Sąd zmienił decyzję ZUS i przyznał odwołującej emeryturę w kwocie najniższej

Decyzją z 22 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X. przyznał I. I. prawo do emerytury poczynając od 1 sierpnia 2023 r. tj. od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek o świadczenie. Wysokość świadczenia został ustalona na kwotę 1091,15 zł i nie podlegała zwiększeniu do kwoty minimalnej wysokości emerytury albowiem wnioskodawczyni nie wykazała łącznie polskich i zagranicznych okresów składkowych oraz okresów nieskładkowych w wymiarze co najmniej 20 lat.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. I. wnosząc o jej zmianę i ustalenie wysokości świadczenia w kwocie odpowiadającej minimalnej wysokości emerytury.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd ustalił, co następuje:

Bezsporne są przebyte przez odwołującą I. I. urodzoną (...) polskie okresy składkowe w rozmiarze 8 lat 4 miesiące i 21 dni, zagraniczne okresy ubezpieczenia w rozmiarze 11 lat 7 miesięcy i 27 dni oraz okresy nieskładkowe w rozmiarze 5 lat 4 miesiące i 12 dni z czego 5 lat 2 miesiące i 14 dni to okresy niewykonywania pracy z uwagi na opiekę nad dzieckiem a 1 miesiąc i 28 dni to okres pobierania świadczeń za czas niezdolności do pracy.

Przy ustalaniu wartości kapitału początkowego odwołującej organ rentowy przyjął okres składkowy w rozmiarze 4 lata 4 miesiące i 13 dni oraz okres nieskładkowy – okres sprawowania opieki nad dzieckiem w rozmiarze 5 lat 2 miesiące i 14 dni.

Za okres od 1 stycznia 1999 r. organ rentowy przyjął dla odwołującej okres zatrudnienia w firmie (...) na zasadzie umowy o pracę od 1.01.1999 r. do 31.05.2001 r. W tym okresie odwołująca miała okres nieobecności w pracy bez prawa od wynagrodzenia od 24.09.1999 r. do 30.09.1999 r. oraz niezdolności do pracy w okresie 1.1.1999 – 18.10.1999 i 7.12.1999 – 15.01.2000 z prawem odpowiednio do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy oraz z prawem do zasiłku chorobowego. Następnie odwołująca w okresie 21.06.2001 – 20.06.2002 była zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotne z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Kolejny okres ubezpieczenia odwołującej to 16.05.2005 – 30.05.2005 w firmie (...) w ramach umowy o pracę. W okresie 1.06.2006 – 18.10.2007 odwołująca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy zlecenia w firmie (...). W czerwcu i lipcu 2006 r., w lutym 2007 r., w maju 2007 r. oraz od lipca 2007 r. do października 2007 r. wykazane podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia to 0,00 zł. W miesiącach: sierpień 2006 r., styczeń 2007 r. oraz czerwiec 2007 r. wykazana przez płatnika podstawa wymiaru składek odpowiednio w kwotach: 368,22 zł, 236,07 zł i 421,95 zł była niższa niż połowa minimalnego miesięcznego wynagrodzenia za pracę ustalonego na 2006 r. na kwotę 899,10 zł a na 2007 r. – na kwotę 936 zł. Pozostałe miesiące wskazanego wyżej okresu miały wyższą podstawę wymiaru składek niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zagraniczny okres ubezpieczenia przypadał od 5.12.2011 r. do 31.07.2023 r. Suma zliczonych przez organ rentowy okresów ubezpieczenia odwołującej z zastosowaniem proporcji okresów nieskładkowych do sumy polskich okresów składkowych wynosi 22 lata 10 miesięcy i 8 dni.

Powyższe ustalenia wynikają z przedstawionych w organie rentowym materiałów źródłowych w postaci deklaracji zgłoszeniowych oraz deklaracji rozliczeniowych jeżeli chodzi o polskie okresy ubezpieczenia do 1 stycznia 1999 r. oraz dokumenty potwierdzające ubezpieczenia zagraniczne przedstawione przez niemiecko organ ubezpieczenia społecznego. Nadto za okres do 31 grudnia 1998 r. staż ubezpieczeniowy odwołującej wynika z prawomocnej decyzji o ustaleniu wartości kapitału początkowego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne i prowadziło do zmiany zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie dla odwołującej prawa do wypłaty emerytury obliczonej od kwoty najniższej emerytury albowiem odwołująca wykazała, że łączy okres ubezpieczenia odwołującej: suma okresów składkowych i odpowiednio obliczonych okresów nieskładkowych o jakich jest mowa w art. 87 ust. 1 i 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynosi nie mniej niż 20 lat.

