Sąd zmienił decyzje ZUS i nakazał ponowne obliczenie emerytury po wyroku TK

Decyzją z 9 stycznia 2024 r., załatwiającą wniosek z 3 stycznia 2024 r. o ponowne obliczenie wysokości emerytury, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. odmówił O. V. wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocną decyzją ustalającą prawo do emerytury i jej wysokość albowiem wniosek o został zgłoszony po upływie miesięcznego terminu od daty ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 r. jako zapadł w sprawie P 7/22.

Odwołanie złożyła O. V. kwestionując trafność wydanej decyzji. W piśmie z 12 lutego 2024 r. uzupełniającym treść złożonego odwołania skarżąca wskazała na pominięcie przez organ rentowy instytucji zawartej w ar. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie skarżącej istotą zgłoszenia wniosku o ponowne obliczenie wysokości emerytury było uzyskanie decyzji ustalającej prawidłowo wysokość emerytury z pominięciem niekorzystnych dla wnioskodawców przepisów określających zasady waloryzacji składek w przypadku przyznawania prawa do emerytury w czerwcu danego roku.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Po złożeniu odwołania, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. decyzją z 7 marca 2024 r. odmówił O. V. ponownego obliczenia wysokości emerytury powołując się na zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 r. w sprawie P 7/22 stwierdzenia o zakresowym charakterze wyroku z pominięcia skierowanego do ustawodawcy dla przeprowadzenia nowelizacji przepisu objętego kontrolą konstytucyjną. To w ocenie organu rentowego sprawiło o braku warunków do ponownego obliczenia wysokości emerytury w oparciu o przepis art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r, o emeryturach i rentach …

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła O. V. wnosząc o jej zmianę i ponowne obliczenie wysokości świadczenia powołując tę samą argumentację co przy odwołaniu od decyzji z 9 stycznia 2024 r.

Kolejną decyzją z 26 marca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. odmówił przywrócenia O. V. terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania albowiem wniosek został o przywrócenie terminu został zgłoszony po upływie 7 – u dni od momentu dowiedzenia się o jego uchybieniu a ponadto nie zostały podane przyczyny jego uchybienia.

Od powyższej decyzji odwołująca złożyła odwołanie w toku rozprawy 13 maja 2024 r. uzasadniając termin złożenia odwołania przekonaniem, że dotychczas złożone odwołania obejmują również i zaskarżenie decyzji z 26 marca 2024 r.

Organ rentowy wniósł ostatecznie o oddalenie każdego z odwołań.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Poza sporem pozostaje przyznanie odwołującej O. V. urodzonej (...) prawa do emerytury decyzją 20 czerwca 2018 r. poczynając od 20 czerwca 2018 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Wysokość świadczenia obliczono w myśl art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , przy czym uwzględniono: zwaloryzowane składki: 13 410,10 zł, zwaloryzowany kapitał początkowy: 311 641,61 zł i średnie trwanie życia – 262,20 miesięcy.

Decyzją z dnia 28.09.2015r. przeliczono emeryturę od 1.09.2015r. zwiększając ją o kwotę wynikającą z podzielenia składek zaewidencjonowanych na koncie po dniu ustalenia prawa do emerytury i z uwzględnieniem średniego trwania życia w wieku w dniu złożenia tego wniosku. Po przyznaniu prawa do emerytury i ustaleniu jej wysokości odwołująca składała w kolejnych latach wnioski o przeliczenie wysokości emerytury w oparciu o zewidencjonowane składki odprowadzane po przyznaniu prawa do emerytury. Organ rentowy załatwiał te wnioski wydając kolejne decyzje ustalające ponowną wysokość świadczenia.

Kolejny wniosek o ponowne obliczenie wysokości świadczenia odwołująca 3 stycznia 2024 r. z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego .

