Sąd Apelacyjny zmienił wyrok: bank zapłaci kredytobiorcom 141 309 zł

Sąd Okręgowy we Wrocławiu, zaskarżonym wyrokiem z 11 marca 2024 r., sygn. akt I C 449/21 ustalił, że zawarta pomiędzy powodami V. X. (1) i H. X., a stroną pozwaną (...)Bank S.A. z siedzibą we O. w dniu 29 lipca 2008 r. umowa kredytu konsolidacyjnego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie oraz zawarte do niej aneksy z dnia 17 września 2010 r., 30 marca 2011 r. i 4 maja 2020 r. są nieważne (pkt I); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 141.308,71 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty (pkt II); oddalił dalej idące powództwo (pkt III); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 5.434 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IV).

Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego wynikało m.in, że w dniu 29 lipca 2008 r. powodowie zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) na sfinansowanie spłaty pożyczki oraz remont lokalu mieszkalnego w wysokości 145.343,64 zł na okres 240 miesięcy. Umowa została zawarta na wzorcu umownym przygotowanym przez bank, bez możliwości jej negocjacji, a następnie została zmieniana aneksami z 17 września 2010 r., 30 marca 2011 r. i 4 maja 2020 r. Kredyt został wypłacony w złotych polskich, ale po przeliczeniu jego wysokości z CHF według kursu kupna waluty ustalanego przez stronę pozwaną i obowiązującego w dniu wypłaty środków. Spłata kredytu miała nastąpić w ratach w polskich złotych, z tym że w wysokości stanowiącej równowartość raty wskazanej w CHF. W okresie od dnia uruchomienia kredytu do 15 lutego 2022 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz pozwanego tytułem spłaty rat kwotę 273.261,16 zł. Jednocześnie pozwany pobrał środki dodatkowe w łącznej kwocie 3.272,03 zł i kwotę 26,62 CHF (119,52 zł) tytułem odsetek karnych.

Sąd Okręgowy ocenił, że powodowie mieli interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu nieważności umowy i powództwo zasługiwało w tym zakresie na uwzględnienie. W wyniku eliminacji klauzul abuzywnych, umowa nie mogła w dalszym ciągu być realizowana, w związku z czym zachodziły podstawy do ustalenia jej nieważności. Sąd Okręgowy uznał jednak w części zarzut potrącenia podniesiony przez stronę pozwaną. W związku z tym uwzględnił powództwo w całości w zakresie roszczenia o ustalenie, a w zakresie roszczenia o zapłatę uwzględnił drugie żądanie ewentualne, oddalając powództwo w pozostałym zakresie i rozstrzygając o kosztach postępowania stosownie do wyniku sprawy.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła strona pozwana w części, tj. co do pkt I, II i IV zarzucając:

I. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 325 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. w zw. z art. 113 u.k.s.c., w sposób szczegółowo opisany w apelacji (k. 377-378v);

II. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 353

1 k.c. w zw. z art. 58 k.c., art. 385

1 § 1 k.c., art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c., art. 189 k.p.c., art. 358 § 2 k.c., art. 455 k.c. , w sposób szczegółowo opisany w apelacji (k. 378v-379).

Strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w zakresie żądania o ustalenie, a w pkt II poprzez oddalenie powództwa w części, to jest co do kwoty wynikającej z zastosowania rozliczenia umowy według średniego kursu NBP. Każdorazowo apelująca wniosła o stosowanie orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny uzupełniająco ustalił:

Powód H. X. zmarł w dniu 28 marca 2025 r. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte na mocy postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 14 października 2025 r. z udziałem jego spadkobierców V. X. (1), I. X. (1), L. X. (2), V. X. (3) i J. X. (2).

Dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 405, wypis z aktu notarialnego Rep. A nr (...) k. 406 i n., postanowienie z 14.10.2025 r. k. 415.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy poczynił ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podzielił i uznał za własne (art. 387 § 2

1 ust.1 k.p.c.), w zakresie stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia w apelacji strony pozwanej. Ustalenia te były zatem także podstawą wyroku Sądu Apelacyjnego, który uznał, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji były następstwem oceny dowodów zgodnej z zasadami logicznego rozumowania, jak i doświadczenia życiowego.

Przede wszystkim nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Stosownie do treści art. 386 § 2 i 4 k.p.c. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, nie rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy albo w sytuacji, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przytoczonych powyżej podstaw do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W szczególności postępowanie przed Sądem Okręgowym nie jest dotknięte nieważnością, nadto Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy rozstrzygając w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne.

