Sąd zmienił decyzję ZUS i nakazał przeliczyć emeryturę pomostową V. H.

Decyzją z dnia 27 marca 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.. przyznał V. H. emeryturę pomostową od 01 stycznia 2023 r. oraz ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury od 1 lutego 2025 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł V. H., wskazując, że wyliczona emerytura została zaniżona i nieprawidłowo ustalona oraz że, błędnie przyjęto dla niego średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat, a więc 264,20 miesięcy.

Organ rentowy w odpowiedzi na powyższe odwołanie wniósł o jego oddalenie.

Sąd ustalił, co następuje:

V. H. urodził się (...) Decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.. przyznał V. H. emeryturę pomostową dla pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych od 01 stycznia 2023 r. tj. od daty określonej w wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 08 listopada 2023 r. Podstawą do obliczenia emerytury pomostowej stanowiła:

-

kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego – 599 011,51 zł;

-

kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem ich waloryzacji 592 424, 05 zł;

-

średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat, ustalone według tablicy średniego dalszego trwania życia obowiązującej w dniu zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury pomostowej wyniosło 238,90 miesięcy.

Wysokość emerytury pomostowej na dzień 1 stycznia 2023 r. wyniosła 4987,17 zł.

Wysokość emerytury pomostowej ustalona powyższą decyzją nie była ostateczna. Organ rentowy w uzasadnieniu podkreślił, że wysokość świadczenia ustali w ostatecznej kwocie po rozwiązaniu stosunku pracy i zgłoszeniu wniosku o podjęcie wypłaty emerytury. Ponadto organ rentowy wskazał, że do ustalenia podstawy obliczenia emerytury pomostowej będzie przyjęta kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem ich waloryzacji. Natomiast średnie dalsze trwanie życia organ rentowy miał ustalić według tablicy średniego dalszego trwania życia obowiązującej w dniu zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury.

Decyzją z dnia 27 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.. w uwzględnieniu wniosku z dnia 25 lutego 2025 r. przyznał odwołującemu prawo do emerytury pomostowej od 1 stycznia 2023 r. oraz ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury od 1 lutego 2025 r.

Do obliczenia wysokości emerytury uwzględniono:

-

kwoty zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 818 329,51 zł;

-

kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego 765 063,91 zł;

-

średnie dalsze trwanie życia- 264,20 miesięcy.

Wysokość emerytury pomostowej wyniosła od stycznia 2025 r. 5993,16 zł.

Pismami z dnia 26 maja 2025 r. i 26 czerwca 2025 r. organ rentowy w celu uzupełnienia odpowiedzi na odwołanie wskazał, że po analizie dokumentów dołączonych do pisma odwołującego z dnia 28 kwietnia 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na odwołanie, ponieważ z zebranej w sprawie dokumentacji wynikało, że ZUS do ustalenia wysokości emerytury przyjął składki zewidencjonowane na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury tj. do końca stycznia 2025 r. Zdaniem organu rentowego dołączony do pisma z dnia 28 kwietnia 2025 r. wykaz wynagrodzeń dotyczył okresu od 1 do 31 marca 2025 r. i nie miał on wpływu na zmianę decyzji o przyznaniu emerytury pomostowej z 27 marca 2025 r., ponieważ wypłata emerytury pomostowej została podjęta od 1 lutego 2025 r.

Odwołujący na rozprawie z dnia 14 lipca 2025 r. sprecyzował zakres odwołania, a mianowicie swoje zarzuty sprowadził do zakwestionowania przyjętego przez ZUS wskaźnika średniej długości trwania życia w decyzji z dnia 17 marca 2025 r., z uwagi na pogląd, że zastosowanie powinien mieć wskaźnik z dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa, a nie z daty zgłoszenia wniosku o podjęcia wypłaty. Co do pozostałych elementów wskazanych w decyzji odwołujący uważał, że ZUS postąpił prawidłowo.

