SN uchylił odmowę przywrócenia terminu skazanemu, sprawę wraca do Słupska

Skazany S. K. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia

wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 5 lutego 2026

r., VI Ka 329/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Lęborku z dnia

24 marca 2025 r., II K 246/24, skazującego go za czyn z art. 197 § 1 k.k. na karę 4

lat pozbawienia wolności. W uzasadnieniu podniósł, że w dacie złożenia wniosku –

w dniu 16 marca 2026 r. – dowiedział się, że dotychczas reprezentujący go obrońca

z urzędu nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku. Wskazał, że jest zaskoczony

tym zaniedbaniem i zamyka mu to drogę do wniesienia kasacji.

V KZ 25/26

2

Sąd Okręgowy w Słupsku postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2026 r., VI Ka

329/25, nie uwzględnił powyższego wniosku. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z

art. 84 § 1 i 2 k.p.k. zakres czasowy pełnomocnictwa, w którym obrońca

wyznaczony z urzędu obowiązany jest do podejmowania działań obrończych, został

ustalony na moment prawomocnego zakończenia postępowania. Później obrońca z

urzędu jest upoważniony do kontynuowania działań obrończych, nie ma jednak

takiego obowiązku. Sąd Okręgowy powołał się na postanowienie Sądu

Najwyższego ze sprawy V KZ 69/22, przytaczając zawarty tam następujący pogląd:

„Z braku realizacji takich uprawnień nie sposób wywodzić szczególnych

konsekwencji procesowych dla skazanego, w szczególności nie ma podstaw by

zakładać, że obrońca z urzędu jest zobowiązany do podejmowania działań na jego

korzyść, a zaniechanie w tym zakresie uzasadnia przywrócenie terminu do

dokonania określonej czynności procesowej”. Uznał, iż skazany nie wykazał, by

uchybienie terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nastąpiło z

przyczyn niezależnych od niego. Wyznaczony z urzędu obrońca S. K. po

prawomocnym zakończeniu postępowania nie miał obowiązku go reprezentować,

nie musiał zatem składać wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego.

Ponieważ obrońca z urzędu ma obowiązek podejmowania czynności procesowych

do prawomocnego zakończenia postępowania, względy gwarancyjne powinny

przesądzać o tym, że od chwili prawomocnego zakończenia postępowania

skazanego należy traktować jak osobę nieposiadającą obrońcy (w tym zakresie

Sąd Okręgowy powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego

2008 r., V KZ 5/08). Sąd Okręgowy podkreślił, że inicjatywa w zakresie złożenia

wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem należała zatem do

skazanego, który był zawiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej. Natomiast

okoliczność, że S. K. nie został doprowadzony na rozprawę wynikała z tego, że

wniosek o doprowadzenie złożył on po terminie, a rozpoznanie wniosku

skutkowałoby koniecznością odroczenia rozprawy (k. 378).

Zażalenie na to postanowienie wniósł obrońca skazanego, który zaskarżył je

w całości, zarzucając „naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść

zaskarżonego postanowienia, tj. art. 126 § 1 k.p.k. w zw. z art. 16 k.p.k. poprzez

niezasadne odmówienie skazanemu przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o

V KZ 25/26

3

uzasadnienie polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 5 lutego

2026 r. w sprawie VI Ka 329/25 nastąpiło z winy skarżącego, podczas gdy z

okoliczności sprawy wynika, iż uchybienie to nastąpiło bez jego winy, a wskazane

przez skarżącego przyczyny uzasadniały przywrócenie terminu”. Obrońca wniósł o

zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy

poprzez przywrócenie skazanemu terminu do wniesienia wniosku o uzasadnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie obrońcy doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że od wielu lat, konsekwentnie i

jednolicie przyjmuje się, iż zawinione niedotrzymanie terminu zawitego przez

obrońcę jest przyczyną niezależną od oskarżonego, uzasadniającą przywrócenie

mu tego terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 1974

r., II KZ 220/73; z dnia 3 października 1974 r., Z 32/74; z dnia 10 stycznia 2000 r.,

IV KKN 32/99; z dnia 18 grudnia 2024 r., I KK 219/24).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy powołał się na

postanowienie Sądu Najwyższego ze sprawy V KZ 59/22, gdzie wskazano, że z

braku realizacji uprawnienia do działania na rzecz oskarżonego przez obrońcę z

urzędu po prawomocnym zakończeniu postępowania nie sposób wywodzić

szczególnych konsekwencji procesowych dla skazanego, w szczególności nie ma

podstaw by zakładać, że obrońca z urzędu jest zobowiązany do podejmowania

działań na jego korzyść, a zaniechanie w tym zakresie uzasadnia przywrócenie

terminu do dokonania określonej czynności procesowej.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie wyraźnie zaznacza, że istnieje także

pogląd przeciwny, o charakterze gwarancyjnym. Zgodnie z nim nieuprawnionym

jest zakładanie, że oskarżony, niejako nie licząc na dokonanie odpowiednich

czynności procesowych przez swego obrońcę, powinien je podejmować sam z

zachowaniem stosownych terminów. Z przepisu art. 86 § 2 k.p.k. wynika bowiem

jedynie, że działania obrońcy nie wyłączają działań samego oskarżonego, nie zaś,

że oskarżony jest zobligowany do działania zawsze samodzielnie i niezależnie od

V KZ 25/26

4

działań swego procesowego zastępcy. Pogląd ten był wyrażany także w

odniesieniu do działania obrońcy z urzędu po prawomocnym zakończeniu

postępowania. Akcentowano wówczas uprawnienie obrońcy do dalszego działania

na rzecz oskarżonego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia

2017 r., II KZ 18/17). W orzecznictwie słusznie wskazuje się również, że nie może

stanowić podstawy do przywrócenia terminu sytuacja braku aktywności procesowej

obrońcy z urzędu po prawomocnym zakończeniu postępowania, gdy oskarżony

został poinformowany lub był w pełni świadom, że obrońca z urzędu nie podejmie

dalszych czynności procesowych. Stanowisko to jednak nie neguje ogólnego

założenia, że niezachowanie terminu także przez obrońcę z urzędu po

prawomocnym zakończeniu postępowania może stanowić podstawę do

przywrócenia terminu, o ile jest zawinione i brak procesowej aktywności obrońcy

nie został ustalony z oskarżonym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19

maja 2020 r., IV KZ 15/20 z dnia 30 września 2019 r., II KZ 30/19).

Jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, w tej sprawie S. K.

pozostawał w przekonaniu, że obrońca z urzędu złoży wniosek o uzasadnienie

wyroku. Jest to istotne zwłaszcza w przypadku braku ustaleń o wyraźnym

zakomunikowaniu skazanemu braku obowiązku dalszego działania obrońcy z

urzędu. Trzeba podkreślić, że w aktach sprawy nie ma żadnej informacji, która by

potwierdzała kontakt skazanego i obrońcy z urzędu po rozprawie odwoławczej, na

której był obecny ten obrońca (konkretnie substytut obrońcy z urzędu), a nie był

obecny skazany.

Należy podkreślić, że w tej sprawie oskarżony nie został doprowadzony na

rozprawę odwoławczą pomimo złożenia stosownego wniosku, bowiem został on

złożony po terminie i jego uwzględnienie powodowałoby konieczność odroczenia

rozprawy (zarządzenie o pozostawieniu wniosku o doprowadzenie bez rozpoznania

k. 378). Tym samym skazany, który w toku postępowania odwoławczego był

reprezentowany przez obrońcę z urzędu, miał prawo pozostawać w przekonaniu,

że – pomimo braku obecności na rozprawie odwoławczej – będzie miał zapewnioną

skuteczną pomoc prawną. Co więcej, z uwagi na jego niedoprowadzenie na

rozprawę odwoławczą skazany osobiście nie otrzymał żadnych pouczeń o prawie,

terminie i sposobie wniesienia kasacji (w tym także pierwszym etapie wniesienia

V KZ 25/26

5

tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, tj. złożeniu wniosku o uzasadnienie

wyroku), które wynikają wyłącznie z protokołu rozprawy odwoławczej (k. 384v-385).

Tym samym jedynym gwarantem otrzymania właściwych informacji w tym

przedmiocie był obrońca z urzędu. Zaniechanie tego obrońcy – który nadal był

uprawniony do działania w imieniu i na rzecz oskarżonego – doprowadziło do braku

możliwości wniesienia kasacji już przez obrońcę wyznaczonego z wyboru.

W takiej konfiguracji procesowej jako zasadne jawi się stanowisko, iż

wprawdzie deficyty w zakresie wiedzy prawnej czy nieznajomość prawa nie

stanowią – w rozumieniu art. 126 § 1 k.p.k. – „niezależnej do strony przyczyny”

niedotrzymania terminu zawitego, ale oczekiwanie od osoby, której jedynym

zabezpieczeniem procesowym jest pomoc obrońcy z urzędu – przy braku kontaktu

pomiędzy tym obrońcą a oskarżonym – prawidłowej orientacji w procedurach

karnych, wydaje się wykraczać poza standard uzasadnionych oczekiwań względem

takiego uczestnika postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24

września 2025 r., IV KZ 28/25).

Ponadto, w zaskarżonym postanowieniu Sąd Okręgowy powołał się na

postanowienie Sądu Najwyższego ze sprawy V KZ 5/08, dla wykazania, że z chwilą

uprawomocnienia się wyroku oskarżony korzystający z pomocy obrońcy z urzędu

powinien być traktowany tak, jak oskarżony występujący bez obrońcy. Tymczasem

Sąd Okręgowy pominął, że w przywołanej sprawie Sąd Najwyższy wyraził pogląd o

takim traktowaniu oskarżonego ze względów gwarancyjnych, a więc na jego

korzyść. Tymczasem w tej sprawie Sąd Okręgowy stara się przedstawić ten pogląd

jako mający oddziaływać na niekorzyść oskarżonego, tj. pozbawić go możliwości

przywrócenia terminu z uwagi na zaniechanie obrońcy uprawnionego do działania.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy w Słupsku będzie miał na

względzie uwagi poczynione w uzasadnieniu tego postanowienia a dotyczące

skutków zawinionego zaniechania obrońcy z urzędu. W tym kontekście Sąd ten

powinien też zweryfikować, czy obrońca z urzędu poinformował skazanego o treści

wyroku Sądu odwoławczego oraz o tym, że nie jest już zobowiązany do

podejmowania jakichkolwiek czynności w tej sprawie w celu ewentualnego

wywiedzenia kasacji. Sąd ten będzie miał na względzie brak faktycznego pouczenia

V KZ 25/26

6

oskarżonego o prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji (skazany nie został

doprowadzony na rozprawę odwoławczą, więc nie uzyskał takiego pouczenia).

Jednocześnie dodatkowo wypada dostrzec, że pogląd wyrażony w

zaskarżonym postanowieniu (o tym, iż skazanego należy traktować jako osobę

nieposiadającą obrońcy), powinien skutkować zbadaniem, czy nie ziściły się

przesłanki do doręczenia mu wyroku z art. 422 § 2a k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.

Zwłaszcza gdy S. K. był i jest pozbawiony wolności, wnosił o doprowadzenie go na

rozprawę odwoławczą, na którą nie został doprowadzony.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]