Braki w dowodach w sprawie oszustwa nie uzasadniły powtórzenia całego przewodu sądowego

Sąd Rejonowy w Wejherowie wyrokiem z dnia 3 października 2025 r.,

wydanym w sprawie o sygn. akt II K 1961/21, uznał oskarżonego T.B. za winnego

popełnienia zarzucanego mu występku z art. 286 § 1 k.k., za który wymierzył mu karę

6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), orzekając jednocześnie wobec niego

obowiązek naprawienia szkody (pkt II) oraz rozstrzygając w przedmiocie kosztów

procesu (pkt III i IV).

Po rozpoznaniu apelacji wywiedzionych przez oskarżonego i jego obrońcę,

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt V Ka 117/26

uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Wejherowie do

ponownego rozpoznania.

Skargę od powyższego wyroku kasatoryjnego wniósł prokurator, który

zaskarżając go w całości, zarzucił „obrazę przepisów postępowania, która miała

istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. poprzez błędne

przyjęcie, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w

całości, podczas gdy materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do wydania

orzeczenia merytorycznego, zaś nawet w braku takiego uznania prawidłową

procedurą jest uzupełnienie materiału dowodowego przez Sąd odwoławczy

poprzedzające wyrokowanie”. Podnosząc powyższy zarzut, autor skargi wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego w pisemnej odpowiedzi na skargę wniósł o jej

oddalenie jako oczywiście bezzasadnej i „zasądzenie od Skarbu Państwa na moją

rzecz - kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym, powiększonych o należny podatek VAT,

oświadczając, iż koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna w zakresie, w jakim wskazywała na naruszenie art. 437

§ 2 k.p.k., dlatego też doprowadziła do uchylenia wyroku kasatoryjnego i przekazania

sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt V KS 28/26

3

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k., ten

nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiony wyłącznie z powodu

naruszenia art. 437 k.p.k. albo wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej

wskazanej w art. 439 § 1 k.p.k. Oznacza to, że zakres kontroli dokonywanej przez

Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa

w art. 539a § 1 k.p.k., ograniczony jest wyłącznie do zbadania, czy stwierdzone przez

sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego

(por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17,

OSNKW 2018, nr 3, poz. 23). Natomiast niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy

w trybie art. 539a k.p.k. badał merytorycznie prawidłowość przeprowadzonej kontroli

odwoławczej w aspekcie uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność

uchybień stwierdzonych przez sąd drugiej instancji (zob. m.in. postanowienie SN z

dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21; postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2022 r.,

sygn. II KS 29/21; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. V KS 36/21).

Tym samym całkowicie bezprzedmiotowa na obecnym etapie postępowania jest

polemika skarżącego z dokonaną przez sąd ad quem oceną dowodów,

kompletnością materiału dowodowego, czy też stwierdzoną koniecznością

uzupełnienia materiału dowodowego. Kwestie te są irrelewantne z punktu widzenia

kontroli prowadzonej przez Sąd Najwyższy rozpoznający skargę, o której mowa w

rozdziale 55a k.p.k.

Trafnie jednak prokurator zauważył, że okoliczności wskazywane przez sąd

odwoławczy nie uzasadniają konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w

całości w rozumieniu art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., na której to przesłance

sąd ten oparł swe rozstrzygnięcie kasatoryjne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się bowiem, że przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest

konieczne wówczas, gdy sposób przeprowadzenia dowodów przez sąd a quo

dotknięty jest tego typu wadliwościami, że samo częściowe tylko uzupełnienie

postępowania dowodowego przez dodatkowe przeprowadzenie dowodów przez

instancję odwoławczą byłoby niewystraczające, a to właśnie z powodu uchybień w

zakresie sposobu przeprowadzenia całego postępowania dowodowego przed

sądem pierwszej instancji (zob. m.in. wyrok SN z dnia 5 marca 2019 r., IV KS 10/19;

wyrok SN z dnia 18 stycznia 2023 r., III KS 77/22). W uchwale Sądu Najwyższego z

dnia 22 maja 2019 r., sygn. I KZP 3/19 wprost wskazano, że „[k]onieczność

przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zd.

Sygn. akt V KS 28/26

4

drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa

procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego

postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na

nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w

sądzie pierwszej instancji” (vide uchwała SN z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19,

OSNKW 2019, nr 6, poz. 31).

