Sąd Najwyższy odmówił wznowienia sprawy skazanego P. O. o wyrok łączny

Do Sądu Najwyższego w dniu 15 lipca 2025 r. wpłynął osobisty wniosek

skazanego P. O. o wznowienie postępowania w jego sprawie, z którego treści

wynika, że zaskarżony wyrok obarczony jest rażącą niesprawiedliwością (art. 540 §

3 k.p.k.) spowodowaną pozornością obrony z urzędu oraz rażącym naruszeniem

konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP), prawa do

V KO 173/25

2

rzetelnego procesu (art. 6 EKPC) oraz zasady lojalności obrońcy względem klienta

(vide k. 244).

Z kolei w uzupełnieniu powyższego wniosku wniesionym do Sądu

Najwyższego wraz z załącznikami w dniu 29 października 2025 r. wnioskodawca

dodatkowo zasygnalizował istnienie rażącego naruszenia prawa do bezstronnego

sądu, tj. art. 40 § 1 pkt 1 i 6 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 45 ust. 1

Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC, albowiem w składzie Sądu Apelacyjnego w Łodzi,

który rozpoznawał sprawę o sygn. akt II AKa 146/25, zasiadali sędziowie, którzy

orzekali już wcześniej w jednostkowych sprawach skazanego. Podniósł także

zarzut braku zastosowania w sprawie zasady pełnej absorbcji w odniesieniu do

orzeczonej kary łącznej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 545 § 3 k.p.k. osobisty wniosek strony o wznowienie

postępowania podlega wstępnej, formalnej kontroli w zakresie jego treści. W

wypadku stwierdzenia, że świadczy ona o jego oczywistej bezzasadności, sąd nie

wzywa strony do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez sporządzenie i

podpisanie go przez adwokata lub radcę prawnego ani nie uwzględnia jej wniosku o

przyznanie obrońcy z urzędu – jeśli strona o to wnioskuje.

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. P. O. w sporządzonym przez

siebie piśmie wskazuje, że zaskarżony wyrok obarczony jest rażącą

niesprawiedliwością spowodowaną pozornością obrony z urzędu oraz rażącym

naruszeniem konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP),

prawa do rzetelnego procesu (art. 6 EKPC) oraz zasady lojalności obrońcy

względem klienta (vide k. 244). Argumentacja wniosku skazanego nie nawiązuje do

żadnej z wskazanych w art. 540, 540a albo 540b k.p.k. przesłanek wznowienia – w

tym do przywołanej przez wnioskodawcę formalnej podstawy z art. 540 § 3 k.p.k.

Tymczasem wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek zaskarżenia, co

oznacza, że obowiązują ściśle określone i restrykcyjne wykładane przesłanki jego

stosowania. Jeśli więc w danej sprawie nie zachodzi żadna z precyzyjnie

wskazanych wyżej wymienionymi przepisami okoliczności, nie ma podstaw do

skorzystania z tej instytucji, nawet jeżeli skazany ma subiektywne poczucie, że

został potraktowany przez sąd niesprawiedliwie, a nawet jest niewinny.

V KO 173/25

3

Odnosząc się do podstawy wznowieniowej określonej w art. 540 § 3 k.p.k.,

trzeba pamiętać, że zachodzi ona jedynie wówczas, gdy w związku z wydaniem

rozstrzygnięcia przez organ międzynarodowy działający na mocy umowy

międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę zajdzie potrzeba wznowienia

postępowania. Nie jest więc tak, że wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia organu

międzynarodowego, dotyczącego sprawy krajowej, prowadzonej w trybie przepisów

k.p.k., będzie automatycznie implikowało konieczność wznowienia postępowania.

Trafnie wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że „potrzeba wznowienia

postępowania karnego wynikająca z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego

działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą

Polską (art. 540 § 3 k.p.k.) zachodzi wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia

Trybunału dotyczy głównego nurtu procesu, a charakter i zakres stwierdzonych w

jego toku uchybień w istocie podważa słuszność merytorycznego rozstrzygnięcia.

Potrzeba wznowienia w związku z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka zajdzie wówczas, gdy poczynione zostaną ustalenia, że stwierdzone

przez Trybunał naruszenie przepisów Konwencji mogło mieć wpływ na treść

orzeczeń sądów krajowych zapadłych w toku prawomocnie zakończonego

postępowania karnego objętego wnioskiem o wznowienie (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2019 r., II KO 47/18; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 marca 2021 r., II KO 26/21).

Powołane przez wnioskodawcę orzeczenia ETPC (Sialkowska p. Polsce,

skarga nr 8932/05; Artico p. Włochom, skarga nr 6694/74), nie mogą stanowić

samoistnej podstawy do wzruszenia prawomocnego wyroku łącznego dotyczącego

P. O.. Skazany nie był bowiem podmiotem, którego dotyczyły postępowania

zakończone ww. orzeczeniami, ani nawet nie dotyczyły one analogicznych, jak

występujące w jego sprawie, uwarunkowań procesowych, co - teoretycznie -

mogłoby rzutować na sytuację prawną wnioskodawcy otwierając możliwość

prowadzenia rozważań, co do wznowienia postępowania także w jego sprawie w

oparciu o przesłankę wznowieniową z art. 540 § 3 k.p.k. Nie bez znaczenia

pozostaje okoliczność, że to właśnie wnioskujący powinien wykazać, że w

postępowaniu, o którego wznowienie wnosi, rzeczywiście zaistniał analogiczny

układ okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych, jak w tym, którego

V KO 173/25

4

dotyczy rozstrzygnięcie organu międzynarodowego, na które jako podstawę swoich

roszczeń on się powołuje.

