Sąd Apelacyjny obniżył zapłatę banku dla kredytobiorców po potrąceniu wierzytelności

Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt

XII C 1366/24 w pkt I ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu mieszkaniowego WŁASNY KĄT hipoteczny nr (...) z dnia 21 września 2006 r.; w pkt II zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 224.305,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 21 grudnia 2023r. do dnia zapłaty; w pkt II oddalił powództwo w pozostałym zakresie, w pkt IV zasądził od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów kwoty po 5.917,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego (k. 198-200) wynikało między innymi, że w dniu 21 września 2006 r. powodowie jako konsumenci zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu mieszkaniowego „Własny kąt hipoteczny” o numerze (...). Kredyt został uruchomiony w dniu 3 października 2006 r. poprzez wypłatę kwoty 182.000,00 zł (stanowiącej równowartość 74.425,45 CHF) oraz kwoty 9.983,30 zł (stanowiącej równowartość 4.082,48 CHF). Tego samego dnia – z kwoty wypłaconego kredytu – Bank pobrał prowizję za udzielenie kredytu w kwocie 1.439,05 CHF. Umowa została zawarta z wykorzystaniem przygotowanego przez bank wzorca umownego, bez możliwości negocjacji jej treści, z wyjątkiem kwoty kredytu oraz okresu kredytowania. Nie wyjaśniono powodom w jaki sposób bank tworzy tabele kursu CHF na potrzeby wypłat oraz rozliczenia spłaty kredytu. W związku z wykonywaniem umowy na rzecz strony pozwanej powodowie uiścili łącznie kwotę 224.305,66 zł.

W ocenie Sądu Okręgowego wszystkie klauzule zawarte w w/w umowie, a dotyczące indeksacji do franka szwajcarskiego należy traktować jako postanowienie abuzywne. Sąd Okręgowy stwierdził również, że w razie eliminacji tych klauzul, umowa nie może dalej obowiązywać. W konsekwencji należało uznać ją za nieważną. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powodowie mają zatem interes prawny (art. 189 k.p.c.) w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu wskazanej w pozwie. W tych okolicznościach roszczenie o zapłatę usprawiedliwione było w ocenie Sądu I Instancji w zakresie kwoty 224.305,66 zł. Sąd Okręgowy nie uwzględnił żądania dotyczącego zapłaty kwoty 1.439,05 CHF. O należnych od strony pozwanej na rzecz powodów odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej należności głównej Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., mając na względzie art. 455 k.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła strona pozwana w części, tj. w zakresie pkt II i IV, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie:

I. przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. 233 § 1 k.p.c., art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. szczegółowo opisane w apelacji na k. 206;

II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.; art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c., art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., art. 6 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., szczegółowo opisane w apelacji na k. 206v.-207.

W oparciu o powyższe zarzuty, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. w pkt II poprzez oddalenie powództwa o zapłatę w części co do kwoty 191.838,30 zł i zasądzenie na rzecz powodów kwoty 32.322,36 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 30 maja 2024 r. oraz w pkt IV poprzez zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie, strona pozwana wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W każdym przypadku dodatkowo wniosła o zasądzenie od strony powodowej solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Strona pozwana wniosła o przeprowadzenie na etapie postępowania apelacyjnego pominiętego przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – oświadczenia o potrąceniu z dnia 11 grudnia 2024 r. Na skutek złożonego przez powodów oświadczenia o potrąceniu, strona pozwana podniosła zarzut nieistnienia wierzytelności w zakresie kwoty 191.983,30 zł ze względu na umorzenie tej wierzytelności.

W odpowiedzi na apelację, powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości, o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w apelacji na k. 245v. (k. 245-260).

Sąd Apelacyjny dodatkowo ustalił:

Powodowie w piśmie z dnia 11 grudnia 2024 r. złożyli stronie pozwanej oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługujących powodom wobec banku tj.:

1. najpierw wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym, tj. 18.013,02 zł tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od 7 października 2023 r. do 7 października 2024 r.;

2. następnie wierzytelności uwzględnione przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu pod sygn. akt XII C 1366/24, tj:

a) w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 22.883,79 zł liczone za okres od 21 stycznia 2023 r. do 15 listopada 2024 r. od wierzytelności (należności głównej) w kwocie 224.305,66 zł zasądzonej w ww. wyroku,

b) a na sam koniec należność główną zasądzoną w ww. wyroku, tj. 224.305,66 zł tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od 3 października 2006 r. do 6 października 2023 r.

