Sąd przyznał kierowcy rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach, ZUS przegrał

Decyzją z dnia 12 lutego 2025 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U.. ustalił wartość kapitału początkowego I. K.. Podstawa wymiaru kapitału wyniosła 1 171,57 zł, a jego wartość 92 449,06 zł.

Decyzją z dnia 17 lutego 2025 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w U.., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 stycznia 2025 r., przyznał I. K. prawo do emerytury od (...) r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego i jednocześnie odmówił przyznania prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, albowiem wnioskodawca nie udowodnił 15-letniego okresu takiej pracy przebytego do dnia 31 grudnia 2008 r.

I. K. odwołał się od powyższych decyzji w zakresie odmowy przyznania prawa do rekompensaty oraz w zakresie nieuwzględnienia rekompensaty jako dodatku do kapitału początkowego, wnosząc o zaliczenie okresu pracy od 5 marca 1985 r. do 31 grudnia 1986 r., od 2 stycznia 1987 r. do 30 czerwca 1992 r., od 5 marca 1993 r. do 30 kwietnia 1994 r., od 11 sierpnia 1994 r. do 14 kwietnia 1995 r., od 24 kwietnia 1995 r. do 31 sierpnia 2001 r., od 17 lutego 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r., od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2007 r., od 3 kwietnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. do okresu pracy w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

I. K. urodzony (...) w dniu 28 stycznia 2025 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury i rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy, zaskarżoną decyzją z 17 lutego 2025 r., przyznał odwołującemu prawo do emerytury od (...) r., odmawiając jednocześnie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

(dowód: decyzja z dnia 17 lutego 2025 r. – akta ZUS)

Odwołujący posiada prawo jazdy m.in. kat. C uprawniające do kierowania samochodami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony od 05 marca 1985 r., kat. C1 od 1 lipca 1999 r., kat. C+E od 25 października 1986 r., kat. T od 20 sierpnia 1981 r., kat. D od 15 kwietnia 1991 r.

Od dnia 2 czerwca 1980 r. do 31 grudnia 1986 r. I. K. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) w N.. W czasie zatrudnienia, w dniu 5 marca 1985 roku, ukończył kurs prawa jazdy kat. C. Ze świadectwa pracy wynika, iż w okresie od dnia 7 maja 1984 r. do dnia 31 grudnia 1986 r. zatrudniony był na stanowisku magazynier kierowca, a ostatnim jego stanowiskiem było stanowisko kierowcy.

Od 2 stycznia 1987 r. do 30 czerwca 1992 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) S.A. w U. jako kierowca. Jeździł tam samochodami marki R., N., wywrotkami typu B., R.. Odwołujący woził cement luzem samochodem marki N., R. o ciężarze całkowitym ok. 40 ton. Jeździł również wywrotką, którą woził materiały sypkie. Miała ona 8 ton ładowności i ok. 25 ton ciężaru całkowitego. W trakcie zatrudnienia, w okresie od stycznia 1990 r. do grudnia 1990 r. odwołujący wykonywał pracę na budowie eksportowej w NRD na stanowisku kierowcy.

Od 5 marca 1993 r. do 30 kwietnia 1994 r. oraz od 11 sierpnia 1994 r. do 14 kwietnia 1995 r. odwołujący pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w firmie (...) N. O. w U. na stanowisku kierowca-mechanik. W firmie tej odwołujący pracował wyłącznie jako kierowca i nie wykonywał w tym okresie innej pracy. W firmie było 5-6 do 10 samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony i ok. 8 kierowców. Odwołujący jeździł autotransporterem typu I., Z., I. i zajmował się transportem samochodów osobowych w większości marki S. i U., czasami również busów do Belgii i Francji. Ładunek wynosił 10 ton plus masa własna samochodu ciężarowego ok. 15 ton.

Od 24 kwietnia 1995 r. do 31 sierpnia 2001 r. odwołujący pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w firmie (...) Sp. z o.o. w U. jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 12 ton. Odwołujący pracował tam jako kierowca samochodów ciężarowych mercedes, I. i przewoził samochody osobowe marki S. do Belgii i Francji. Samochody ciężarowe miały ok. 30 ton.

Od 17 lutego 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. odwołujący pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie (...) jako kierowca autobusu. W autobusie było 56 miejsc siedzących. Firma miała licencję na przewozy krajowe i zagraniczne oraz na regularny specjalny przewóz osób i obsługiwała szkoły w U., B. i D.. Odwołujący woził dzieci do szkoły oraz dzieci i dorosłych na wycieczki.

Od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2007 r. odwołujący zatrudniony był w P.P.U.H. (...) R. i L. J. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy (...) (powyżej 3,5 tony). Odwołujący prowadził pojazd marki X. (...) z plandeką o ciężarze całkowitym 40 ton i przewoził meble oraz płyty wiórowe i meblowe. W firmie było 5 kierowców i czasami odwołujący jeździł w trasy, przewożąc meble do Rumuni. W wystawionym świadectwie pracy, pracodawca zaznaczył, że odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach, ale brak jest właściwego zapisu, jaki jest wymagany zgodnie z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.