Z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Z uzasadnienia

wyroku sądu odwoławczego wynika, że powodem uchylenia orzeczenia

pierwszoinstancyjnego były braki w postępowaniu dowodowym, polegające na tym,

że organ a quo zaniechał przesłuchania w charakterze świadków A.B., A.B., R.B.,

K.C. i K.W. Sąd ad quem doszedł bowiem do przekonania, że „w sytuacji gdy nie

podjęto niezbędnych i możliwych do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia

adresów zamieszkania lub pobytu” ww. osób, oddalenie wniosków dowodowych

obrony było „co najmniej przedwczesne” (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Tym samym konieczne – jego zdaniem – będzie także ponowne przesłuchanie

oskarżonego. Rację ma jednak prokurator, że sąd odwoławczy nie zakwestionował i

nie nakazał powtarzania szeregu dowodów przeprowadzonych na etapie

postępowania pierwoszinstancyjnego, które legły u podstaw poczynionych ustaleń

faktycznych, a zwłaszcza zeznań pokrzywdzonego A.M., dowodów z dokumentów,

w tym informacji z […].pl S.A., korespondencji pokrzywdzonego z oskarżonym,

danych bankowych i telekomunikacyjnych, czy też opinii sądowo-psychiatrycznej.

Tym samym sąd odwoławczy dostrzegając konieczność przeprowadzenia tylko

niektórych czynności składających się na przewód sądowy w pierwszej instancji,

mógł i powinien je przeprowadzić samodzielnie na etapie postępowania

odwoławczego (zob. m.in. wyrok SN z dnia 2 grudnia 2020 r., IV KS 30/20).

Zwłaszcza w sytuacji, gdy odmiennie oceniał zasadność oddalenia wniosków

dowodowych przed sądem meriti. W obecnie obowiązującym modelu postępowania

apelacyjnego zasadą jest merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej

instancji, natomiast wydanie orzeczenia kasatoryjnego stanowi wyjątek, ograniczony

do przesłanek wskazanych w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. W konsekwencji to na

sądzie odwoławczym spoczywa obowiązek usunięcia uchybień postępowania

dowodowego, o ile nie zachodzi rzeczywista konieczność przeprowadzenia na nowo

Sygn. akt V KS 28/26

5

przewodu sądowego w całości, czego w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w

Gdańsku nie wykazał. Samo stwierdzenie braków w zakresie gromadzenia lub oceny

materiału dowodowego przez sąd meriti, nawet jeśli ich usunięcie wymaga

przeprowadzenia licznych i czasochłonnych czynności dowodowych, nie uzasadnia

uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Bez znaczenia

pozostaje również waga tych dowodów dla określenia podstawy faktycznej

orzeczenia, skoro ich rzeczywisty wpływ na rozstrzygnięcie może być na tym etapie

oceniany jedynie hipotetycznie (zob. wyrok SN z dnia 27 lutego 2024 r., I KS 45/23).

Mając powyższe na uwadze konieczne stało się uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Procedując powtórnie organ ad quem,

kierując się wskazaniami Sądu Najwyższego, dokona pełnej i rzetelnej kontroli

podniesionych w apelacji zarzutów, przeprowadzając – w razie zaktualizowania się

takiej konieczności – uzupełniające postępowanie dowodowe. Następnie wyda

orzeczenie bacząc, aby ponownie nie naruszyć art. 437 § 2 k.p.k.

Odnosząc się natomiast do wniosku obrońcy z urzędu o zasądzenie kosztów

pomocy prawnej stwierdzić należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie z uwagi

na swą przedwczesność. Adw. Ł.M. został wyznaczony obrońcą oskarżonego z

urzędu nie do postępowania skargowego, lecz do całego postępowania karnego (k.

536). Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej w

toku tego postępowania powinno zapaść dopiero w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie (art. 626 § 1 k.p.k.). Charakteru takiego nie ma natomiast

orzeczenie zapadłe w następstwie rozpoznania skargi na wyrok sądu odwoławczego,

które przesądza jedynie na jakim etapie to postępowanie karne będzie się dalej

toczyło (zob.m.in. postanowienie SN z dnia 6 listopada 2025 r., I KS 28/25 i

przywołane tam orzecznictwo oraz poglądy doktryny).

Z tych względów, wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art.

439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

SSN Paweł Kołodziejski

SSN Igor Zgoliński

SSN Paweł Bucoń

[WB]

[r.g.]

Sygn. akt V KS 28/26

6