Sąd oddalił odwołanie mechanika o rekompensatę za pracę w kanałach remontowych

Decyzją z 20 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. przyznał G. B. prawo do emerytury poczynając od (...) r. tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego dla mężczyzn. Jednocześnie powyższą decyzją organ rentowy odmówił G. B. przy obliczaniu wysokości emerytury uwzględnienia rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych albowiem wnioskodawca nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł G. B.. W uzasadnieniu powołał się na zatrudnienie w latach 1979 - 1987 kiedy wykonywał pracę na stanowisku mechanika naprawy pojazdów samochodowych w kanałach remontowych oraz pracy w latach 1987 – 89 na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalanie.

Sąd ustalił, co następuje:

Odwołujący G. B., urodzony (...), uzyskał prawo do emerytury poczynając od 8 stycznia 2024 roku tj. od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego dla mężczyzn. Poza sporem pozostaje także wykonywanie przez odwołującego pracy w szczególnych warunkach w okresie od 1 lipca 1989 r. do 30 września 1996 r. w rozmiarze łącznie 7 lat 2 miesiące i 20 dni z wyłączeniem okresów nieskładkowych ( uzasadnienie decyzji z 20 maja 2024 r. ).

W okresie od 13 grudnia 1979 r. do 31 sierpnia 1987 r. odwołujący był pracownikiem byłego Miejskiego Przedsiębiorstwa (...) w H.. W powyższym okresie odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik napraw pojazdów samochodowych. Z dniem 12 stycznia 1980 r. pracodawca wprowadził dla odwołującego czterobrygadowy system pracy. W okresie od 24 kwietnia 1980 r. do 8 lipca 1982 r. odwołujący odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po zakończeniu odbywania służby wojskowej, odwołujący powrócił do macierzystego zakładu pracy 3 sierpnia 1982 r. Pracodawca wprowadził dla odwołującego jednozmianowy system pracy. Z dniem 1 lipca 1983 r. odwołujący został przeniesiony z jednozmianowego systemu pracy do pracy w czterobrygadowym systemie pracy. Każdy z kolejnych wydawanych dekretów płacowych wskazywał na przyznaną odwołującemu stawkę osobistego zaszeregowania oraz prawo do premii regulaminowej. Stanowisko pracy odwołującego przyporządkowane było do Działu (...).

/ bezsporne – akta osobowe odwołującego /

Warsztaty wskazanego wyżej M. posiadały czterobrygadowy system pracy. Z takim podziałem wiązała się specyfikacja prowadzonych napraw w warsztacie. W. spectrum napraw mechanicznych oraz przygotowanie części zapasowych do realizowanych napraw prowadziła zmiana pierwsza a wynikało to z dostępności do ślusarni. Pozostałe zmiany miały prowadzić także prace serwisowe podwozi pojazdów. Na każdej zmianie było średnio po 7 mechaników. Warsztat posiadał 3 kanały remontowe. W każdym kanale średnio w czasie zmiany do pracy kierowany był jeden mechanik. Jedynie w przypadku pracy wymagającej wysiłku, okresowo do pomocy kierowany był jeszcze jeden mechanik. Taka sytuacja miała miejsce przykładowo przy wymianie resoru.

dowód: zeznania świadka I. M.

Odwołujący w okresie od początku zatrudnienia do 11 stycznia 1980 r. oraz w okresie od 3 sierpnia 1982 r. do 30 czerwca 1983 r. pracował jednozmianowym systemie pracy. W pozostałych okresach wobec odwołującego pracodawca stosował czterobrygadowy system pracy.

W ramach wyżej wskazanego stanowiska pracy, odwołujący dokonywał wymiany oleju smarującego układy mechaniczne pojazdów mechanicznych oraz wymiany filtrów oleju, uszczelek, regulacji układów jezdnych. Ponadto odwołujący w ramach swych obowiązków dokonywał bieżących napraw kierowanych do warsztatu pojazdów mechanicznych. Czynności pomocnicze obejmowały jedynie udanie się do magazynu po określone części podlegające wymianie. Poza kanałem remontowym dokonywana była wymiana filtrów powietrza, naprawa sprężarki, regulacja zaworów oraz inne drobne naprawy tych elementów silnika, które zlokalizowane były w miejscach umożliwiających dostęp z poziomu posadzki.

dowód: zeznania świadka I. M., zeznania odwołującego.

Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd dał wiarę zeznaniom świadka I. M. oraz zeznaniom odwołującego ale tylko w części odnoszącej się do zakresu wykonywanych przez odwołującego prac w warsztacie.

Sąd nie dał wiary powyższym zeznaniom, że praktycznie całe kolejne dniówki pracy odwołującego do prace przy naprawie pojazdów wykonywane z poziomu kanału remontowego. Przeczą temu tak zeznania świadka jak i zeznania odwołującego wskazujące na spectrum prac realizowanych w warsztacie, liczba zatrudnionych tam mechaników na każdej zmianie oraz ilość znajdujących się w warsztacie kanałów. Dodatkowo świadek I. M. wskazał na specyfikę pracy na pierwszej zmianie, sprowadzającą się do wykonywania przez mechaników pracujących na tej zmianie wszelkich prac serwisowych przy usterkach silników nie tylko wymagających pracy z poziomu kanału. Nie mogło być zatem tak, że na pierwszej zmianie odwołujący przez 90% czasu pracy przebywał w kanale remontowym. Poza tym zasady doświadczenia życiowej wskazują na potrzebę równomiernego rozdziału pracy na wszystkich mechaników pracujących na danej zmianie. Przy takim ujęciu występowała okresowa rotacja mechaników kierowanych do prac w kanale i w ten sposób na jednej zmianie w kanale pracowało jednocześnie 3 mechaników a pozostali – 4 mechaników – pracowali poza kanałem względnie w trakcie zmiany następowała zamiana mechaników. Z uwagi na wyżej wskazane zasady, niewiarygodne jest aby odwołujący był jednym z trzech mechaników pracujących od początku zatrudnienia aż do odejścia z zakładu tylko w kanale remontowym a pozostali mechanicy korzystali z walorów pracy na powierzchni.

Pominięciu przy budowaniu stanu faktycznego podlegały zeznania świadka Z. W., którego zakres prac sprowadzał się do okresowego i doraźnego wykonywania pracy kierowcy manewrowego w obrębie warsztatu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się nieuzasadnione.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl natomiast art. 21 ust. 1 ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust. 1 ustawy - ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.

Bezspornym w niniejszej sprawie było to, że G. B. nie nabył prawa do wcześniejszej emerytury ani do emerytury pomostowej.

Ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 1948 r. zostały uregulowane w przepisie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, zwanej dalej ustawą emerytalną który stanowi, iż ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach uważa się pracownika zatrudnionego przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, oraz w znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom tym przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W myśl § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy w takim charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy.

Jednocześnie w myśl rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia (§ 22 ust. 1).

Należy jednak wskazać, iż ustalenie rodzaju wykonywanej pracy na podstawie osobowych środków dowodowych nie jest wyłączone w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przewiduje się odstępstwa od zasad ogólnych postępowania dowodowego, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 473 § 1 k.p.c., dowód z zeznań świadków jest dopuszczalny w zasadzie co do wszystkich faktów spornych lub niemożliwych do udowodnienia za pomocą dowodu z dokumentu, a nawet ponad i przeciwko osnowie dokumentu

(por. wyrok SN z 8 grudnia 1998 r. II UKN 357/98, uchwała SN z 24 września 1984 r., III UZP 6/84).

Postępowanie sądowe zainicjowane wniesieniem przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego toczy się bowiem według zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału.

W konsekwencji możliwe jest ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach również w oparciu o inne dowody niż zaświadczenia z zakładów pracy

(uchwała SN z 21 września 1984 r., sygn. III UZP 48/84 oraz uchwała SN z 10 marca 1984 r., sygn. III UZP 6/84). Powyższe wynika także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r. (II UZP 5/85), w której SN stwierdził, że jeżeli odwołujący wykaże, że z powodu likwidacji zakładu pracy nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia z zakładu pracy, to może tę okoliczność dowodzić wszelkimi środkami dowodowymi

(por. też wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98).

Wobec powyższego Sąd mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie na wynikach postępowania dowodowego z innych dokumentów oraz z zeznań świadków posiłkując się dodatkowo zeznaniami odwołującego.