(Dz. U. 1983, Nr 8, poz. 43).

Ostatnim miejscem zatrudnienia I. K. w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 03 kwietnia 2008 r. do 12 marca 2018 r. była firma (...) na stanowisku kierowy samochodu ciężarowego powyżej 24 ton. Odwołujący kierował ciężarówką marki B. i woził kruszywo.

(dowód: zeznania świadków z dnia 23 września 2025 r.: E. C. [00:23:38] [00:36:07], A. B. [00:37:18] [00:42:36], F. R. [00:44:54] [00:53:09], zeznania odwołującego z 23 września 2025 r. [00:01:15] [00:23:38], świadectwa pracy w aktach ZUS i aktach osobowych odwołującego, dokumentacja osobowo-płacowa odwołującego z (...) S.A. i (...) Sp. z o.o.)

W aktach osobowo-pracowniczych I. K. jako byłego pracownika firmy (...), (...) Sp. z o.o. znajdują się oświadczenia bezpośrednich jego przełożonych (dyrektora, kierownika) o tym, że wykonywał on w spornych okresach pracę w warunkach szczególnych jako kierowca samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.

(dowód: akta osobowe pracownicze odwołującego jako byłego pracownika (...), (...) Sp. z o.o.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach ZUS, aktach osobowych odwołującego z (...) S.A., (...) Sp. z o.o. na podstawie zeznań świadków, którzy pracowali razem z odwołującym w spornych okresach, oraz korespondującego z tymi dowodami przesłuchania ubezpieczonego.

Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygniecie sprawy.

Sąd Okręgowy w Kaliszu zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U 2024 r. poz. 1631).

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego

(zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 roku, III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1. nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2. osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 roku okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku, to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne, lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 roku, III UK 27/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 roku, III UK 38/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07, Lex nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 roku, I UK 210/07, OSNP z 2009 roku, nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009 roku, I PK 194/08, Lex nr 528152). Podobne stanowisko zajmuje również Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 lutego 2012 roku

(III AUa 173/11, Lex nr 1129733) i w wyroku z dnia 9 lutego 2012 roku

(III AUa 1682/11, Lex nr 110471).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. 1983 r. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. z 2011.237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych, nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2016 roku, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz – o ile to jest możliwe – dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2016 roku, III AUa 41/16, LEX nr 2151525).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy można zaliczyć odwołującemu do okresu pracy w szczególnych warunkach okres jego pracy jako kierowcy.

W wykazie A, dział VIII, poz. 2, załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 07 lutego 1983 r., jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca kierowców samochodów ciężarowych do dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.

W Zarządzeniu Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej

(Dz. Urz. M.B. z 1983 r., Nr 10, poz.77) w wykazie A, dział VIII, poz. 2, pkt 5 jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca kierowcy samochodu ciężarowego o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.

Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem nieudowodnienia wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy od 5 marca 1985 r. do 31 grudnia 1986 r., od 2 stycznia 1987 r. do 30 czerwca 1992 r., od 5 marca 1993 r. do 30 kwietnia 1994 r., od 11 sierpnia 1994 r. do 14 kwietnia 1995 r., od 24 kwietnia 1995 r. do 31 sierpnia 2001 r., od 17 lutego 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2007 r. i od 3 kwietnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. ponieważ w świadectwach pracy odwołującego wystawionych przez zakłady pracy, nie jest uwzględnione, że odwołujący pracował w warunkach szczególnych. Jedynym wyjątkiem było świadectwo wystawione przez P.P.H.U. (...) R. i L. J., które jednak nie spełniało warunków formalno-prawnych.

Zgodnie z zasadą kontradyktoryjności przygotowanie, gromadzenie i dostarczanie materiału procesowego obciąża strony procesowe, a do Sądu należy jedynie ocena tego materiału i wydanie na jego podstawie rozstrzygnięcia. Artykuł 6 k.c. stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Stosownie zaś do treści art. 232 k.p.c. strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Reguły art. 6 k.c. i 232 k.p.c. nie określają jedynie zakresu obowiązku zgłaszania dowodów przez strony, ale rozumiane muszą być w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu co do tych okoliczności na niej spoczywał. Ciężar dowodu określa wynik merytoryczny sporu (sprawy) w sytuacji krytycznej, gdy strona nie udowodni faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak więc przepis art. 6 k.c. jest w istocie normą decyzyjną w tym znaczeniu, że przesądza on w określonych sytuacjach o sposobie wyrokowania sądu w postaci oddalenia powództwa

(wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2017 r. III AUa 673/17).