Tak wskazane wierzytelności powodowie potrącili z wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu tj. kwoty 191.983,30 zł i 439,05 CHF. Wskutek potrącenia wierzytelności wzajemnie umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.

Dowód:

oświadczenie o potrąceniu z dnia 11 grudnia 2024 r. k. 219

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej zasługiwała na uwzględnienie niemalże w całości.

W zasadniczym zakresie podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, gdyż znajdowały one oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Dlatego też Sąd Apelacyjny, przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 ust. 1 k.p.c., ustalenia te co do zasady uznał za własne. Jednakże Sąd Apelacyjny w sposób odmienny dokonał oceny dowodu z dokumentu w postaci wezwania do zapłaty z dnia 27 listopada 2023 r. przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy, co doprowadziło do odmiennych wniosków odnośnie początkowej daty biegu roszczenia odsetkowego. Stan faktyczny podlegał również uzupełnieniu w zakresie zdarzenia, które zaszło po wydaniu wyroku Sądu Okręgowego, tj. dokonanego potrącenia wierzytelności.

Za uzasadniony Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Zakwestionowana w złożonym środku odwoławczym ocena dowodu w postaci wezwania do zapłaty z dnia 27 listopada 2023 r. dokonana przez Sąd Okręgowy była skuteczna i prowadziła do odmiennej jej oceny przez Sąd Odwoławczy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że podmiot występujący w imieniu powodów, a wskazany w wezwaniu do zapłaty z dnia 27 listopada 2023 r. skierowanym do banku, nie był prawidłowo umocowany do działania w imieniu powodów. Powodowie nie przedłożyli wraz z wezwaniem do zapłaty prawidłowego pełnomocnictwa do działania w ich imieniu. W tym stanie faktycznym należało uznać, iż wezwanie do zapłaty zostało złożone przez powodów nieskutecznie, a więc nie wywołało ono skutków prawnych. Odmienna ocena skutków prawnych wystosowanego wezwania do zapłaty spowodowała, że Sąd Okręgowy błędnie zastosował przepisy prawa materialnego, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy słusznie pominął dowód z opinii biegłego, o który wnosiła strona pozwana. Mechanizm ustalania kursów walut winien być jasny i znany kredytobiorcy już w momencie zawarcia umowy. Z przedmiotowej umowy jednak nie wynika, w jaki sposób było ustalane zobowiązanie powodów. Okoliczność, czy kursy publikowane przez Bank w tabeli kursów były rynkowe nie ma znaczenia, bowiem istotne dla rozstrzygnięcia są postanowienia zawartej umowy, a nie sposób jej wykonywania. Nadto, podkreślenia wymaga, iż roszczenia kredytobiorców w tzw. „sprawach frankowych” były już wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego. Sąd Okręgowy trafnie zatem uznał, iż okoliczności niniejszej sprawy nie wymagały zasięgnięcia opinii biegłego. To rolą sądu bowiem jest ocena postanowień umowy pod kątem ich abuzywności, nie zaś biegłego. Opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości na wskazane przez stronę pozwaną okoliczności była nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu również podnoszony przez stronę pozwaną zarzut naruszenia art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 227 k.p.c. okazał się bezzasadny.

Przechodząc do analizy podniesionych przez pozwaną zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, należy podkreślić, że sprowadzają się one wyłącznie do kwestii rozliczenia stron, z uwagi na uznanie umowy kredytu za nieważną w całości po eliminacji z niej klauzul abuzywnych. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że stwierdzenie, że umowa nie wiąże stron na skutek jej nieważności po eliminacji klauzuli przeliczenia walutowego (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13) nie oznacza, że powództwo o zapłatę winno być uwzględnione w zakresie w jakim orzekł Sąd I Instancji.