Sąd zobowiązał organ rentowy do obliczenia wysokości świadczenia dla odwołującego w wariancie: kwota emerytury pomostowej przyznanej w 2023 r., zwaloryzowana rocznymi wskaźnikami waloryzacyjnymi do dnia złożenia wniosku o podjęcie wypłaty wraz z ustaleniem wysokości składnika emerytury w trybie art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a następnie przyrównanie tak ustalonej kwoty emerytury pomostowej na skutek ponownego jej obliczenia do kwoty emerytury ustalonej w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 30 lipca 2025 r. organ rentowy przedstawił obliczenia wysokości emerytury odwołującego. W związku z tym wysokość emerytury obliczono, uwzględniając następujące kwoty:

-

prawo do emerytury i kwota świadczenia od 1 stycznia 2023 r. – 4 987,17 zł;

-

waloryzacja (x114,80%) od 1 marca 2023 r. – 5725,27 zł;

-

waloryzacja (x112,12%) od 1 marca 2024 r. – 6 419,17 zł;

-

doliczenie składek-na dzień zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury pomostowej tj. 25 lutego 2025 r.;

-

wartość składek zapisanych na koncie ubezpieczonego po przyznaniu emerytury pomostowej za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r.-wynosi 60 785,28 zł;

-

wartość średniego dalszego trwania życia na dzień zgłoszenia wniosku o doliczenie składek dla wieku 62 lata i 6 miesięcy-wynosi 241,10 miesięcy.

Na dzień 01 lutego 2025 r. wyliczono:

-

zwaloryzowana kwota emerytury pomostowej-6419,17 zł

-

miesięczna wartość doliczonych składek (60 785,28 : 241,10 miesięcy) = 252,12 zł;

-

6 419,17 zł + 252,12 zł = 6 671,29 zł.

Na dzień 1 marca 2025 r. – po waloryzacji – 6 671,29 x 105,5% =7 038,64 zł

Wysokość emerytury pomostowej z uwzględnieniem zobowiązania Sądu na dzień 1 lutego 2025 r. wyniosła 6 671,29 zł, a po waloryzacji od 1 marca 2025 r. – 7 038,21 zł.

Natomiast wysokość emerytury pomostowej na podstawie decyzji z 27 marca 2025 r. z uwzględnieniem średniego dalszego trwania życia 264,29 miesięcy na dzień ustania zatrudnienia i podjęcia wypłaty wyniosła 5 993,16 zł, a po waloryzacji od 1 marca 2025 r. – 6 322,78 zł.

(dowód: decyzje ZUS z 13 grudnia 2023 r. i z 27 marca 2025 r.-akta ZUS, pisma ZUS z 22 maja 2025 r. i z 26 maja 2025 r., zeznania odwołującego z 14 lipca 2025 r., stanowisko komórki merytorycznej SER1 z dnia 30 lipca 2025 r.)

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r poz. 1631):

1. Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184, a także art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986).

2. Dla ubezpieczonych, urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, z wyjątkiem ubezpieczonych mających prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 32, 33, 39, 40, 46, 50, 50a i 50e, 184 oraz w art. 88 ustawy, o której mowa w art. 150, zostaną ustanowione emerytury pomostowe.

2a. Ubezpieczonym spełniającym warunki określone w art. 50a lub 50e przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku i okresów pracy lub okresu pracy, określonych w tych przepisach.

3. Zasady, warunki i tryb ustanawiania emerytur, o których mowa w ust. 2, określi odrębna ustawa.

Zgodnie z art. 25 ustawy emerytalnej:

1.Podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

1a. Przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, dla osoby, która miała ustalone prawo do emerytury częściowej, nie uwzględnia się kwot zwiększeń składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego określonego w art. 173-175, uzyskanych w wyniku waloryzacji kwartalnej, o której mowa w art. 25a, przeprowadzonej w celu obliczenia emerytury częściowej.

Zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej:

1. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183.

2. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach.

3. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach.

4. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca tablice trwania życia, z uwzględnieniem ust. 3, dla wieku ubezpieczonych określonego w myśl ust. 2.