Tym samym wniosek o wznowienie postępowania w tym zakresie jest

chybiony.

Przypomnieć wypada, że podstawy dla wznowienia postępowania karnego

zakończonego prawomocnym orzeczeniem wylicza art. 540 k.p.k. Są one

precyzyjnie opisane i z uwagi na wyjątkowość możliwości przełamywania

prawomocności wyroku sądowego – obejmują jedynie najpoważniejsze

okoliczności, jakie z uwagi na zasady procesu karnego powodują, że sprawę należy

rozstrzygnąć ponownie. Specyfika postępowania wznowieniowego wszczynanego

na wniosek powoduje, że nie dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku

procesu dowodów i poprawności przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych

będących podstawą prawomocnego wyroku. Nie bada się również oceny

zasadności orzeczenia sądu pierwszej instancji, tak jak to się czyni w ramach

kontroli instancyjnej (tak np. SN w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO

22/16). W trybie wznowieniowym podlega weryfikacji jedynie to, czy: ustalono

prawomocnym wyrokiem, że popełniono przestępstwo w związku z pierwotnym

postępowaniem i istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć

wpływ na treść orzeczenia (art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.), ujawniły się nowe fakty lub

dowody świadczące m.in. o tym, że czynu nie popełniono i nie były one znane

wcześniej (art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.), przepis stanowiący podstawę wydania

orzeczenia został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny z uwagi na jego

sprzeczność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą (art.

540 § 2 k.p.k.), albo potrzeba wznowienia wynika z rozstrzygnięcia organu

międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej

przez Rzeczpospolitą Polską (art. 540 § 3 k.p.k.).

Również zawarta we wniosku argumentacja dotycząca pominięcia zasady

pełnej absorpcji przy orzekaniu kary łącznej, nie może doprowadzić do wznowienia

postępowania. W świetle treści art. 540 k.p.k. określającego podstawy dla

wznowienia postępowania karnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem,

samo wskazanie, że w toku postępowania dochodziło do nieprawidłowości, nie

może stanowić podstawy wznowienia postępowania.

V KO 173/25

5

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., i w tym zakresie

odmówiono przyjęcia powyższego wniosku do rozpoznania.

Odnosząc się z kolei do zasygnalizowanej przez wnioskodawcę potrzeby

wznowienia postępowania z urzędu z uwagi na zaistnienie uchybienia

stanowiącego tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.

wskazać w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.,

niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu

uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone

orzeczenie, jeżeli w jego wydaniu brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna

do orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. Jedną z

przesłanek wyłączenia sędziego ex lege, określoną w ww. przepisie, jest

okoliczność, że sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał

zaskarżone zarządzenie. Brzmienie art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. nie pozostawia

wątpliwości, że chodzi w nim wyłącznie o zakaz kontrolowania przez sędziego

własnych decyzji procesowych w ramach kontroli instancyjnej (poziomej lub

pionowej). Taka sytuacja zawsze wyklucza bowiem obiektywizm sędziego, co

bezprzedmiotowym czyni rozważania w przedmiocie wątpliwości co do jego

bezstronności w realiach konkretnej sprawy.

Co jednak istotne w świetle okoliczności niniejszej sprawy, użyty w art. 40 §

1 pkt 6 k.p.k. zwrot "od udziału w sprawie" należy odczytywać łącznie z treścią

stosownego punktu, precyzującego, o jaką "sprawę", w istocie rzeczy, chodzi. Na

gruncie pkt 6 chodzi o wyłączenie od udziału w sprawie, w której sędzia brał udział

w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżonego zarządzenie. Zgodnie

z zakazem wykładni rozszerzającej i stosowania analogii wobec przepisów o

charakterze wyjątkowym nie można wyłączenia tego rozciągać na "udział w

sprawie" wydawania innych rodzajów orzeczeń, np. – jak w niniejszej sprawie –

orzeczeń jednostkowych dot. wyroku łącznego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt IV KK 438/13, LEX nr 1458831).

Odnotować również należy, że, wbrew twierdzeniom skarżącego, SSA

Surmacz nie orzekał w sprawie Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt IV K 131/07

(k. 143 akt sprawy).

V KO 173/25

6

Z powyższych względów sygnalizację wznowienia postępowania w sprawie

Sądu Apelacyjnego w Łodzi o sygn. akt II AKa 146/25 należało pozostawić bez

dalszych czynności, gdyż w sprawie nie zachodziła bezwzględna przyczyna

odwoławcza.

[J.J.]

[r.g.]