Roszczenie powodów o zapłatę winno być ocenione przez pryzmat jej zubożenia i wzbogacenia strony pozwanej. O ile uznać należy, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego, dominującym orzecznictwem sądów powszechnych, następstwem wyeliminowania z umowy klauzul przeliczeniowych jest nieważność

ex tunc całej czynności prawnej, a nie w części dotyczącej tych klauzul, o tyle nie oznacza to automatycznie, że powodom należy się świadczenie w łącznej wysokości wpłat spełnionych na rzecz banku.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że stwierdzenie nieważności umowy kredytu implikuje problem rozliczeń stron tej umowy z tytułu świadczeń już spełnionych. Podstawą prawną takich rozliczeń są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności te dotyczące nienależnego świadczenia. W tym zakresie, wobec rozbieżności orzecznictwa co do szczegółowych zasad stosowania przepisów o nienależnym świadczeniu i bezpodstawnym wzbogaceniu, pojawiły się dwa stanowiska, tj. teoria dwóch kondykcji i teoria salda.

Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że specyfika nienależnego świadczenia jako przypadku bezpodstawnego wzbogacenia polega na tym, iż uzyskanie korzyści majątkowej jest wynikiem tzw. działania świadczeniowego, czyli zachowania zubożonego zmierzającego do wykonania określonego zobowiązania (wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2011 r., sygn. akt V CSK 483/10). Oznacza to, że określone zachowanie się dłużnika może być oceniane jako świadczenie – należne albo nienależne – z punktu widzenia określonego zobowiązania. O świadczeniu nienależnym może być mowa jedynie w sytuacji, gdy spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Nie ulega wątpliwości, że powodowie spełniali świadczenia polegające na zwrocie stronie pozwanej środków, które wcześniej od niej otrzymali. Po zawarciu umowy kredytu ich świadczenie mogło i powinno zostać uznane za zwrot wcześniej otrzymanych środków. Tak obiektywnie winno być odbierane przez powodów. Jeśli nawet nie wiedzieli, na czym polega konkretny mechanizm przeliczania kredytu (dotyczący przeliczenia kapitału, a potem spłaty rat tego kapitału), a, z powodu niedookreślonych przez bank warunków tego przeliczenia, nie mieli wiedzy, według jakich wskaźników dokonywane jest owo przeliczenie, to nie ulega wątpliwości, że musieli zdawać sobie sprawę z tego, że wypłacona kwota kredytu będzie podlegać zwrotowi. Bank bowiem przekazał powodom określoną sumę pieniędzy, z których skorzystali.