W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe, w szczególności w świetle załączonego do akt rentowych świadectwa pracy, akt osobowych odwołującego a także w świetle zeznań odwołującego, pozwoliło na jednoznaczne ustalenie, że wnioskodawca w badanym okresie tj. od

13.12.1979 r. do 31.08.1987 r. nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych. Praca taka wymieniona jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z dnia 18 lutego 1983 roku) – Wykaz A, Dział XIV pkt 16. Aby możliwe było potraktowanie takiej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustalających prawo do emerytury lub jej wysokość konieczne jest jej wykonywanie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Przez stałość wykonywania takiej pracy należy rozmieć jej codzienne wykonywanie nie tylko w ujęciu dniówkowym czy tygodniowym ale w rozmiarze przekraczającym powyższe wymiary w stopniu odpowiadającym wielokrotności okresów miesięcznych. Tak bowiem należy rozumieć ogólnie sformułowaną definicją legalną zawartą w przepisie art. 32 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach … Zgodnie z zawartym tam uregulowaniem za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Zatem aby taki element w postaci zakwalifikowania konkretnych czynności jako spełniających wyżej wskazane normy, konieczne jest oddziaływanie szkodliwego środowiska pracy na organizm pracownika nie jednorazowe czy też w obrębie wyznaczonego przez pracodawcę rytmu pracy ulegającego cotygodniowym zmianom ale stałe oddziaływanie szkodliwości przekraczające taki rytm. W przypadku odwołującego nie było uwarunkowań do przyjęcia aby szkodliwość wynikająca z pracy w kanale remontowym ( szczególnie mała kubatura miejsca pracy ) występowała przez całą dniówkę bądź też była stałym elementem pracy występującym codziennie. Odwołujący jako mechanik w zakresie zadań miał szeroki zakres napraw pojazdów. Mieściły się w nim nie tylko prace przy naprawie elementów podwozia pojazdów ale także inne prace mechaniczne przy silniku, do których dostęp był możliwy z poziomu wnętrza pojazdu czy też z poziomu posadzki. Warsztat nie był jednostką zajmującą się specjalistycznymi naprawami konkretnych elementów pojazdów takich jak podwozie ( elementy zawieszenia, układy napędowe ). Warsztat był jednostką wewnętrzną przedsiębiorstwa komunikacyjnego a więc w zakresie napraw mieściła się wszelkiego rodzaju konieczność usuwania usterkowości w działaniu mechanicznych podzespołów pojazdu. Przypisanie specyfiki zakresu prac takiego warsztatu wyłącznie do napraw podwozia pomijałoby inne rodzaje usterek bądź też wskazywałoby na wysyłanie pojazdu do innego podmiotu w celu usunięcia drobnych napraw mechanicznych. Z kolei przypisanie odwołującemu jako jedynemu mechanikowi na zmianie prac wymagających naprawy z poziomu kanału remontowego kłóciłoby się z racjonalnym rozdzielaniem prac na pozostałych pracowników. Poza tym gdyby takie przypadki miały miejsce to niewątpliwie pracodawca przy kolejnych dekretach płacowych dookreśliłby rodzaj prac dodając prace w kanałach remontowych. Brak jakichkolwiek wzmianek w dekretach płacowych jak i brak odpowiedniego dodatku za pracę szkodliwą wskazuje, że praca odwołującego o ile były przypadki jej wykonywania z poziomu kanału remontowego nie miała zarówno charakteru stałego jak i wykonywanego w wymiarze pełnej dniówki.

Powyższe oznacza, że nie zostały spełnione warunki do przyznania odwołującemu wzrostu świadczenia z tytułu co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Reasumując, Sąd uznał, że odwołujący nie legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Pozostałe przesłanki do nabycia uprawnienia do rekompensaty były bezsporne.

Wobec powyższego na podstawie art. 477

14 § 1 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Bezprzedmiotowe było badanie kolejnego okresu z lat 1987 – 1989 albowiem okres ten – bez zaliczenia badanego wyżej okresu ( z lat 1979 – 87 ) – nie uzupełniał wymaganego okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Sędzia Romuald Kompanowski