5. Tablice, o których mowa w ust. 4 są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego, z uwzględnieniem ust. 6.

6. Jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego, do ustalenia wysokości emerytury zgodnie z ust. 1 stosuje się tablice trwania życia obowiązujące w dniu, w którym ubezpieczony osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Zgodnie z art. 108 ustawy emerytalnej:

1. Jeżeli po dniu, od którego przyznano emeryturę określoną w art. 24 lub 24a, emeryt podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wysokość świadczenia ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony w ust. 2.

2. Emerytury obliczone według zasad określonych w art. 26 powiększa się o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury, o której mowa w art. 24 i 24a, i zwaloryzowanych zgodnie z art. 25 przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ust. 4 i 5.

2a. Złożenie przez członka otwartego funduszu emerytalnego wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, o której mowa w art. 24 lub art. 24a, oznacza jednocześnie złożenie wniosku o ponowne ustalenie wysokości okresowej emerytury kapitałowej w trybie art. 25 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych.

3. Ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

4. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek zaewidencjonowanych od miesiąca, od którego została podjęta wypłata emerytury po raz pierwszy, do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury.

5. Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do kolejnych wniosków o ustalenie emerytury w nowej wysokości.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył przyjętego przez ZUS wskaźnika średniej długości trwania życia w wysokości 264,20 miesięcy w decyzji z dnia 27 marca 2025 r. Z kolei w decyzji z dnia 13 grudnia 2023 r. ZUS ustalił dla odwołującego średnie dalsze trwanie życia okres 238,90 miesięcy. Odwołujący po wydaniu decyzji z 13 grudnia 2023 r. pozostawał w zatrudnieniu do 25 lutego 2025 r.

Jak ustalono na podstawie materiału dowodowego, prawo do emerytury zostało przyznane V. H. decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r., poczynając od 1 stycznia 2023 r. Wypłata emerytury, z uwagi na kontynuowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia, podlegała zawieszeniu, zaś ostateczna wysokość świadczenia miała zostać ustalona z chwilą podjęcia jego wypłaty, tj. po rozwiązaniu stosunku pracy.

W dniu 25 lutego 2025 r. wnioskodawca złożył wniosek o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia wraz ze świadectwem pracy w ZUS na okoliczność rozwiązania stosunku pracy z dniem 24 lutego 2025 r. Organ rentowy na nowo ustalił podstawę obliczenia emerytury z uwzględnieniem wskaźników na dzień zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury tj. na dzień 25 lutego 2025 r. w tym wskaźnik średniego dalszego trwania życia tj. 264,20 miesięcy.

Podkreślić należy jednak, że takie działanie ZUS nie znajduje oparcia w przepisach prawa, ani też utrwalonym już orzecznictwie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wnioskodawca miał już ustalone prawo do emerytury pomostowej, a tylko zawieszona była jej wypłata. Tym samym po ustaniu przyczyny zawieszenia wypłaty świadczenia, czyli po rozwiązaniu stosunku pracy, można było dokonać jedynie przeliczenia wysokości emerytury zgodnie z artykułem 108 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem mechanizm przeliczenia emerytury polega na zwiększeniu świadczenia obliczonego według reguł określonych w art. 26 tej ustawy o iloraz zwaloryzowanych składek zaewidencjonowanych na koncie pracującego emeryta po dniu ustalenia prawa do emerytury i wyrażonego w miesiącach średniego trwania życia ustalonego dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia.