Organ rentowy decyzją z dnia 09.01.2024 r. odmówił odwołującej wznowienia postępowania w sprawie w oparciu o art. 145 a § 2 kpa w zw. z art. 83 b ustawy systemowej, uznając iż skarga została wniesiona po upływie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Decyzją z dnia 7.03.2024 r. traktując wniosek z 3.01.2024 r. jako wniosek w trybie art.114 ust.1 pkt. 1 ustawy emerytalno-rentowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury, gdyż po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczenia nie zostały przedłożone ani ujawnione okoliczności istniejące przed jej wydaniem, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.11.2023 r. jest tzw. wyrokiem zakresowym dotyczącym pominięcia prawodawczego i nie skutkuje uchyleniem niekonstytucyjnego przepisu art.17 ustawy zmieniającej – z 24.06.2021 r. Nie odnosi się do mechanizmu obliczania emerytur czerwcowych a tylko do pominięcia zmiany w doniesieniu do wniosków złożonych przed 1czerwca 2021r.

Jednym z argumentów organu rentowego była okoliczność, iż zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 24.06.2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, przepisy art. 25 a ust 2 punkt 2 oraz ust 2a i 2b dotyczące waloryzacji kwartalnej zmienionej ustawy o emeryturach i rentach z FUS w nowym brzmieniu mają zastosowanie do emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po dniu 31.05.2021 r. lub przyznanych z urzędu na podstawie art. 24a, osobom które wiek emerytalny ukończyły po dniu 31.05.2021.

Aktualnie właśnie wskazane na wstępie decyzje z 9.01.2024 r. i 7.03.2024 r. stanowią przedmiot sporu w niniejszej sprawie .

Na wstępie należy wspomnieć, że w wyroku z 15.11.2023 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł jedynie, iż art. 17 ustawy z dnia 24.06.2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25 a ust 2 punkt 2 i ust 2a ustawy emerytalnej z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 01.06.2021 r. jest niezgodny z art. 32 ust 1 w związku z art. 67 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Odwołująca się z powołaniem na to rozstrzygnięcie domaga się przeliczenia jej emerytury , a organ rentowy stoi na stanowisku, że wyrok ten nie stanowi podstawy przeliczenia świadczenia emerytalnego .

Zgodnie z art.25 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art.24 tej ustawy ( dla ubezpieczonych urodzonych po 31.12.1948 r. ) stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie z tzw. kapitałowej części składki emerytalnej. Waloryzację składek przeprowadza się corocznie od 1 czerwca każdego roku ( art.25 ust.3 cyt. ustawy), przy czym waloryzacja składek za ostatni rok przed przejściem na emeryturę ( zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadza się ostatnią waloryzację ) dokonywana jest kwartalnie według sposobu określonego w art.25a cyt. ustawy. Art.25a dodano ustawą nowelizującą z 2004 r. i od 1.07.2004 r. jego ustęp 2 stanowił, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w pierwszym kwartale danego roku ostatniej waloryzacji składek dokonuje się za trzeci kwartał poprzedniego roku, w drugim kwartale – za czwarty kwartał poprzedniego roku, jeśli ustala się wysokość emerytury w trzecim kwartale danego roku ostatniej waloryzacji dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku, a jeśli w czwartym kwartale danego roku ostatniej waloryzacji dokonuje się za drugi kwartał danego roku. W praktyce stosowania tej regulacji okazało się, że osoby przechodzące na emerytury w czerwcu otrzymują świadczenia niższe niż gdyby przechodzili w innym miesiącu.

Dostrzegając ten problem ustawodawca dokonał zmiany ustawą z 24.06.2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.2021 poz. 1621) stanowiąc w art.25a ust.2a ,że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku waloryzacji składek dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju danego roku, jeśli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. W art.17 ustawy zmieniającej ustawodawca stwierdzał jednocześni, że przepisy art. 25 a ust 2 punkt 2 oraz 2a i 2b ustawy emerytalnej stosuje się do emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po dniu 31.05.2021 r. Zmiana powyższych przepisów spowodowała więc zmianę zasad naliczania emerytur tzw. czerwcowych tylko dla określonej grupy emerytów i to właśnie ten przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego i obecnie został uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 01.06.2021r.