Sąd Okręgowy nie naruszył przepisu art. 325 k.p.c. Z sentencji zaskarżonego wyroku jasno bowiem wynika zakres uwzględnionego żądania i części w jakiej zostało ono oddalone. Treść rozstrzygnięcia winna mieć formułę niebudzącą wątpliwości. Zaskarżony wyrok stanowczo rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron. Uwzględnienie roszczenia ewentualnego może nastąpić dopiero po oddaleniu żądania postawionego na pierwszym miejscu. Gdy sąd uwzględnia pierwsze roszczenie, nie odnosi się do żądania ewentualnego. W sytuacji natomiast, gdy żadne z żądań nie zasługuje na uwzględnienie, sąd po prostu oddala powództwo. W niniejszej sprawie uwzględnienie roszczenia wyrażonego w pozwie w części wskazanej w wyroku zależne było od podniesionego w toku procesu zarzutu potrącenia. Zarówno z sentencji wyroku, jak i jego uzasadnienia wyraźnie daje się odczytać motywy rozstrzygnięcia i zakres uwzględnionego żądania.

Przechodząc do analizy dalszych zarzutów podniesionych w apelacji, Sąd Apelacyjny zauważa, że skupiały się one na naruszeniu przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c., co do okoliczności mających znaczenie dla oceny abuzywności spornych postanowień umownych i naruszeniu prawa materialnego, zwłaszcza art. 385

1 § 1 k.c., poprzez uznanie postanowień umowy za abuzywne. Podnoszono także zarzuty naruszenia prawa materialnego, a także niezastąpienie wyeliminowanych klauzul innymi mechanizmami przeliczeniowymi.

Powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu. Skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni im ochronę ich prawnie doniosłych interesów, gdyż definitywnie kończy spór co do tego, czy między stronami istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu. Z tych względów zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był niezasadny.

Za nieuzasadniony Sąd Apelacyjny uznał także zarzut strony pozwanej o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c., zmierzający do podważenia dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów. W ocenie Sądu Apelacyjnego, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do pominięcia wniosków lub przyjęcia wniosków niewynikających z powyższego materiału. Przeciwnie, rozważania Sądu pierwszej instancji były poparte trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Zakwestionowanie przez stronę pozwaną oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy było nieskuteczne i nie prowadziło do odmiennej ich oceny przez Sąd Apelacyjny. Ponadto analiza zarzutów apelacji strony pozwanej prowadziła do wniosku, że zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. dotyczą nie tyle oceny dowodów, co wniosków, jakie z poczynionych na ich podstawie ustaleń zostały wyciągnięte przez Sąd Okręgowy, a zatem w rzeczywistości odnoszą się do materialnoprawnej oceny faktów istotnych dla rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd pierwszej instancji. Argumentacja strony pozwanej w tym zakresie ukierunkowana była przede wszystkim na zakwestionowanie dokonanej oceny materiału dowodowego, sprowadzającej się do stwierdzenia abuzywności postanowień zawartych w umowie kredytowej. Zarzuty te były nietrafne.

Analizując podniesione przez stronę pozwaną zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że treść spornej umowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353

1 k.c. w zw. z art. 69 Pr. Bank.). Umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu i wysokość jego spłat z kursem waluty obcej nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 Pr. Bank. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie jest utrwalone (por. wyrok SN z 27 lipca 2021 r., sygn. akt V CSKP 49/21, wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18; wyrok SN z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14). W umowie zawarto kwotę i walutę kredytu, czyniąc zadość wymogowi z art. 69 ust. 2 pkt 2 Pr. Bank.

W sprawie istotna jest ocena, czy zawarte w spornej umowie klauzule, odnoszące się do waloryzacji kwoty kredytu i rat kredytowych, mogą być oceniane na gruncie art. 385

1 k.c. jako postanowienia abuzywne, a w dalszej kolejności, w razie eliminacji tych klauzul, czy umowa może być uznana za ważną.

