Sąd oddalił odwołanie W. J. i odmówił rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach

Decyzją z 12 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.., przyznał W. J. prawo do emerytury poczynając od 19 lipca 2024 r. tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i jednocześnie odmówił przy obliczaniu wysokości emerytury uwzględnienia rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych albowiem wnioskodawca nie posiada 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Od powyższej decyzji W. J. wniósł odwołanie, w którym wywodził, iż spełnia warunki niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty z uwagi na posiadany przez niego ponad 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał na zatrudnienie w latach 1974 – 77 oraz w latach 1989 - 90 .

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.. wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd ustalił, co następuje:

Odwołujący W. J. urodzony (...), w czerwcu 1974 r. ukończył naukę w szkole podstawowej. 1 września 1974 r. odwołujący rozpoczął naukę zawodu ślusarza w szkole przyzakładowej należącej do ówczesnych (...) Zakładów (...) w A. zgodnie z zawartą 1 września 1974 r. umową o naukę zawodu. W umowie wskazany został wymiar czasu pracy w okresie nauki zawodu. Do ukończenia przez odwołującego 16-go roku życia wymiar ten wynosić miał 6 godzin na dobę i 36 godzin tygodniowo a po ukończeniu 16 –go roku życia obowiązywać miał normalny wymiar czasu pracy. W umowie zostało także określone, że do czasu pracy ucznia wliczany miał być czas dokształcania w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. W umowie określony został czas trwania szkolenia od 1 września 1974 r. do 31 lipca 1977 r. przy czym rok szkolny kończył się 30 czerwca.

dowód: umowa o naukę zawodu w aktach sprawy.

Po zakończeniu nauki zawodu, odwołujący nadal pozostawał w zatrudnieniu (...) Zakładach (...) aż do 7 lutego 1989 r. Do tego czasu jednostka ta - według nowej nazwy: Przedsiębiorstwo (...) w A. - pozostawała w strukturze przedsiębiorstwa (...). W okresie 24.10.1980 – 14.11.1982 odwołujący odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po jej zakończeniu podjął pracę w macierzystym zakładzie 15.11.1982 r.

dowód: świadectwo pracy w aktach ZUS

7 lutego 1998 r. odwołujący podjął pracę w Gminnej Spółdzielni (...) w A. i pozostawał tam w zatrudnieniu na stanowisku ślusarza do 30 kwietnia 1990 r.

dowód: świadectwo pracy, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu

w aktach ZUS.

Jako ślusarz w wyżej wskazanym zakładzie odwołujący wykonywał montaż i demontaż urządzeń młyńskich. Na czas wykonywania tych prac urządzenia były wyłączane.

dowód: częściowo zeznania odwołującego.

Wskazaną na wstępie decyzją, organ rentowy przyznał odwołującemu prawo do emerytury poczynając od 19 lipca 2024 r. W powyższej decyzji organ rentowy zawarł stwierdzenie o zaliczeniu odwołującemu pracy w warunkach szczególnych w rozmiarze 11 lat 1 miesiąc i 27 dni z okresu pracy przypadający na zatrudnienie w (...) w A.. Jednocześnie organ rentowy wskazał, ze okresu 1.09.1974 – 31.07.1977 nie zalicza jako pracy w warunkach szczególnych z uwagi na status ucznia w tym okresie. Organ rentowy nie zliczył także do pracy w warunkach szczególnych okresu z lat 1989 – 90 ponieważ pracodawca nie wymienił w świadectwie pracy w warunkach szczególnych charakteru pracy.

Na dzień 1 stycznia 1999 r. odwołujący legitymował się okresem składkowym w rozmiarze 22 lata 11 miesięcy i 20 dni oraz okresem nieskładkowym w rozmiarze 8 miesięcy. Odwołujący nie miał przyznanego prawa do emerytury pomostowej.