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczony posiada wymagany 15-letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. O ile byli pracodawcy nie wystawili odwołującemu świadectw pracy w warunkach szczególnych, a jeden z pracodawców zaznaczył tylko w świadectwie pracy, że odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach, o tyle rację ma organ rentowy, że wystawione świadectwa nie spełniają wymogów, o jakich mowa w przepisie § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43). Bez konieczności ich wykładania wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego, w postępowaniu odwoławczym przed sądem nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe, jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia, w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego

(por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984 r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06, LEX nr 342283).

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony w spornych okresach wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony kwalifikowane jako wykonywane w szczególnych warunkach. Należy je przyporządkować do prac opisanych w wykazie A, dziale VIII, poz. 2 w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze

(Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43).

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zgromadzony i niepodważony przez organ rentowy materiał dowodowy w postaci zeznań odwołującego, zeznań świadków i zgromadzonej dokumentacji w tym osobowej, jednoznacznie potwierdza charakter wykonywanej przez ubezpieczonego pracy w okresie zatrudnienia od 2 stycznia 1987 r. do 30 czerwca 1992 r., od 5 marca 1993 r. do 30 kwietnia 1994 r., od 11 sierpnia 1994 r. do 14 kwietnia 1995 r., od 24 kwietnia 1995 r. do 31 sierpnia 2001 r., od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2007 r. i od 3 kwietnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i jest to praca w szczególnych warunkach.

Sąd również uwzględnił okres pracy od 17 lutego 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. w Zakładzie (...) na stanowisku kierowca autobusu, ponieważ jest to praca w szczególnych warunkach wymieniona w wykazie A, dział VIII, poz. 2, załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r., jako praca kierowców autobusów o liczbie miejsc powyżej 15.

Sąd nie uwzględnił okresu pracy od 2 czerwca 1980 r. do 31 grudnia 1986 r. w (...) Spółdzielni (...) w N., ponieważ w świadectwie pracy wystawionym przez pracodawcę w dniu 31 grudnia 1986 r. wpisane jest, że odwołujący otrzymywał wynagrodzenie w systemie dniówek obrachunkowych, co oznacza, że odwołujący był członkiem Rolniczej Spółdzielni (...). Uprawnienia do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach mogą nabyć ubezpieczeni posiadający status pracownika. Przepis art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obejmuje pracę wykonywaną w ramach stosunku pracy, a nie stosunku członkostwa. W sensie formalnoprawnym zachodzi zasadnicza różnica między pracą wykonywaną w ramach stosunku pracy, a pracą świadczoną w ramach stosunku członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W tym drugim wypadku prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, z którym wiąże się m.in. prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez organy spółdzielni i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma bezpośredni wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych świadczą pracę w ramach stosunku cywilno-prawnego. W związku z tym nie mogą być uznani za pracowników w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy, ponieważ nie pozostają ze spółdzielnią w stosunku pracy, nie mają generalnie do nich zastosowania przepisy prawa pracy. Taki pogląd wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego m.in. uchwały z dnia 30 stycznia 1990 r. III PZP 58/89 OSNACP 1990 r. Nr 6 poz. 75, uchwały z dnia 5 czerwca 1990 r. IIICZP 30/90, OSNCP 1991 Nr 2-3, poz. 20 (

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 27 czerwca 2013 r. III AUa 132/13).

Mając na uwadze powyższe, uznał Sąd, że I. K. legitymuje się okresem pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, w rozmiarze wystarczającym dla uskutecznienia swojego wystąpienia o prawo do stosownej z tego tytułu rekompensaty.

Na mocy art. 129 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wypłaca, się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, a więc prawo do rekompensaty należało przyznać od dnia (...) r., kiedy odwołujący uzyskał prawo do emerytury.

Dlatego zaskarżoną decyzję należało zatem zmienić, o czym orzeczono na podstawie przepisu art. 477

14 § 2 k.p.c.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U.. na rzecz odwołującego I. K. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie

(Dz. U. 2023 r. poz. 1964) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy zasądził kwotę 360 zł z uwagi na obowiązujące stawki w tej wysokości w dniu złożenia odwołania, które zainicjowało postępowanie sądowe.

W postanowieniu z dnia 17 lutego 2011 r.

(III UZ 18/10, LEX nr 1396445) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada odpowiedzialności za wynik sprawy oznacza obowiązek ponoszenia kosztów procesu przez tę stronę, która przegrała sprawę i to bez względu na to, czy ponosi ona winę za sposób prowadzenia postępowania. Decydującym w tym względzie jest wynik całego procesu (czyli rozstrzygnięcie sprawy jako całości), a nie poszczególnych jego etapów.

Podzielając w całości powyższe stanowisko Sąd Okręgowy, uznał, że skoro organ rentowy przegrał sprawę, wówczas obowiązany jest zwrócić I. K. na jego żądanie, które zostało wyrażone w piśmie pełnomocnika z dnia 3 marca 2025 r. koszty zastępstwa procesowego.

Sędzia Stanisław Pilarczyk