona jasno oświadczyła, że zależy jej na pociągnięciu

do odpowiedzialności byłego męża, a nie osób, którymi się posłużył, wykorzystując

ich położenie.

Mając na uwadze powyższe, prowadząca rozprawę Sędzia SR A. S – K.

pouczyła pokrzywdzoną, że może cofnąć wniosek o ściganie oskarżonych i w to

miejsce złożyć nowy wniosek o ściganie K. P. , oskarżeni natomiast staną się

świadkami w tym procesie, może też wystąpić o przyznanie jej pełnomocnika z

urzędu.

Skutkiem takiego pouczenia było cofnięcie przez pokrzywdzoną wniosku o

ściganie M. K. i D. P. , a w konsekwencji wydanie zaskarżonego wyroku, którym

umorzono postępowanie co do obu oskarżonych.

Jak słusznie jednak wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich w uzasadnieniu

kasacji, pouczenie udzielone pokrzywdzonej było błędne i miało bezpośredni wpływ

V KK 459/25

4

na podjęcie przez nią decyzji o cofnięciu wniosku o ściganie, a w konsekwencji i na

treść wyroku umarzającego postępowanie.

Takie błędne pouczenie stanowi rażące naruszenie prawa, w szczególności

art. 12§2 i 3 k.p.k.

Przepisy te wskazują wszak, że „w razie złożenia wniosku o ściganie

niektórych tylko sprawców obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których

czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku”, oraz że

„ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne”.

Nie było zatem żadnej potrzeby składania kolejnego wniosku po to, by objąć

nim kolejnego sprawcę zarzuconego oskarżonym czynu, skoro i tak był on objęty

obowiązkiem ścigania (w tym wypadku w odrębnym postępowaniu). Co zaś

istotniejsze, cofnięcie wniosku o ściganie ma charakter definitywny i ponowienie go

nie jest dopuszczalne.

Dodatkowo wypada zauważyć, że również judykatura i piśmiennictwo w tej

przestrzeni są jednolite, wszak już w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013r. (w

sprawie o sygn. akt III 121/12) Sąd Najwyższy wskazał, że: „w wypadkach

przestępstw ściganych bezwzględnie na wniosek pokrzywdzonego, wola

pokrzywdzonego, jako uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie, ograniczona

jest do podjęcia decyzji co do żądania ścigania sprawców czynu, który go dotknął, a

nie do decydowania o tym, które z osób współuczestniczących w tym czynie mogą,

a które nie mogą być ścigane; ściganie wszystkich współuczestniczących w

popełnieniu czynu przestępnego, po złożeniu wniosku, następuje już bowiem z

urzędu, czyli niezależnie od woli pokrzywdzonego, a pokrzywdzony może jedynie

wyłączyć spod ścigania osoby dlań najbliższe, gdyby na skutek złożenia wniosku bez

wskazywania jakiegokolwiek sprawcy lub co do niektórych tylko imiennie określonych

osób, okazało się, że wśród ustalonych przez organ sprawców znajduje się osoba

dla niego najbliższa” (OSN - KW 2013/8/72).

Stanowczo zatem stwierdzić należy, że wniosek o ściganie złożony w trybie

art. 12 k.p.k. ma charakter niepodzielny i przedmiotowy – dotyczy czynu, a nie

sprawców, a skoro po złożeniu takiego wniosku postępowanie toczy się z urzędu (art.

12§1 k.p.k.) to uprawnienie do wnoszenia o ściganie nie może wiązać się z

zastrzeżeniem, że dotyczy wybranych przez pokrzywdzonego sprawców, wszak o

V KK 459/25

5

objęciu ściganiem poszczególnych osób decydują już organy ścigania, a nie

pokrzywdzony. Wyjątkowa sytuacja dotyczy jedynie osób najbliższych.

W tej perspektywie pouczenie udzielone przez Sędziego prowadzącego

rozprawę było ewidentnie mylne jako sprzeczne z obowiązującymi przepisami

procesowymi.

W konsekwencji dostrzec należy dyspozycję art. 16§1 k.p.k. wskazującą, że

organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników

postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach, brak

takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków

procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby, której to dotyczy.

Ów zakaz powodowania ujemnych skutków procesowych dla uczestnika

postępowania w następstwie mylnego pouczenia ze strony sądu należy postrzegać

jako normę o charakterze bezwzględnym. Organ prowadzący postępowanie nie

może w konsekwencji mylnych pouczeń osłabiać pozycji procesowej strony,

ograniczać jej praw procesowych, a zwłaszcza uniemożliwiać dochodzenia

przysługujących jej praw. A tak stało się w niniejszej sprawie, bo mylne pouczenie

pokrzywdzonej o skutkach cofnięcia wniosku o ściganie pozbawiło ją tego prawa.

Ma zatem rację Rzecznik Praw Obywatelskich, że pouczenie udzielone przez

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiązało się z rażącym naruszeniem prawa przez

ten organ i w realiach sprawy miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie

wyroku umarzającego postępowanie, co doprowadziło do uniemożliwienia

pokrzywdzonej ścigania wszystkich sprawców czynu popełnionego na jej szkodę.

Mając na względzie powyższe argumenty Sąd Najwyższy orzekł o uchyleniu

zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu Gdańsk – Południe w Gdańsku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd winien uczynić to w zgodzie z

obowiązującymi przepisami procesowymi i poszanowaniem praw stron.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na

wstępie.

[J.J.]

V KK 459/25

6

[a.ł]

Jerzy Grubba Dariusz Kala Małgorzata Wąsek-Wiaderek