/ bezsporne /

Ustalając powyższy stan faktyczny, sąd nie dał wiary zeznaniom odwołującego o wykonywaniu przez niego pracy w latach 1974-77 w okresie gdy miał status ucznia zawodu pracy od rana tj. od godziny 7.00 do godziny 14.00 po czym od godziny 15.00 do późnych godzin wieczornych uczestniczył w zajęciach szkolnych. Takiemu rozkładowi nauki zawodu przeczą obowiązujące w latach 1974 – 77 przepisy o dokształcaniu młodocianych pracowników i zatrudnianiu ich w celu przyuczenia do zawodu. Jednostka, w której pracownikiem był odwołujący była jednostką uspołecznioną. Nie jest możliwe aby podmiot o takim statusie zatrudniał uczniów określając dla nich wymiar czasu pracy z rażącym naruszeniem obowiązującego prawa i to w odniesieniu do wszystkich zatrudnianych w tym czasie młodocianych. Nie jest także możliwe aby tylko w przypadku odwołującego stosowany był wskazywany prze niego dobowy rozkład czasu pracy a odniesieniu do pozostałych – rozkład zgodny z przepisami. Z tych przyczyn zeznania odwołującego o stosowanym wobec niego rozkładzie czasu pracy w okresie nauki zawodu uznać należało za niewiarygodne.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z definicją ustawową z art. 2 pkt. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Przesłanki przedmiotowego świadczenia są sprecyzowane w art. 21, art. 22 i art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej. Zgodnie z powołanymi przepisami rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r. (tylko dla tych ubezpieczonych ustala się kapitał początkowy), który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008 r. Jednocześnie ust. 2 art. 21 precyzuje przesłankę negatywną, stanowiąc, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Opierając się na brzmieniu literalnym art. 21 ust. 2 ustawy należałoby uznać, iż każdej osobie, która uzyskała prawo do emerytury na podstawie cytowanej wyżej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS nie przysługuje rekompensata. Natomiast celem wprowadzonej rekompensaty jest zgodnie z art. 2 pkt. 5 ustawy o emeryturach pomostowych zapewnienie pracownikom uzyskania odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którzy nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Ratio legis ustanowienia przez ustawodawcę instytucji rekompensaty było zatem dążenie do wyrównania szkody, spowodowanej wejściem w życie ustawy o emeryturach pomostowych, poniesionej przez osoby legitymujące się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, a nie spełniające innych warunków do ustalenia im wcześniejszej emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. i jednocześnie nie spełniające warunków do ustalenia im emerytury pomostowej po tej dacie. Dla powstania prawa do rekompensaty koniecznym więc jest, by ubezpieczony poniósł szkodę, poprzez utratę możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS, wskutek odebrania mu tego przywileju przez ustawodawcę.

Ujawnione w sprawie okoliczności wskazują jednoznacznie, iż odwołujący nie legitymuje się na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganym co najmniej 25-letnim okresem ubezpieczenia. Z tej przyczyny nawet spełnienie na ten dzień warunku 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych nie spowoduje uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku. Wykazany przez odwołującego świadectwami pracy charakter pracy czyni w sposób oczywisty brak również jakichkolwiek podstaw do ubiegania się o przyznanie prawa do emerytury pomostowej.

Powyższe oznacza, iż dla ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie określonego charakteru pracy ubezpieczonego pracownika w rozumieniu art. 32 ustawy o ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008 r. Zgodnie z przepisem 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17.12. 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącymi pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ustawy.

Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. w myśl uregulowania zawartego w przepisie art. 184 ust. 1 cytowanej ustawy mogą nabyć prawo do emerytury na powyższych warunkach po osiągnięciu wieku określonego w art.32 ustawy, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnęli:

- okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynoszący

co najmniej 15 lat oraz

- okres składkowy i nieskładkowy wynoszący w przypadku mężczyzn co najmniej 25 lat.

Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa wyżej, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Wiek emerytalny, o którym mowa w art. 32 ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których osobom wymienionym wyżej przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zgodnie z przepisem § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 .02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach … /Dz. U. nr 8 poz. 43 z póz. zm. / za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami składkowymi, okresami nieskładkowymi oraz ewentualnie okresami uzupełniającymi / okresy ubezpieczenia rolniczego, okresy pracy w gospodarstwie rolnym /. W myśl § 4 ust.1 cytowanego rozporządzenia pracownik, który stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Odwołujący nie legitymuje się wymaganym co najmniej 15 – letnim okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu wskazanego wyżej uregulowania.

Zgodnie z treścią § 4 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust. 1, zalicza się także okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. W przypadku odwołującego koniecznym stało się poddanie analizie zatrudnienia pod kątem możliwości uznania takiego zatrudnienia jako zatrudnienia na kolei. Jak już była mowa wyżej jednostka zatrudniająca odwołującego pozostawała w strukturze (...) co oznacza, że każdy pracownik zatrudniony w tej jednostce kwalifikowany jest jako zatrudniony na kolei do czasu gdy jednostka pozostaje w strukturze (...). Taki status pracowniczy odwołujący zachował do 7 lutego 1989 r. Gdyby przyjąć początek zatrudnienia w Zakładach – od 1 września 1974 r. to do 7 lutego 1989 r. upłynąłby okres 14 lat i 27 dni.

Jednakże ocenie podlegał okres jaki istniał do 30 czerwca 1977 r. Odwołujący do tego dnia miał status ucznia zawodu w szkole zawodowej przy zakładzie zatrudniającym odwołującego. Okres nauki zawodu, odbywanej przed dniem 1 stycznia 1975 r. w ramach umowy zawartej na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (Dz. U. Nr 45, poz. 226) był w rozumieniu prawa ubezpieczeń społecznych okresem zatrudnienia w ramach stosunku pracy (por. wyrok z dnia 24 kwietnia 2009 r., II UK 334/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 294). Nie jest to jednak wystarczające do uznania tych okresów za okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), zgodnie z którym okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na warunkach w nim przewidzianych są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z 20 stycznia 2011 r. w sprawie II UK 169/10). Stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest rozumiane w orzecznictwie Sądu Najwyższego jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku pracy, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por. np. wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Wyjątek mogą tu stanowić krótkotrwałe, konieczne szkolenia pracownika, zwłaszcza wstępne (wyrok z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75).

Dla odwołującego pobierającego w latach 1974 – 77 naukę zawodu przewidziana była w tym czasie początkowo norma czasu pracy w liczbie 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo a po ukończeniu 16-go roku życia – pełna norma czasu pracy. Postanowienia art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, obowiązującego do czasu wejścia w życie Kodeksu pracy wskazywały, że do czasu pracy młodocianych wlicza się czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywa się w godzinach pracy, czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. Dokształcanie w rozumieniu art. 12 ustawy o nauce zawodu oznaczało zajęcia teoretyczne w warunkach szkolnych. Po wejściu w życie kodeksu pracy – od 1 stycznia 1975 r. omawianą w tym miejscu materię regulował art. 202 § 3 k.p., który w brzmieniu obowiązującym do dnia zakończenia nauki, wskazywał że do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy, jednakże w wymiarze nie przekraczającym 18 godzin tygodniowo. Odwołujący zatem musiał pracować w latach 1974 – 77 na warunkach wynikających z umowy o naukę zawodu i w określonym czasie pracy łącząc naukę zawodu z obowiązkiem nauki.

Przez cały okres zatrudnienia na podstawie umowy o naukę zawodu wnioskodawca pracował jako uczeń na warunkach wynikających z tej umowy. Ze względu na połączenie nauki zawodu z obowiązkiem dokształcania się w szkole zawodowej, okres ten nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., gdyż z założenia uczeń przyuczany do wykonywania określonych w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, nie mógł ich wykonywać i faktycznie nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Powyższe oceny wskazują na brak istnienia przesłanek do przyznania odwołującemu prawa do rekompensaty. Odwołujący bowiem wykonywał w latach 1974 - 90, przez czas mniejszy niż 15 lat, pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wcześniejszego wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Z tych przyczyn odwołanie jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.

Sędzia Romuald Kompanowski