Biuro rachunkowe nie zwróci 307,71 zł zawyżonej emerytury, sąd zmienił decyzję ZUS

Decyzją z dnia 19 maja 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V.. zobowiązał R. G. do zwrotu nienależnego pobranego świadczenia za okres od 01 maja 2010 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie należności głównej 307,71 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych za okres od następnego dnia po dniu wypłaty świadczenia tj. od dnia 07 sierpnia 2010 r. do dnia wydania decyzji w kwocie 196,20 zł. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że F. S. za okres od 01 maja 2010 r. do 31 maja 2025 r. została wypłacona emerytura w zawyżonej wysokości w łącznej kwocie 307,71 zł. Nienależne wypłacone świadczenie powstało na skutek zmiany składki na ubezpieczenia społeczne na podstawie decyzji wyłączającej z ubezpieczeń społecznych za okres od stycznia 2004 r. do lipca 2004 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. G., powołując się na brak jakiegokolwiek zawinienia w ustalaniu wysokości emerytury F. S. oraz wiedzę organu rentowego co do braku podlegania F. S. ubezpieczeniom społecznym w okresie styczeń – lipiec 2004 .

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że winnym nadpłaty jest płatnik składek, który rzekomo zatrudnił pracownika F. S.. Decyzję wyłączającą z ubezpieczenia społecznego F. S. u ww. płatnika składek wydano 19 listopada 2004 r.

Sąd ustalił, co następuje:

Odwołująca R. G. prowadząca Biuro Rachunkowe i F. S. jako pracownik zawarły umowę o pracę na czas określony od 1 stycznia 2004 r. do 27 lipca 2004 r. W związku z powyższą umową Biuro dokonało zgłoszenia F. S. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i uregulowało składki na te ubezpieczenia stosownie do wskazanej podstawy wymiaru składek. Decyzją z 19 listopada 2004 r. organ rentowy wyłączył F. S. z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w okresie 1 stycznia 2004 – 27 lipca 2004. Powyższa decyzja stała się prawomocna w marcu 2005 r. W maju 2005 r. Wydział Ubezpieczeń i Składek ZUS Oddział w V.. pismem z 12 maja 2005 r. poinformował Wydział Rozliczeń Kont i Płatników Składek Ubezpieczeniowych ZUS Oddział w V.. o prawomocności decyzji wyłączającej F. S. z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w okresie 1.01.2004 – 27.07.2004. Kolejnym pismem – z 13 maja 2005 r. Wydział Ubezpieczeń i Składek ZUS Oddział w V.. poinformował Wydział Przyznawania Emerytur i Rent (...) Oddział w V.. o braku poświadczenia okresu ubezpieczenia F. S. w okresie 1.01.2004 – 27.07.2004 z uwagi na niepodleganie w powyższym okresie ubezpieczeniom społecznym.

Dowód: akta ubezpieczeniowe ZUS: (...)

Decyzją z dnia 29 grudnia 2004 r. organ rentowy przyznał F. S. emeryturę od 28 lipca 2004 r. z uwagi na ukończony wiek 55 lat i ponad 30-letni okres ubezpieczenia. Decyzją z 1 lipca 2010 r. ZUS przyznał F. S. prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego. Do obliczenia wysokości świadczenia organ rentowy przyjął między innymi kwotę składki zewidencjonowanej na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w wysokości 5 059,61 zł.

Dowód: decyzje w aktach emerytalnych

W maju 2025 r. organ rentowy zauważył błąd przy ustalaniu wysokości emerytury F. S. z powszechnego wieku emerytalnego polegający na przyjęciu do ustalenia wysokości świadczenia składek figurujących na koncie ubezpieczeniowym z okresu 1.01.2004 – 27.07.2004. Z tego powodu świadczenie było wypłacone w okresie objętym wskazaną na wstępie decyzją w zawyżonej kwocie 307,71 zł.

/ bezsporne /

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania i świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Podobne uregulowanie w zawarte jest w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 84 ustawy:

1. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

1a. W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.

