Sąd zmienił decyzję ZUS i przyznał rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach

Decyzją z 22 grudnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A.. odmówił M. H. przyznania prawa do rekompensaty z uwagi na brak co najmniej 15 – letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu decyzji znalazły się stwierdzenia o wadliwościach formalnych zawartych w przedstawionych przez wnioskodawcę świadectwach pracy polegające na braku określenia przez pracodawcę charakteru wykonywanej pracy.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. H.. W uzasadnieniu powołał się na zatrudnienie w latach 1984 – 2011 kiedy wykonywał pracę na stanowisku piwniczy.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalanie.

Sąd ustalił, co następuje:

Odwołujący M. H., urodzony (...), w okresie od 1 czerwca 1978 r. do 31 sierpnia 1984 r. był zatrudniony w (...) Zakładach (...) w A.. – Wytwórnia (...) w W. na stanowisku karmelarza. Z dniem 1 września 1984 r. odwołujący został przeniesiony do należącej do wskazanych wyżej (...) Zakładach (...) na stanowisko piwniczego. W obydwu wskazanych jednostkach pracodawca zatrudniał odwołującego w pełnym wymiarze czasu pracy.

dowód: akta osobowe odwołującego

Na tak wskazanych stanowiskach odwołujący każdego dnia roboczego w wymiarze nie mniejszym niż 8 godzin wykonywał pracę zgodnie z powierzonym mu stanowiskiem. Aż do ustania zatrudnienia w dniu 31 maja 1999 r. pracodawca nie zmieniał odwołującemu warunków pracy.

dowód: świadectwo pracy w warunkach szczególnych, akta osobowe odwołującego

zeznania świadków: M. G., P. W.

oraz zeznania odwołującego.

Przebyte przez odwołującego okresy nieskładkowe w latach 1991 – 99 wynoszą 6 miesięcy i 12 dni.

/ bezsporne /

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego oraz zeznań odwołującego.

Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności Sąd dał w pełni wiarę zeznaniom ubezpieczonego, gdyż są spójne, przekonywujące, a nadto znajdują potwierdzenie w dokumentacji osobowej odwołującego znajdującej się aktach ZUS. Z tych samych przyczyn za wiarygodne uznane zostały zeznania wskazanych wyżej świadków.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl natomiast art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust. 1 ustawy - ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

Bezspornym w niniejszej sprawie było to, że H. A. urodzony (...) nie nabył prawa do wcześniejszej emerytury ani do emerytury pomostowej.

Ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 1948 r. zostały uregulowane w przepisie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, zwanej dalej ustawą emerytalną który stanowi, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach uważa się pracownika zatrudnionego przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, oraz w znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy w takim charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.

Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).

Należy jednak wskazać, iż ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest wyłączone w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu

(por. wyrok SN z 8 grudnia 1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24 września 1984 r., III UZP 6/84).

Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału.

W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy

(uchwała SN z 21 września 1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10 marca 1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r. (II UZP 5/85), w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi

(por. też wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98).

Wobec powyższego Sąd mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie na wynikach postępowania dowodowego z innych dokumentów oraz z zeznań odwołującego.

W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe, w szczególności w świetle załączonego do akt rentowych świadectwa pracy oraz świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a także w świetle zeznań odwołującego i analizy dokumentacji osobowej odwołującego, pozwoliło na jednoznaczne ustalenie, że wnioskodawca w okresie

od 1.06.1978 r. do 31.08.1984 r. wykonywał pracę karmelarza w wytwórni pomadek mlecznych. Była to praca wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Praca ta spełniała warunki wymienione w wykazie A dział X punkt 14 załącznika do cytowanego wyżej rozporządzenia.

W kolejnym okresie –

od 1.09.1984 r. do 31.05.1999 r. odwołujący wykonywał pracę piwniczego w wytwórni win. Była to praca przy produkcji alkoholi. Prace takie wymienione są przywołanym wyżej załączniku A dział IV punkt 33. Stanowisko „piwniczy” to stanowisko wymienione także w wykazie A dział IV poz. 33 pkt 2 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa , Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej ( Dz.Urz. Min. Roln. Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr 2 poz .2).

Powołane przepisy branżowe w dziale IV odnoszą się do przemysłu piwowarskiego i owocowo-warzywnego a pozycja 33 nosi brzmienie: „produkcja estrów , alkoholi, aldehydów, ketonów, sterów, tlenków organicznych, chlorowcopochodnych organicznych, kwasów organicznych i bezwodników kwasów organicznych, soli tych kwasów, produkcja i przetwórstwo związków aromatycznych i płynów hamulcowych i chłodniczych.”. Punkt 2 – „piwniczy”.

Zostały zatem spełnione warunki do przyznania odwołującemu wzrostu świadczenia z tytułu co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Reasumując, Sąd uznał, że M. H. legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Pozostałe przesłanki do nabycia uprawnienia do rekompensaty były bezsporne.

Wobec powyższego na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, ustalając jednocześnie datę przyznania prawa do rekompensaty od miesiąca złożenia stosownego wniosku. Wniosek o ustalenie wysokości emerytury z prawem do rekompensaty odwołujący złożył bowiem w grudniu 2025 r.

sędzia Romuald Kompanowski