Rolnik nadal podlega KRUS mimo spóźnionego oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia

Decyzją z dnia 23 stycznia 2025 r. nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego dla A. X. (1) od dnia 01 listopada 2024 r., a ponadto ustanie obowiązku opłacania przez A. X. (1) od tej samej daty składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powołując się na fakt, że A. X. (1) od 01 listopada 2024 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i w związku z tym nie złożył do KRUS oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia w ustawowym terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej.

W odwołaniu od ww. decyzji A. X. (1) wskazał, że datę rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisaną we wniosku rejestracyjnym CEIDG-1, a określoną jako 01 listopada 2024 r. podał błędnie, a do dnia 26 listopada 2024 r. nie wykonywał żadnych czynności związanych ze zgłoszoną działalnością. Odwołujący podkreślił, że nie wiedział o obowiązku poinformowania KRUS o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej i chęci kontynuowania ubezpieczenia społecznego rolników w terminie 14 dni.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na normy prawne zawarte w art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2025 r. poz. 197). Organ wskazał, że powyższy przepis przewiduje możliwość kontynuowania ubezpieczenia społecznego rolników przez osobę podejmującą prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, jednakże pod jasno wskazanymi warunkami, które należy spełnić łącznie. Jednym z tych warunków jest złożenie w KRUS w terminie 14 dni od rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników.

Sąd ustalił, co następuje:

A. X. (1) był objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 01 listopada 2018 r. jako domownik w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego na podstawie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 listopada 2018 r. W dniu 17 grudnia 2024 r. wpłynął do organu rentowego formularz CEIDG-1 „Wniosek do centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej”. Z wniosku o wpis do CEIDG wynika, że odwołujący wniosek ten złożył w dniu 26 listopada 2024 r., wskazując, że działalność gospodarczą rozpoczął w dniu 01 listopada 2024 r. Jednocześnie wskazał we wniosku, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i że chce kontynuować to ubezpieczenie. Decyzją z dnia 23 stycznia 2025 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników A. X. (1) od dnia 01 listopada 2024 r. tj. od wskazanej daty rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formularzu CEIDG-1, ponieważ oświadczenie woli kontynuowania ubezpieczenia złożone zostało po upływie 14 dni od rozpoczęcia prowadzenia tej działalności.

( okoliczność bezsporna-dowód:akta organu rentowego)

Działalność gospodarcza prowadzona przez odwołującego miała polegać na zakupie, a następnie na sprzedaży kosmetyków firmy (...). Pierwszą czynność gospodarczą odwołujący podjął 28 listopada 2024 r. i był to zakup kosmetyków poprzez złożenie zamówienia w sklepie internetowym. Z chwilą złożenia zamówienia odwołujący został pośrednikiem przy sprzedaży kosmetyków i uzyskał numer klienta. Pierwsza faktura VAT nr (...) została wystawiona przez firmę (...) Sp. z o.o. w dniu 29 listopada 2024 r. i termin zapłaty był wyznaczony do dnia 16 grudnia 2024 r.

(dowód: zeznania odwołującego i faktury VAT dołączone do akt sprawy)

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie, czy odwołujący nadal podlega w pełnym zakresie ubezpieczeniu społecznemu rolników: ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu od dnia 01 listopada 2024 r.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2025 r. poz. 197) ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z treścią przepisu art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:

1) złoży w Kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności;

2) jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym;

3) nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;

4) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5) kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 4576 zł.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 listopada 2014 r. (I UK 117/14) stwierdził, że regulacje zawarte w art. 5a ustawy o zabezpieczeniu społecznym rolników dotykają konstytucyjnie chronionego prawa podmiotowego do podlegania rolnika, dla którego działalność rolnicza stanowi podstawowe źródło utrzymania, tytułowi rolniczego ubezpieczenia społecznego. Tytuł ten nie powinien być pochopnie wygaszany w razie oczywiście niezawinionego niezłożenia przez rolnika oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia rolniczego albo zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o kwocie należnego podatku dochodowego za poprzedni rok kalendarzowy od przychodów z pozarolniczej działalności. Takie opóźnienie nie niweczy podstaw, celu ani uzasadnienia kontynuowania rolniczego ubezpieczenia społecznego przez rolnika, który uzyskuje niewielkie przychody z działalności pozarolniczej. W każdym razie usunięcie rolnika z ubezpieczenia rolniczego nie powinno odbywać się przez użycie środków nieproporcjonalnych, które niekonstytucyjnie ingerują w rolniczy tytuł ubezpieczenia społecznego. W takich okolicznościach sprawy ewidentnie widoczne jest niezachowanie konstytucyjnej cechy proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Przywrócenie uchybionych z przyczyn niezawinionych lub niezależnych od rolnika terminów do kontynuowania rolniczego ubezpieczenia społecznego wymaga poszanowania zasady, aby rolnik, dla którego praca w gospodarstwie stanowi główne źródło utrzymania, nie tracił w wyniku niezawinionego działania rolniczego tytułu ubezpieczenia społecznego. W przeciwnym razie dochodzi do zastosowania nieproporcjonalnie surowej sankcji w zestawieniu z niezawinionym uchybieniem terminów nieadekwatnie wygaszających rolniczy tytuł ubezpieczeń społecznych. W odniesieniu do praw majątkowych szczególnego znaczenia nabiera zasada dobrej administracji, zgodnie z którą władze publiczne powinny działać z najwyższą sumiennością, zwłaszcza gdy przedmiotem jest bardzo istotne z punktu widzenia jednostki zabezpieczenie społeczne. Jeśli naruszenie prawa wystąpiło bez świadomego udziału uprawnionego, te same organy winny inaczej ocenić proporcjonalność naruszenia. W takiej sytuacji, gdy dodatkowo odmowa ustalenia prawa do świadczenia wiąże się z utratą źródła utrzymania, niemal z dnia na dzień, a osoba uprawniona nie ma dużych możliwości przystosowania się do tej zmiany z uwagi na wiek, stan zdrowia, bezrobocie w regionie zamieszkania - dochodzi do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a ingerencja w prawa nabyte jest nieproporcjonalna (por. na ten temat także wyroki Sądu Najwyższego: z 21 września 2010 r., II UK 94/09, LEX nr 621346 oraz z 5 kwietnia 2011 r., III UK 91/10, LEX nr 949032).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że odwołujący spełnił warunek określony w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczący podleganiu ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, ponieważ podlegał temu ubezpieczeniu od 01 listopada 2018 r. Natomiast istotą sporu w niniejszej sprawie było to, czy odwołujący spełnił warunek i powiadomił organ rentowy w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej. Sam wpis do właściwej ewidencji stwarza tylko domniemanie faktyczne prowadzenia działalności i może być obalony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2000 r., II UKN 568/99). Nadto definicja działalności gospodarczej, zawarta w art. 3 ustawy z dnia 06 marca 2018 r. (Dz. U. 2024 r. poz. 236) r. o Prawie przedsiębiorców, który definiuje, że działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły, oznacza, że aspekt ten zachodzi wówczas, jeśli sprowadza się do podejmowania działań o charakterze zarobkowym, zgodnym z profilem deklarowanego przedmiotu, bowiem prowadzenie działalności jest kategorią obiektywną.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2025 r. poz. 350) osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, zaś z mocy art. 12 ustawy także obowiązkowi ubezpieczenia wypadkowego. Równocześnie na swój wniosek mogą podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Z kolei pojęcie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą zostało zdefiniowane na potrzeby ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 8 ust. 6 i dotyczy osób wykonujących różnego rodzaju działalność na własny rachunek. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność ustawa uznaje osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a; (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy). Moment powstania obowiązku (art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) ubezpieczenia społecznego datuje się od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności i trwa do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia w oparciu o powyższy przepis jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej, co oznacza, że wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19 - 20, poz. 309; z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r., II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533). Z tego względu sam wpis do Ewidencji Działalności Gospodarczej ma charakter deklaratoryjny i nie zamyka istoty problemu, bowiem stanowi jedynie obalalne domniemanie, że działalność gospodarcza była rzeczywiście podjęta i prowadzona w okresie nim objętym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2000 r., II UKN 568/99, OSNAPiUS 2001 nr 22, poz. 678).

Dookreślając warunki brzegowe pojęcia działalności gospodarczej, należy powtórzyć za uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., (III CZP 117/91, LEX nr 3709), że wyróżniają ją pewne specyficzne właściwości, do których należy zaliczyć: zawodowy (a więc stały) charakter; związaną z nim powtarzalność podejmowanych działań; podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania oraz uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Przedmiotowy kierunek zapatrywania został zaaprobowany także w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r. (III CZP 88/04, OSNC 2006 nr 1, poz. 5), w której stwierdzono, że działalnością gospodarczą jest działalność wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym). Równolegle w doktrynie wypracowano stanowisko, że do uznania określonej przedmiotowo działalności za działalność gospodarczą konieczne jest łączne zaistnienie trzech jej cech funkcjonalnych: kryterium ekonomicznej klasyfikacji działalności; zarobkowych celach działalności; sposobie wykonywania działalności gospodarczej ze względu na organizację i częstotliwość-zob. C. Kosikowski: Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, komentarz, wyd. VII, LexisNexis 201 r. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2017 r. II UK 621/15).

Zgodnie z zasadą kontradyktoryjności przygotowanie, gromadzenie i dostarczanie materiału procesowego obciąża strony procesowe, a do Sądu należy jedynie ocena tego materiału i wydanie na jego podstawie rozstrzygnięcia. Artykuł 6 k.c. stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Stosownie zaś do treści art. 232 k.p.c. strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że rozpoczęcie działalności gospodarczej miało miejsce pod koniec listopada 2024 r., z chwilą zakupu kosmetyków w sklepie internetowym. W postępowaniu sądowym organ rentowy nie przedstawił żadnego dowodu na to, że aktywność gospodarcza w zakresie sprzedaży pojawiła się wcześniej i dlatego w ocenie Sądu należało przyjąć, że momentem rozpoczęcia działalności gospodarczej było wyżej wspomniane złożenie przez odwołującego zamówienia w sklepie internetowym.

Mając na uwadze powyższe, uznając odwołanie za zasadne, Sąd na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję.

Sędzia Romuald Kompanowski