Zgodnie bowiem z art. 87 ust. cytowanej wyżej ustawy, w przypadku gdy emerytura przysługująca z Funduszu określona w art. 26, łącznie z okresową emeryturą kapitałową, albo emerytura przysługująca z Funduszu określona w art. 26, jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 85 ust. 2 i 3, emeryturę przysługującą z Funduszu, w tym emeryturę ustaloną ze zwiększeniem, o którym mowa w art. 26a, podwyższa się w taki sposób, aby suma tych świadczeń nie była niższa od tej kwoty, o ile ubezpieczony:

1) mężczyzna - osiągnął wiek emerytalny wynoszący 65 lat i ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat,

2) kobieta - osiągnęła wiek emerytalny wynoszący 60 lat i ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat,

Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 3 ustawy. przy obliczaniu okresów składkowych przypadających po dniu wejścia w życie ustawy dla celów podwyższenia emerytury w myśl ust. 1 miesiące, w których składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe były obliczone od podstawy wymiaru niższej od kwoty minimalnego wynagrodzenia pracowników, uwzględnia się w części odpowiadającej proporcji tej podstawy do kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Z treści prawomocnej decyzji o ustaleniu wartości kapitału początkowego wynika rozmiar przyjętego tam okresu składkowego – 4 lata 4 miesiące i 13 dni.

Przedstawiona w organie rentowym dokumentacja przy wniosku o emeryturę wskazuje na dalsze od 1stycznia 1999 r. okresy składkowe i to z tytułu umowy o pracę od 1 września 1999 r. do 31 maja 2001 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Z wyłączeniem okresu nieświadczenia pracy bez prawa do wynagrodzenia okres ten wynosi 1 rok 8 miesięcy i 23 dni a po odliczeniu okresu 1 miesiąca i 28 dni, w którym odwołująca nie świadczyła pracy z uwagi na chorobę z prawem odpowiednio do wynagrodzenia za czas choroby i z prawem do zasiłku chorobowego, okres wykonywania pracy z prawem do wynagrodzenia to 1 rok 6 miesięcy i 25 dni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N.. prawomocną decyzją z 21 lipca 2004 r. stwierdził podleganie odwołującej z tytułu umowy o pracę w okresie 1.09.1999 – 31.05.2001. Prawidłowy zatem z powyższego okresu rozmiar okresu składkowego to 1 rok 6 miesięcy i 25 dni. Zatrudnienie odwołującej w pełnym wymiarze czasu pracy we wskazanym wyżej okresie wskazuje na zachowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie nie mniejszej niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę i to niezależnie od opłacanych przez pracodawcę składek. Ponadto w okresie od 1.06.2006 r. do 18.10.2007 r. odwołująca podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia z firmą (...). Przyjęte przez organ rentowy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tego okresu, w okresie od września 2006 r. do grudnia 2006 r. oraz w w marcu 2007 r. i w kwietniu 2007 r. były wyższe niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę – pismo ZUS Oddział w N.. z 10.04.2024 r. nr (...). Suma wskazanych wyżej okresów składkowych przypadających od 1 stycznia 1999 r. z podstawą wymiaru składek wyższą niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę to 2 lata i 25 dni a po doliczeniu uznanego przez ZUS okresu składkowego przy obliczeniu wartości kapitału początkowego, przypadającego do 31 grudnia 1998 r. ( 4 lata 4 miesiące i 13 dni ) to 6 lat 5 miesięcy i 8 dni.

1/3 możliwych do uwzględnienia okresów nieskładkowych z tak zliczonego okresu składkowego to 2 lata 1 miesiąc i 22 dni. Wbrew zatem co zawarł organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie i co zawarte zostało w raporcie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji prawidłowo obliczony polski okres składkowy z podstawą wymiaru nie niższą niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę w rozumieniu art. 87 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach … oraz możliwy do uwzględnienia okres nieskładkowy i doliczony okres ubezpieczenia zagranicznego pozwala na stwierdzenie, że odwołująca posiada okres wymagany do obliczenia emerytury w kwocie minimalnej emerytury. Okres ten w rozumieniu art. 87 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach … wynosi 20 lat i 3 miesiące i tym samym jest dłuższy niż ustawowe 20 lat.

