ZUS odmówił rekompensaty za pracę suszarnika, sąd przyznał ją od 1 lutego 2025

Decyzją z dnia 20 lutego 2025 roku, nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V.. odmówił S. E. przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ zdaniem organu rentowego przedstawione dokumenty nie potwierdziły, aby do 31 grudnia 2008 roku odwołująca wykonywała pracę w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat, gdyż świadectwo pracy z dnia 31 lipca 2009 roku nie spełniło wymogów formalno-prawnych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła S. E., wnosząc o przyznanie jej prawa do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach.

Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia:

Wnioskodawczyni S. E. urodziła się (...).

Od 1 października 2017 roku odwołująca ma przyznaną emeryturę .

Wniosek o zaliczenie okresu zatrudnienia jako okresu pracy w szczególnych warunkach i przyznanie rekompensaty wnioskodawczyni złożyła w dniu 10 lutego 2025 roku.

Wnioskodawczyni S. E. była zatrudniona od dnia 2 listopada 1976 roku do dnia 31 lipca 2009 roku w pełnym wymiarze czasu w systemie trzyzmianowym w ruchu ciągłym w Fabryce (...) Sp. z o.o. na stanowiskach: znakowacz, obsługa sortownika, pilarz, suszarnik. W świadectwie pracy z dnia 31 lipca 2009 roku powyższy pracodawca S. E. zaznaczył, iż wykonywała ona pracę na stanowisku suszarnik w szczególnych warunkach od dnia 01 września 1991 r. do dnia 31 grudnia 1999 roku.

(okoliczności niesporne)

(dowód – świadectwo pracy wnioskodawczyni – akta emerytalne)

Odwołująca początkowo w okresie od 1976 roku do 1985 roku pracowała jako pilarz, znakowacz, sortownik i w niepełnym wymiarze czasu pracy jako suszarnik, Pracodawca odwołującej zajmował się produkcją parkietu, desek podłogowych i belek na dach . Proces suszenia drewna z podgrzewaniem był niezbędny do produkcji powyższego asortymentu

Odwołująca jako suszarnik w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała od 1 czerwca 1985 roku do 31 lipca 2009 roku. W zakresie obowiązków, jaki miała wnioskodawczyni jako suszarnik należało sprawdzanie i nadzór procesu suszenia drewna i jego załadunku oraz rozładunku komór suszarniowych. W pomieszczeniach, w których pracowała odwołująca temperatura była powyżej 35

0 C i dochodziła do 70-80

0 C. W Fabryce (...) było 14 komór suszarniowych, przy których pracowało w systemie zmianowym od 3 do 4 pracowników, w tym odwołująca

W dniu 20 kwietnia 1991 roku wnioskodawczyni uzyskała zaświadczenie o ukończeniu kursu dla suszarniowych materiałów drzewnych. W dokumentach płacowych i zaświadczenia lekarskiego z dnia 1 czerwca 2000 roku, z dnia 1 czerwca 2001 roku, z dnia 1 czerwca 2002 roku, z dnia 1 listopada 2003 roku, z dnia 1 kwietnia 2005 roku, z dnia 6 listopada 2006 roku oraz z dnia 7 stycznia 2008 roku z Fabryki (...) wynika, iż stanowisko pracy odwołującej, powyższy pracodawca określił jako suszarnik

(dowód – świadectwo pracy odwołującej z 31 lipca 2009 roku – akta emerytalne, dokumenty osobowo-płacowe odwołującej k. 19-38 akt sądowych, zeznania wnioskodawczyni od [00:13:22] do [00:22:25] oraz [01:01:47][01:12:48], zeznania świadka Ł. W. [00:30:05][00:46:40], zeznania świadka L. C. [00:51:54][00:58:06])

Powyższy stan faktyczny jest w zasadzie niesporny. Z dokumentów płacowych zawartych w aktach osobowych wnioskodawczyni, świadectwa pracy zawartego w aktach emerytalnych, zeznań świadków, którzy w spornym okresie pracowali z wnioskodawczynią, zeznań wnioskodawczyni wynika, iż od dnia 1 czerwca 1985 roku do 31 lipca 2009 roku wnioskodawczyni pracowała jako suszarnik w suszarni z zastosowaniem podgrzewania, gdzie temperatura powietrza przekraczała znacząco 35

0 C.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust 1 ustawy o emeryturach pomostowych

(Dz. U. 2024 r. poz. 1696), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę: rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach Z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. 2024 r. poz. 1631).

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Przepis art. 21 określa ogólne warunki do rekompensaty, czyli - zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej (z powodu niespełnienia warunków ustawowych do nabycia tego prawa). Na charakter odszkodowawczy rekompensaty wskazał również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 listopada 2010 roku, K 27/09, OTK-A 2010, Nr 9, poz. 109 przywołanym przez Sąd I instancji

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 marca 2016 roku III AUa 1899/15, Lex nr 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1. nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2. osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 roku w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną, zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zgodnie z art. 23 § 2 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, którzy przed dniem 1 stycznia 1999 roku opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, to warunek sformułowany w art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że wnioskodawczyni nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. 1983.8.43 z dnia 1983.02.18).

Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § ust. 1 rozporządzenia ustala, że okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się za okresy, w których prawa w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 roku, III UK 27/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 roku, III UK 38/07, OSNP z 2008 roku, nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07, Lex nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 roku, I UK 210/07, OSNP z 2009 roku, nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009 roku, I PK 194/08, Lex nr 528152). Podobne stanowisko zajmuje również Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 lutego 2012 roku

(III AUa 173/11, Lex nr 1129733) i w wyroku z dnia 9 lutego 2012 roku

(III AUa 1682/11, Lex nr 110471).

W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 roku, III AUa 2472/03, Lex nr 151770).

Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku

(II URN 3/95, OSNP 1996/16/239) podniesiono, iż w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowodnione wszelkimi dowodami, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe, zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń dotyczą postępowania wyłącznie przed tymi organami. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2006 roku

(I UK 179/06, Lex nr 342283).

Postępowanie dowodowe przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych regulowane jest przepisami kodeksu cywilnego, zawierającymi odstępstwa od ogólnych zasad postępowania dowodowego, z uwzględnieniem dążenia do pełnego wyświetlania podłoża sprawy oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii spornych. Nie są w tym zakresie wyłączone, w związku ze staraniami o ustalenie prawa do wyższej emerytury, wątpliwości co do oceny warunków wykonywania pracy, które mogą być usunięte za pomocą wszelkich środków dowodowych

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2000 roku, II UKN 446/99, OSNAPiUS 2001, nr 18, poz. 562; z dnia 8 kwietnia 1999 roku, II UKN 619/98, OSNAPiUS nr 11, poz. 439, OSP 2002, nr 2 poz. 26 z glosą aprobującą T. Binczyckiej-Majewskiej; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84, Lex nr 14625 i z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, Lex nr 14630).

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 maja 1985 roku

(III UZP 5/85) wyjaśnił, że w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe dopuszczalne jest przeprowadzenie przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy. Pogląd ten został rozwinięty w znowelizowanym art. 473 k.p.c., który stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. W postępowaniu przed tymi sądami okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń mogą być udowadniane wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku, II URN 3/95, OSNP 1996/16/239).

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2018 roku

(III AUa 600/17, Lex nr 2537582) podkreślono, iż „w postępowaniu sądowym okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego, gdyż ograniczenia dowodowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami. Nie mają więc zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów.”.

Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku

(II UK 3377/03, OSNP 2004/22/392) podkreślono, iż „skutki prawne wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze określone są w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku i utrzymanym jej przepisami w mocy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 198 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, lub szczególnym charakterze”. W wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2012 roku

(III AUa 222/12, Lex Nr 1171355) podniesiono, iż dla uznania konkretnego rodzaju pracy lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. Nr 8, poz. 4 ze zmianami) oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno-porządkujący.

W wykazie A dział XIV poz. 11 załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, jest wymieniona jako praca w szczególnych warunkach praca w suszarniach z zastosowaniem podgrzewania, jeżeli temperatura powietrza w suszarniach przekracza 35°C.

W Zarządzeniu Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz.Urz.MRLiGZ.1988.2.4 z dnia 4 listopada 1988 roku, Załącznik Nr 1, Dział XIV poz. 11) jako praca w szczególnych warunkach jest wymieniona praca suszarniowego w suszarniach z zastosowaniem podgrzewania, jeżeli temperatura powietrza tych suszarni przekracza 35

0C.

Tak więc, mając na względzie poczynione wyżej ustalenia faktyczne, cytowane przepisy oraz stanowisko judykatury, należy stwierdzić, iż wnioskodawczyni udowodniła ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie samych dokumentów to jest świadectwa pracy odwołującej S. E. z 31 lipca 2009 roku i dokumentów placowych i zaświadczenia lekarskiego z 7 stycznia 2008 roku wynika iż od 1września 1991 roku do 31 grudnia 2008 roku odwołująca w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała jako suszarniowy w szuszarniach z zastosowaniem podgrzewania, gdzie temperatura powietrz przekraczała 35 stopni Celsjusza.

Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu a więc prawo do rekompensaty należało przyznać od 1 lutego 2025 roku, czyli od miesiąca w którym odwołująca złożyła wniosek o rekompensatę..

W tej sytuacji wnioskodawczyni S. E. przysługuje prawo do rekompensaty i dlatego zaskarżona decyzja organu rentowego podlegała zmianie zgodnie z art. 477

14 § 2 k.p.c. i orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sędzia Stanisław Pilarczyk