Mając na względzie unormowania artykułu 108 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pojawia się pytanie o zasadność późniejszego dokonania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownego ustalenia podstawy obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego, a nie ponownego ustalenia samej wysokości świadczenia, w sytuacji, gdy prawo do emerytury nabyte z mocy artykułu 24 tego aktu zostało przyznane wnioskodawcy, a świadczenie obliczono decyzjami organu rentowego już wcześniej, z jednoczesnym zawieszeniem wypłaty świadczenia z uwagi na kontynuowanie przez uprawionego zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy bez rozwiązania stosunku pracy (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 06 października 2015 r. III UZP 9/15). Sąd Okręgowy w pełni podziela powyższy pogląd i również stoi na stanowisku, że w takiej sytuacji powinno dojść do ustalenia na nowo wysokości emerytury, ale nie poprzez ponowne ustalenie jej wysokości tak jak byłaby przyznawana po raz pierwszy, tylko z odwołaniem się do decyzji pierwotnej, przyznającej odwołującemu prawo do tego świadczenia, w niniejszej sprawie - do decyzji z dnia 13 grudnia 2023 r. i z uwzględnieniem składek zewidencjonowanych na koncie odwołującego po dacie, od której przyznano świadczenie po raz pierwszy, to jest od 01 stycznia 2023 r. do dnia 31 stycznia 2025 r. oraz ich waloryzacji.

Emeryturę w systemie zdefiniowanej składki ustala się tylko (jedynie) raz w dniu nabycia prawa do świadczenia. Tak ustalona raz emerytura może być już tylko powiększona w przypadku dalszego opłacania składek w sposób podany w art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2022 r. III AUa 57/21 LEX nr 3397890, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2022 r. III AUa 479/21 LEX nr 3436632, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2015 r. III UZP12/15 LEX nr 1962536, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2019 r. III UK 179/18 OSNP 2020/5/48). Skoro zatem kwotę emerytury w systemie zdefiniowanej składki ustala się tylko raz to, jeżeli w kolejnych okresach ubezpieczony kontynuował zatrudnienie i wniósł o przeliczenie świadczenia, wysokość przyznanego świadczenia emerytalnego decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r. może ulec tylko zwiększeniu w trybie art. 108 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wówczas organ rentowy winien dokonać przeliczenia świadczenia emerytalnego ustalonego decyzją pierwotną tzn. powiększyć kwotę emerytury wyliczoną tą decyzją o sumę dodatkowo zgromadzonych składek po dniu nabycia prawa, dzieląc tę kwotę przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury. Tak samo w sytuacji, kiedy następuje przyznanie świadczenia emerytalnego i jednocześnie zawieszenie jego wypłaty z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia, złożenie wniosku podjęcie wypłaty i przeliczenie emerytury (niezależnie od faktu zawieszenia świadczenia) skutkować powinno przeliczeniem wysokości emerytury, ale nie poprzez ustalenie wysokości świadczenia tak jak byłaby przyznawana po raz pierwszy, lecz tylko z odwołaniem się do decyzji pierwotnej, przyznającej ubezpieczonemu prawo do świadczenia i ustalającej wysokość tego świadczenia oraz z uwzględnieniem składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dacie, od której przyznano świadczenie po raz pierwszy według uregulowania zawartego w art. 108 ust. 2 ustawy emerytalnej. I wówczas średnie dalsze trwanie życia zostanie przyjęte z daty złożenia wniosku o przeliczenie świadczenia, ale tylko co do tej doliczanej kwoty (sumy kwot zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury), a nie całości podstawy wymiaru świadczenia służącej do ustalenia wysokości emerytury w decyzji pierwszorazowej. Wobec takiego stanu prawnego średnie dalsze trwanie życia obliczone w piśmie organu rentowego z dnia 30 lipca 2025 r. z uwzględnieniem wysokości składnika emerytury w trybie art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest prawidłowe.

Dlatego zaskarżoną decyzję należało zatem zmienić, o czym orzeczono w punkcie 1 na podstawie przepisu art. 477

14 § 2 k.p.c.

W punkcie 2 wyroku Sąd umorzył w pozostałym zakresie postępowanie, ponieważ odwołujący na rozprawie w dniu 14 lipca 2025 r. uściślił swoje żądanie do zakwestionowania przyjętego przez ZUS wskaźnika średniej długości trwania życia w decyzji z dnia 17 marca 2025 r. i w związku z tym wydanie wyroku dotyczących pozostałych zarzutów zawartych w piśmie odwoławczym z dnia 23 kwietnia 2025 r. stało się zbędne.

Sędzia Romuald Kompanowski