Odwołująca się po wyroku Trybunału Konstytucyjnego zmierzała do uzyskania przeliczenia emerytury „czerwcowej” na zasadach jak to dotyczy beneficjentów zmiany ustawowej obowiązującej od 2021 r.

Decyzja organu rentowego z 09.01.2024 r. co do wniosku odwołującej z 3.01.2024 r. wydana na podstawie przepisów postępowania administracyjnego wynika z faktu, że odwołująca się przekroczyła termin miesięczny do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego i nie wnosiła o przywrócenie terminu do złożenia tej skargi. Nawet jednak przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie zmieniłoby sytuacji odwołującej, wobec przekroczenia terminu 5 lat od daty wydania decyzji przyznającej emeryturę, w której wystąpiło niekorzystne zwaloryzowanie składek dla emerytów, którym przyznano emeryturę od daty czerwcowej.

W związku z tym w ocenie Sądu podstawą rozstrzygnięcia wniosku odwołującej o przeliczenie emerytury stanowić powinien art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Sąd zdaje sobie sprawę, iż wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem z pominięcia i właściwe dla załatwienia sprawy konieczne byłyby zmiany ustawowe, jednakże z uwagi na ich brak, jedynie wskazana wyżej regulacja z art. 114 stanowi podstawę rozstrzygnięcia wniosku odwołującej, która ewidentnie znajduje się w niekorzystnej sytuacji na skutek rozwiązania prawnego uznanego obecnie za niekonstytucyjne .

W podobnej sytuacji w postanowieniu z dnia 29.10.2020 r. w sprawie III UZP 4/20 Sąd Najwyższy uznał, iż w przypadku niewykonania przez ustawodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podstawą prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego, prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia, stanowi art. 114 ust. 1 punkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145 a kpa z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 kpa. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszonej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Należy zwrócić uwagę ,że odwołująca wiek emerytalny wynosił 60 lat osiągnęła w dniu 20.06.2018r. i obliczaniu emerytury w czerwcu 2018 r. zastosowano niekorzystny sposób waloryzowania składek. Dopiero w 2021 r. ustawodawca uznając wady stosowanej wówczas waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie emeryta dokonał zmiany przepisów w tej materii cytowaną wyżej ustawą z 24.06.2021 r. Zmiana ta została jednak dokonana tylko na bieżąco wobec wniosków składanych od 1.06.2021r.

Składany przez odwołującą wniosek do ZUS dotyczył w istocie uzyskania skorygowania sposobu obliczenia emerytury przyznanej w czerwcu 2018 r. i pobieranej do chwili obecnej. Zmiana ustawy w zakresie obliczania emerytur „czerwcowych” dokonana w 2021 r. pozostawiła poza korzystnymi rozwiązanymi prawnymi emerytów takich jak odwołująca. Odwołująca także po zmianach ustawowych usiłowała uzyskać korzystne rozstrzygnięcie dla siebie, co zakończyło się decyzją odmowną.

W niniejszej sprawie należało przyznać odwołującej prawo do przeliczenia emerytury przyznanej decyzją z dnia 20.06.2018 r. przy uwzględnieniu waloryzacji składek jak dla wniosków z maja danego roku.

Zmieniając decyzję z 9 stycznia 2024 r. i z 7 marca 2024 r. Sąd orzekł w pkt. 1 wyroku w myśl art. 477

14 § 2 k.p.c.

Co do decyzji z 26 marca 2024 r. wydanie wyroku stało się zbędne i postępowanie podlegało umorzeniu z mocy art. 355 k.p.c. stąd orzeczono jak w pkt.2 wyroku.

Sędzi Romuald Kompanowski