Z art. 405 k.c. wynika kluczowa zasada, zgodnie z którą wzbogacenie i zubożenie muszą pozostawać ze sobą w związku w tym sensie, iż wzbogacenie jest wynikiem zubożenia, a zatem by miały wspólne źródło. Zubożenie może być związane nie tylko z tym, że coś z majątku uprawnionego ubyło, ale także z tym, iż majątek jego nie uległ pewnemu powiększeniu, a więc chodzi o zubożenie w szerokim rozumieniu (podobnie: komentarz do art. 405 k.c., pod red. E. Gniewka, Legalis/el. 2021). W doktrynie istnieje spór co do tego, czy granica długu wzbogaconego nie powinna być obniżona do wartości niższej spośród wzbogacenia i zubożenia. Uzyskanie korzyści kosztem innej osoby oznacza, że ta sama przyczyna powoduje, że w majątku jednej osoby pojawia się korzyść, a druga osoba traci tę korzyść lub traci chociażby hipotetyczną możliwość jej osiągnięcia, zaś brak podstawy prawnej uzyskania korzyści oznacza sytuację, w której przysporzenie tej korzyści nie ma oparcia w przepisie prawa, czynności prawnej, orzeczeniu sądu lub w decyzji innego organu (G. Karaszewski, Komentarz do art. 405 k.c., w: J. Ciszewski (red.) Kodeks cywilny, Komentarz, wydanie II, Lex 2014). W doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje w przypadku zaistnienia przesłanek: wzbogacenia, zubożenia, związku między nimi i braku podstawy prawnej wzbogacenia (A. Ohanowicz (w:) System Prawa Cywilnego t. 3, cz. 1, red. Z. Radwański, s. 478; E. Łętowska, Bezpodstawne. wzbogacenie, s. 63, 65; K. Mularski (w:) Kodeks..., t. 1, red. M. Gutowski, 2016, komentarz do art. 405). Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że przesłanka zubożenia i związku między zubożeniem a wzbogaceniem jest istotna dlatego, że wyjaśnia, z jakiego powodu określona osoba może żądać od wzbogaconego zwrotu uzyskanej korzyści. Samo zaistnienie bezpodstawnego wzbogacenia nie jest wystarczające (vide: R. Trzaskowski, Art. 405. W: Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II., Wolters Kluwer Polska, 2018.). Sąd Apelacyjny podziela także stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 1 marca 2018 r., sygn. akt I CSK 655/17, w którym przyjął, że ogólne przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia należy rozumieć specyficzne w przypadku nienależnego świadczenia, sam fakt spełnienia nienależnego świadczenia wypełnia podstawę wzbogacenia i zubożenia, co uzasadnia roszczenie kondykcyjne. W doktrynie, odnosząc się do tego stanowiska, wyjaśniono przekonująco, że nie oznacza ono utraty całkowitego znaczenia ogólnych przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia, a w konsekwencji nie zwalnia ono dochodzącego roszczenia kondykcyjnego od wykazania w konkretnych okolicznościach sprawy wartości zubożenia i wzbogacenia w następstwie spełnienia nienależnego świadczenia.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że świadczenie spełnione jako wykonanie nieważnej czynności prawnej, jako nienależne, jest jednym z przypadków wymienionych w art. 411 k.c. Tego rodzaju sytuacja jak w sprawie niniejszej. Nieważność umowy wzajemnej nakazuje rozważenie zasadności roszczenia powodów z uwzględnieniem przepisu art. 409 k.c., zgodnie z którym obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Nie chodzi więc o realizację poszczególnych roszczeń, jakie powstają w określonym stanie faktycznym, ale o zapewnienie równowagi majątkowej sprzed zdarzenia dającego się określić jako bezpodstawne wzbogacenie. Wniosek taki wynika z art. 405 k.c., który w pierwszej kolejności przewiduje zwrot korzyści, dopiero w razie niemożliwości takiego przesunięcia nakazuje zapłatę sumy pieniężnej.

Skutkiem nieważności umowy było uznanie, że świadczenia spełnione przez powodów nie miały oparcia w łączącej strony umowie. Nie oznacza to jednak, że uzyskane w ten sposób wzbogacenie strony pozwanej nastąpiło bez podstawy prawnej. Do nienależnego świadczenia stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, a więc i powołany wyżej art. 409 k.c. Może się okazać, że nienależne (z racji nieważności umowy) świadczenie strony, która uzyskała wzbogacenie jako pierwsza, staje się wzbogaceniem należnie uzyskanym przez drugą stronę, która sama jako pierwsza dokonała świadczenia na podstawie tej samej nieważnej umowy. W takiej sytuacji, pomimo że kwestionowana w pozwie umowa okazała się nieważna, strona pozwana nie jest bezpodstawnie wzbogacona kosztem powodów co do całej dochodzonej pozwem kwoty, co skutkowało zmianą wyroku w punkcie I

i dalszym oddaleniem powództwa o zapłatę. Takie stanowisko wypływa także z orzeczenia Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt II CSKP 88/21, w którym przyjął, że „roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia nie ma charakteru odrębnego od roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Z art. 410 § 1 k.c., zgodnie z którym przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do nienależnego świadczenia, wynika jednoznacznie, że spełnione muszą być wszelkie przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia, a więc musi istnieć zarówno wzbogacenie, jak i zubożenie. Przy czym należy uznać, że zubożenie, jak i wzbogacenie muszą istnieć zarówno w chwili spełniania nienależnego świadczenia, jak i utrzymywać się później, gdyż co do zasady można żądać zwrotu jedynie aktualnego wzbogacenia.