Wykładnia art. 385

1 § 1 k.c. w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości (por. wyroki SN z 27 lutego 2019 r., sygn. akt II CSK 19/18, wyrok SN z 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18). Niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne, tj. zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Oceny abuzywności klauzul umownych dokonuje się na datę zawarcia umowy, a okoliczność wykonania zobowiązania w części lub nawet w całości nie przekreśla takiej możliwości. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest zaś jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, tj. gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do przesłanek negatywnych, należy stwierdzić, że żadna z nich nie ziściła się na gruncie niniejszej sprawy. Strona pozwana nie wykazała, zgodnie z art. 385

1 § 4 k.c., by kwestionowane klauzule zostały z powódką indywidualnie uzgodnione. Wpływ konsumenta na indywidulane uzgodnienie treści umowy musi mieć charakter realny, a nie polegać jedynie na możliwości wystąpienia z określonym wnioskiem kredytowym, czy przyjęciu danej oferty banku. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Chodzi zatem o postanowienia, które nie były uzgadniane w toku negocjacji albo nie zostały przyjęte w następstwie propozycji kontrahenta (por. wyrok SN z 1 marca 2017 r., sygn. akt IV CSK 285/16). W niniejszej sprawie strona pozwana nie wykazała, aby takie negocjacje miały miejsce.

Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej (art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG). W niniejszej sprawie całość spornych postanowień pochodzi z dokumentów o takim charakterze – sporna umowa stanowiła bowiem gotowy wzorzec, sporządzany przez komórkę banku. W żaden sposób nie była zależna od woli kredytobiorców i nie podlegała szczegółowym negocjacjom ani ingerencji w jej treść. Konsument nie miał wpływu na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty i waluty kredytu. Również sama decyzja co do zawarcia umowy zawierającej klauzule waloryzacyjne nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione. Przez pryzmat świadomości zawarcia umowy kredytu waloryzowanego także nie sposób wywodzić indywidualnego uzgodnienia umowy. Strona pozwana nie udowodniła żadnych okoliczności, które skłaniałyby do odmiennych wniosków. W konsekwencji należało uznać, że nie wykazała, aby doszło do indywidualnego uzgadniania klauzul dotyczących mechanizmu waloryzowania, choć to na niej spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie (art. 385

1 § 4 k.c.).

Odnosząc się do kolejnej negatywnej przesłanki warunkującej ocenę abuzywności postanowień umownych, Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że klauzula ryzyka walutowego określa główne świadczenie stron. Stanowisko to jest zgodne z aktualną, ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 30 września 2020 r., sygn. akt I CSK 556/18, wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17, wyrok SN z 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 242/18, wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, wyrok SN z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I CSKP 55/21). Również TSUE wyraził pogląd, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu. Ich usunięcie spowodowałoby bowiem nie tylko zniesienie mechanizmu waloryzacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – zaniknięcie ryzyka kursowego, które jest związane bezpośrednio z waloryzacją kredytu (por. wyrok TSUE z 14 marca 2019 r., sygn. akt C-118/17).

Przechodząc do analizy przesłanek pozytywnych abuzywności postanowień umownych, należy zacząć od stwierdzenia, że powodowie są konsumentami w rozumieniu art. 22

(

1) k.c. Należało zatem ocenić zgodność klauzul z dobrymi obyczajami. W orzecznictwie przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. TSUE, akcentując konieczność kontraktowania konsumenta zgodnie z dobrymi obyczajami, doprecyzował wymagania, którym muszą sprostać postanowienia umowne, aby mogły zostać uznane za dozwolone, wskazując, że instytucje finansowe zobowiązane są do dostarczania kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak, aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości spadku wartości waluty krajowej względem waluty obcej, ale również oszacować ekonomiczne konsekwencje takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok TSUE z 20 września 2017 r., sygn. akt C-186/16, wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., sygn. akt C-776/19). Dlatego informacja udzielona kredytobiorcom powinna wskazywać zagrożenia wiążące się z oferowanym kredytem, tak w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, już w momencie zawarcia umowy. Tego obowiązku strona pozwana nie wypełniła. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby strona pozwana w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformowała kredytobiorców o skutkach, jakie wiążą się z zastosowaniem mechanizmu waloryzacji i ryzykiem, jakie ze sobą niesie. Za całkowicie nieprzekonujące, wobec przywołanego orzecznictwa TSUE oraz brzmienia i

ratio legis art. 385

(

1) k.p.c., Sąd Apelacyjny uznał stanowisko strony pozwanej, wyrażone w zarzutach naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 56 k.c., art. 58 k.c. i art. 385

(

1) § 1 k.c. oraz kwestionujące ciążący na stronie pozwanej obowiązek informacyjny wobec konsumenta.