Powyższe argumenty wskazują na konieczność zmiany zaskarżonej decyzji w sposób przedstawiony w sentencji wyroku.

Niezależnie od powyższych ocen i wniosków, należało odwołać się do wykładni przepisów o rozporządzeń: Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz. U. WE 1997, L 28, s. 1), z późn. zm. wprowadzonymi rozporządzeniem (WE) nr 1992/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. (Dz. U. L 392, s. 1, przyjętej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 3 marca 2011 r., Tomaszewska (C-440/09, EU:C:2011:114) oraz w wyroku tegoż Trybunału z 21 października 2021 r., w sprawie C-866/19 (EU:C:2021:865)

W pierwszym z przywołanych wyżej orzeczeń Trybunał orzekł, że przy ustalaniu minimalnego okresu ubezpieczenia wymaganego prawem krajowym w celu nabycia prawa do emerytury przez pracownika migrującego instytucja właściwa danego państwa członkowskiego powinna uwzględnić, dla potrzeb ustalenia granicy, jakiej nie mogą przekroczyć okresy nieskładkowe w stosunku do okresów składkowych, przewidzianej w uregulowaniu tego państwa członkowskiego, wszystkie okresy ubezpieczenia osiągnięte przez pracownika migrującego w trakcie kariery zawodowej, w tym okresy ubezpieczenia osiągnięte w innych państwach członkowskich.

Z kolei w drugim z przywołanych wyżej orzeczeń Trybunał stwierdził, że do celów określenia wymiaru, którego nie mogą przekraczać nieskładkowe okresy ubezpieczenia w stosunku do składkowych okresów ubezpieczenia zgodnie z ustawodawstwem krajowym, właściwa instytucja danego państwa członkowskiego powinna przy ustalaniu teoretycznej kwoty świadczenia, o której mowa w ppkt (i) tego przepisu, uwzględnić wszystkie okresy ubezpieczenia, w tym okresy ubezpieczenia ukończone na podstawie ustawodawstwa innych państw członkowskich, natomiast ustalenia rzeczywistej kwoty świadczenia, o której mowa w ppkt (ii) wspomnianego przepisu, dokonuje się wyłącznie w odniesieniu do okresów ubezpieczenia ukończonych na podstawie ustawodawstwa danego państwa członkowskiego".

Realia niniejszej sprawy sprowadzają się do ustalenia prawa odwołującej emerytury obliczonej w kwocie minimalnej emerytury. I tylko w tym zakresie dla odwołującej mają zastosowanie zasady sumowania przebytych okresów składkowych polskich i zagranicznych oraz proporcjonalnego obliczenia okresów nieskładkowych dla zachowania prawa do emerytury w kwocie minimalnego świadczenia. Bowiem co do zasady z uwagi na wiek odwołującej, ustalenie prawa do emerytury dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. odbywa się bez potrzeby wykazania odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia. Emerytura w kwocie minimalnej emerytury określona w art. 87 ustawy o emeryturach i rentach … jest swoistym świadczeniem uzależnionym w przypadku kobiet od okresu ubezpieczenia nie mniejszego niż 20 lat. A zatem ustalenie prawa do takiej emerytury, uzależnione od osiągnięcia ustawowo określonego stażu odbywa się poprzez zsumowanie poszczególnych okresów składkowych w tym również okresów zagranicznych a ostateczne obliczenie okresów nieskładkowych odbywa się na zasadzie proporcji do łącznie uwzględnionych okresów składkowych.

Kierując się taką wykładnią, uznać należało prawo odwołującej do emerytury w kwocie minimalnej emerytury niezależnie do wyliczonych przez organ rentowy polskich okresów składkowych i proporcjonalnie od tych okresów wyliczonych okresów nieskładkowych, mając na uwadze ponad 11-letni okres ubezpieczenia odwołującej na terenie Niemiec.

Sędzia Romuald Kompanowski