Wymaga podkreślenia, że w sytuacji stosowania zasady odrębnych kondykcji w przypadku roszczeń kredytobiorców oraz zasady salda przy roszczeniach banków doprowadzić może do naruszenia zasady proporcjonalności. Celem Dyrektywy 93/13 nie jest unieważnianie wszystkich umów kredytowych opartych na waloryzacji świadczeń lecz przywrócenie nierównowagi stron wynikającej z zawartych w umowie postanowień abuzywnych. Skoro zatem bank nie może domagać się od kredytobiorców rekompensaty przekraczającej zwrot wypłaconego kapitału ( wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 roku C – 520/21 i 7 grudnia 2023 C- 140/22) , bank nie może powoływać się na prawo zatrzymania ( wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 roku C-28/22) to przyjęcie tak zwanej teorii salda wydaje się wystarczająco przywracać równowagę stron. Kredytobiorca bowiem uzyskując kredyt ma obowiązek zwrócić jedynie jego wartość nominalną. Jak już wspomniano w wyroku z 19 czerwca 2025 roku C-396/254 TSUE wyjaśnił, że teoria dwóch kondycji nie może mieć zastosowania przy roszczeniach banków przeciwko kredytobiorcom o zwrot wypłaconego kapitału. W konsekwencji oznacza to, że nawet w przypadku uzyskania przez kredytobiorców tytułu wykonawczego przeciwko bankowi obejmującego całość spłaconych rat kredytowo – odsetkowych, bank nie uzyska zasądzenia zwrotu całości wypłaconego kapitału, a możliwym rozwiązaniem pozostaje skorzystanie z powództwa przeciwegzekucyjnego. Dodatkowo TSUE w wyroku z 27 listopada 2025 roku C- 746/24 wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym pozwalającym na obciążenie konsumenta – występującego w charakterze pozwanego, który przegrał sprawę w ramach powództwa o zwrot pożyczonego kapitału, wytoczonego przez przedsiębiorcę – kosztami postępowania, które przy obliczaniu kwoty tych kosztów w zależności od tego, czy powód ma status konsumenta, znacznie przewyższają koszty, jakie powinien był ponieść konsument, gdyby przegrał sprawę w ramach wytoczonego przez siebie powództwa o stwierdzenie nieważności umowy kredytu.

Trybunał podkreślił, że rozwiązania proceduralne, które powodują zbyt wysokie koszty dla konsumenta, mogłyby prowadzić do tego, że konsument zostałby zniechęcony do interweniowania w obronie swoich praw przed sądem.

W związku z powyższym rozliczenie stron umowy w jednym procesie przy zastosowaniu teorii salda, a właściwie przyjęcia, że kredytobiorca jest wzbogacony względem kredytodawcy tylko w zakresie w jakim jego spłaty przewyższają otrzymany kapitał wydaje się z wielu względów uzasadnione.

Reasumując należy dojść do wniosku, że na skutek stwierdzonej abuzywności poszczególnych postanowień umownych oraz złożonego przez powodów oświadczenia, umowa jest nieważna. Nieważność umowy powoduje konieczność rozliczenia stron, w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c.

Niezależnie od powyższego, należy jednak wskazać, że skarżąca zgłosiła w trakcie postępowania apelacyjnego zarzut wygaśnięcia wierzytelności, który opierał się na złożonym przez powodów oświadczeniu o potrąceniu skierowanym do banku. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż skoro pismo powodów z dnia 11 grudnia 2024 r. zostało adresowane do strony pozwanej, zawierające w swej treści oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu, to zdaniem Sądu Apelacyjnego wywiera również skutek materialnoprawny, który to Sąd musi brać pod uwagę z urzędu rozstrzygając sprawę niniejszą sprawę. Sąd Apelacyjny ocenił, że złożone w toku postępowania apelacyjnego materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób co do zasady skuteczny i spowodowało umorzenie się w części spornych wierzytelności powodów.

Z treści oświadczenia o potrąceniu z dnia 11 grudnia 2024 r. wynika, że powodowie przedstawili do potrącenia najpierw wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym, tj. 18.013,02 zł z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 7 października 2023 r. do 7 października 2024 r.; następnie wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym, tj. najpierw 22.883,79 zł liczone za okres od 21 grudnia 2023 r. do 15 listopada 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu; i na sam koniec, wierzytelności dochodzone w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, tj. 224.305,66 zł. Tak wskazane wierzytelności powodowie potrącili

z wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu, tj. 191.983,30 zł i 439,05 CHF.