Abuzywność postanowień umowy wynikała nie tylko z braku informacji o ryzyku kursowym, ale również z samej konstrukcji klauzuli waloryzacyjnej i faktu dopuszczalności zupełnie nielimitowanego kształtowania prawnego położenia powodów. Postanowienia umowy określające zasady przeliczenia kwoty kredytu przy jego wypłacie, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Klauzule waloryzacyjne były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14, wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17). Takie postanowienia umowne, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron (por. wyrok SN z 19 września 2018 r., sygn. akt I CNP 39/17, wyrok SN z 24 października 2018 r., sygn. akt II CSK 632/17, wyrok SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt V CSK 559/17, wyrok SN z 27 lutego 2019 r., sygn. akt II CSK 19/18, wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt III CSK 159/17, wyrok SN z 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 242/18, wyrok SN z 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18, wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, wyrok SN z 30 września 2020 r., sygn. akt I CSK 556/18).

Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty apelacji wskazujące, jakoby strona pozwana nie mogła jednostronnie kształtować zobowiązania kredytobiorców. Kredyt został przeliczony według kursu kupna ustalonego przez stronę pozwaną. Wysokość kredytu wyrażonego we frankach szwajcarskich, a tym samym wysokość każdej z rat, uzależniona była od kryterium zależącego wyłącznie od strony pozwanej. Umowa nie przedstawiała w tym zakresie działania mechanizmu wymiany waluty obcej tak, by powódka była w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niej z umowy konsekwencje ekonomiczne. Kredytobiorcy nie znali sposobu, w jaki bank kształtował kurs CHF, zwiększając go bądź zmniejszając.

Klauzule odwołujące się do kursów walut zawartych w tabeli kursów naruszają w rażący sposób interes konsumentów. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyrok SN z 30 września 2015 r., sygn. akt I CSK 800/14, wyrok SN z 27 listopada 2015 r., sygn. akt I CSK 945/14, wyrok SN z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 125/15). Rażące naruszenie interesów konsumenta może wynikać także z poważnego naruszenia jego sytuacji prawnej – ograniczenia treści praw, które przysługują mu na podstawie umowy, utrudnienia w korzystaniu z tych praw bądź nałożenia na konsumenta dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują przepisy prawa. Do takiej sytuacji doszło na gruncie niniejszej sprawy. W związku z tym wszelkie przesłanki pozytywne abuzywności należało uznać za spełnione.

Nie ma również znaczenia, w jaki sposób strona pozwana faktycznie wykonywała umowę i jakie czynniki rynkowe miały na to wpływ. Podkreślić należy, że istotnym dla oceny, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone, jest, zgodnie z art. 385

2 k.c., stan z chwili zawarcia umowy (por. uchwała SN z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17). TSUE wskazał, że, na kanwie art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego należy dokonywać w odniesieniu do momentu zawarcia danej umowy (por. wyrok TSUE z 20 września 2017 r., sygn. akt C-186/16).

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności jest sankcja bezskuteczności niedozwolonych postanowień, połączona z przewidzianą w art. 385

1 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie. Należało zatem ocenić, w jaki sposób wyeliminowanie spornych klauzul abuzywnych wpływa na byt umowy.

Aktualnie dominujące jest stanowisko, że art. 385

1 § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia waloryzacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach Kodeksu cywilnego (por. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., sygn. akt II CSK 483/18).

Bez klauzuli waloryzacyjnej przedmiotowa umowa nie może się ostać. Nie zawierałaby bowiem wszystkich elementów koniecznych dla określenia treści stosunku prawnego. Po wyeliminowaniu mechanizmu waloryzacyjnego nie wiadomo, ile wynosiłaby kwota kredytu, skoro wypłata kredytu odbywała się w złotych, ale następnie przeliczanej na franki szwajcarskie. Brak byłoby również możliwości oszacowania wysokości poszczególnych rat, bowiem zabrakłoby jakiegokolwiek miernika określającego ich wysokość. Co prawda można byłoby określić rzeczywiście wypłaconą kwotę w złotych polskich, lecz nie wiadomo byłoby, na jakich zasadach miałaby być spłacana i w jakim stopniu już to nastąpiło.