Wskazać należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 498 § 1 k.c. przesłankami dokonania skutecznego potrącenia jest istnienie wierzytelności przedstawionej do potrącenia oraz jej wymagalność. W realiach przedmiotowej sprawy, na gruncie powyższych rozważań, nie budzi wątpliwości Sądu zarówno istnienie obu wierzytelności objętych potrąceniem i ich wysokości, jak też wymagalność tych wierzytelności w dacie złożenia tegoż oświadczenia. Wierzytelność powodów z tytułu skapitalizowanych odsetek pozostawała poza zainteresowaniem Sądu Odwoławczego, z uwagi na dyspozycje przepisu art. 499 k.c., który czynił je nieistniejącym w tej sprawie.

Stosownie bowiem do treści art. 499 zdanie drugie k.c. oświadczenie woli o potrąceniu ma moc wsteczną od momentu, w którym stało się możliwe, co oznacza, że zostają zniweczone skutki opóźnienia lub zwłoki stron w wykonaniu zobowiązania w odniesieniu do okresu zamykającego się między chwilą, w której dłużnik zechciał skorzystać z prawa potrącenia, a chwilą, w której potrącenie stało się możliwe (obowiązek zapłaty odsetek, odszkodowania, kary umownej itp.). Jak już bowiem powyżej wskazano konsekwencją złożenia oświadczenia o potrąceniu jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości niższej z nich. W konsekwencji przedstawione do potrącenia wierzytelności z tytułu skapitalizowanych odsetek nie powstały i jako nieistniejące nie mogły być przedmiotem skutecznego potrącenia.

Podsumowując, suma świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz banku wynosi 224.305,66 zł. Wierzytelność pozwanego Banku z tytułu zwrotu kapitału kredytu wynosi 191.983,30 zł. Oświadczenie powodów w świetle art. 498 § 1 i 2 k.c. oraz 499 k.c. było skuteczne i spowodowało umorzenie się w części spornych wierzytelności powodów, uwzględnionych w zaskarżonym wyroku, z wierzytelnością strony pozwanej o zwrot wypłaconego im kapitału. W konsekwencji, wskutek skutecznie dokonanego potrącenia wzajemne wierzytelności stron umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, tj. do kwoty 32.322,36 zł.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny w pełni podzielił wywody Sądu I Instancji na temat podstawy naliczania odsetek za opóźnienie. Należne powodom na podstawie art. 481 § 1 k.c. odsetki za opóźnienie w zapłacie winny zostać określone zgodnie z art. 455 k.c. Wymagalność roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia, jako mających charakter bezterminowy, kształtuje się na zasadach ogólnych, wynikających z przepisu art. 455 k.c. W ocenie Sądu Odwoławczego, wobec nieskutecznego wezwania banku do zapłaty pismem z dnia 27 listopada 2023 r., należy uznać, że skutecznym wezwaniem do zapłaty było doręczenie odpisu pozwu stronie pozwanej, zatem zasadne było zasądzenie odsetek od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu, co nastąpiło w dniu 29 maja 2024 r. (k. 49). Należne powodom na podstawie art. 481 § 1 k.c. odsetki za opóźnienie w zapłacie winny zostać określone zgodnie z art. 455 k.c. Wymagalność roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia, jako mających charakter bezterminowy, kształtuje się na zasadach ogólnych, wynikających z powołanego przepisu art. 455 k.c. Powyższe rozstrzygniecie mieści się w granicach zasadności determinowanej wymagalnością roszczenia. Wobec tego, zgłoszony przez pozwaną zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. okazał się zasadny.

W konsekwencji, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmieniając punkt II zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny uwzględnił powództwo do wysokości

32.322,36 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30 maja 2024 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, co zostało orzeczone w pkt 1 wyroku.

Apelację w pozostałej części oddalono jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt 2 wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. odstępując od obciążania powodów obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej. Należy przede wszystkim wskazać, że powodowie wygrali sprawę co do zasady, uzyskując uwzględnienie zasadniczego żądania ustalenia nieważności umowy kredytu. Co istotne dla tej oceny, rozstrzygany spór był sporem przedsiębiorcy z konsumentem, który swoje żądanie zasadnie oparł na twierdzeniach o występowaniu nieuczciwych, abuzywnych postanowień w umowie sporządzonej przez bank – profesjonalistę, który te nieuczciwe warunki wprowadził.

O. P.

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)