Pozostawienie warunków umowy bez klauzuli waloryzacyjnej nie pozwalałoby na ocenę, jak kwota wypłacona przez stronę pozwaną ma się do kwoty kredytu wskazanej w umowie, ani też jaka część kredytu została spłacona. Wykluczenie spornej klauzuli doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu waloryzacji oraz różnic kursów walutowych, ale również do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z waloryzacją przedmiotowego kredytu do CHF. Przy założeniu, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu waloryzowanego, utrzymanie obowiązywania przedmiotowej umowy bez wewnętrznych sprzeczności i wkluczających się postanowień nie jest w ocenie Sądu Apelacyjnego możliwe. Nadto nie spełniałoby swej roli sankcyjnej i odstraszającej, którą podkreśla m.in. orzecznictwo TSUE. Należy zgodzić się jednocześnie ze stanowiskiem o braku przepisów dyspozytywnych, które mogłyby tak powstałą lukę uzupełnić. Orzecznictwo TSUE potwierdza, że w takim przypadku nie byłoby zasadne zastępowanie ich przepisami o charakterze ogólnym (por. wyrok TSUE z 3 października 2019 r., sygn. akt C-260/18).

Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku przeciwnym zastosowaniu art. 358 § 2 k.c. w celu wprowadzenia między stronami przeliczeń walutowych według kursu średniego NBP. Z uwagi na fakt, że wyeliminowane klauzule abuzywne miały charakter rozrachunkowy, brak jest podstaw do stosowania w ich miejsce regulacji dotyczącej ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej.

Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy słusznie stwierdził nieważność całej umowy kredytu i prawidłowo ustalił nieistnienie wynikającej z tej umowy stosunku prawnego.

W rozpoznawanej sprawie, Bank udostępnił powodom łącznie kwotę 145.343,64 zł, a wypłacił kwotę 135.344 zł. Natomiast kredytobiorcy spłacili od dnia uruchomienia kredytu do 15 lutego 2022 r. łącznie 273.261,16 zł rat kapitałowo-odsetkowych i 3.391,55 zł kosztów około kredytowych, co wynika z niekwestionowanych w tym zakresie ustaleń Sądu Okręgowego. Nieważność umowy kredytu wywołuje ten skutek, że wszystkie świadczenia związane z umową i wynikające z jej zawarcia, powinny zostać zwrócone. W wyniku uwzględnionego zarzutu potrącenia Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powodów 141 308,71 zł i powodowie potrąceniu się nie sprzeciwiali nie wnosząc apelacji.

Sąd Apelacyjny popiera stanowisko Sądu Okręgowego dotyczące częściowego uznania zarzutu potrącenia. Zgłoszony w niniejszej sprawie przez stronę pozwaną zarzut potracenia obejmował kwotę 184.640,16 zł. Bank nie był uprawniony do dochodzenia kwoty z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z udostępnionego kapitału. Tylko kwota niesporna, tj. do wysokości wypłaconego kapitału mogła stanowić skuteczny przedmiot potrącenia. Bank wypłacił powodom po odjęciu kosztów około kredytowych kwotę 135.344 zł. Kredytobiorcy posiadali natomiast wobec banku roszczenie o zwrot kwot uiszczonych w wykonaniu nieważnej umowy , tj. kwotę 279.652,71 zł. W wyniku dokonanego potrącenia obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej. Zatem powodowie mogli skutecznie dochodzić zwrotu kwoty 144.308,71 zł.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny w pełni podzielił wywody Sądu pierwszej instancji na temat początku naliczania odsetek za opóźnienie.

Z uwagi na zmianę okoliczności sprawy, uwzględniając śmierć powoda i wstąpienie do sprawy jego spadkobiorców, a także zasadę aktualizacji orzeczenia ( art. 316 § 1 k.p.c.), należne powodom kwoty wynikające z roszczenia o zapłatę zostały rozdzielone uwzględniając przeprowadzone postępowanie spadkowe w częściach odpowiadającym udziałowi powodów w dziedziczeniu. Zmiana ta znalazła wyraz w pkt 1 sentencji. Zmiana ta nie miała wypływu na rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w zakresie kosztów postępowania, które to orzeczenie odpowiada prawu i okolicznościom sprawy.

Apelację w pozostałym zakresie oddalono jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c. w pkt 2.

W pkt 3 orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. obciążając nimi w całości stronę pozwaną. Koszty zostały przyznane proporcjonalnie na rzecz powodów korzystających ze wsparcia profesjonalnego pełnomocnika. Na koszty poniesione przez powódkę V. X. (1) i powódkę J. X. (1) złożyło się 4.050 zł kosztów zastępstwa procesowego, rozdzielone w równiych częściach na dwie powódki. O odsetkach za opóźnienie od przyznanych kosztów postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.

O. I.

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)