2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia może zostać obciążony także płatnik składek. Stosownie bowiem do uregulowania zawartego w 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Dokonując wykładni art. 84 ust. 6 ustawy systemowej istotne znaczenie ma przy tym ustalenie charakteru odpowiedzialności płatnika składek. Już w uchwale z dnia 19 października 1988 r., III UZP 33/88 (OSNC 1989 Nr 12, poz. 199), na gruncie art. 35 ust. 6 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137) - stanowiącego, że jeżeli uspołeczniony zakład pracy przekaże do organu rentowego nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, obciąża go obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń - Sąd Najwyższy przyjął, iż przekazanie przez zakład pracy nieprawdziwych danych ma miejsce wówczas, gdy dane te są niezgodne z rzeczywistością (sprzeczne z dokumentacją zakładu pracy), a przekazane zostały w celu wprowadzenia w błąd organu rentowego świadomie lub wskutek niedbalstwa zakładu pracy. Podkreślono, że do zakresu "prawdziwości danych" przekazywanych przez zakład pracy należy także właściwe określenie wypłaconych składników wynagrodzenia, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ustalania podstawy wymiaru świadczeń. Nie oznacza to jednak, że każde błędne określenie zakładu pracy będzie obciążało go nienależnie wypłaconymi świadczeniami. Jeżeli określenie składnika wynagrodzenia jest oczywiście sprzeczne z przepisami dotyczącymi ustalania podstawy wymiaru świadczeń, na organie rentowym ciąży obowiązek właściwej oceny tego faktu oraz ewentualne podjęcie czynności wyjaśniających (§ 33 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń). Zaniedbania w tym zakresie organu rentowego nie mogą obciążać zakładu pracy.

W niniejszej sprawie, organ rentowy zobowiązując – na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy systemowej – skarżącego płatnika składek do zwrotu wypłaconej emerytury w zawyżonej wysokości, obowiązek ten wywodzi z przekazania przez płatnika składek "danych nieprawdziwych", polegających na pozornym zatrudnieniu pracownika. W ten sposób opłacone przez płatnika składki figurowały na koncie ubezpieczonego aż do momentu wykrycia błędu powodując wyższą niż prawidłową podstawę wymiaru emerytury. Tymczasem z ustaleń poczynionych w sprawie, wynika jedynie, że skarżący płatnik składek zgłosił F. S. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika i za okres objęty umową opłacił stosowne składki na te ubezpieczenia oraz to, że prawomocną decyzją wyłączona zgłoszonego pracownika z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Informacje o tym fakcie zostały przekazane właściwym komórkom organu rentowego: do wydziału składek oraz do wydziału emerytur i rent. A zatem nie budzi wątpliwości, że co najmniej od dnia złożenia wniosku o emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego, organ rentowy dysponował wiedzą o wyłączeniu okresu 01.01.2004 – 27.07.2004 ze stażu ubezpieczeniowego i stosownie do takiego wyłączenia – o nienależnych za ten okres składkach.

Organ rentowy, który zaniedbał wykonania własnych działań polegających na dokładnym i merytorycznym sprawdzeniu przedkładanych dokumentów, za te zaniechania nie może obciążać strony ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z 16.03.2023 w sprawie I USKP 10/22 ). Tylko więc zawinione nieprzekazanie informacji organowi rentowemu, którymi dysponuje płatnik składek, można zakwalifikować jako "nieprawdziwe dane" w rozumieniu art. 84 ust. 6 ustawy systemowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., II UK 194/10, LEX nr 786392 i powołane tam orzeczenia). Jeżeli organ rentowy jest w posiadaniu informacji, które wpływają na prawo do świadczenia lub na ich wysokość, to aktualizuje się wówczas wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, na co zwracał uwagę już Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 października 1988 r., III UZP 33/88.

Jeżeli organ rentowy wskutek własnych zaniedbań przyzna wnioskodawcy świadczenie, do którego prawo nie istnieje, lub też – co miało miejsce w niniejszej sprawie – przyznaje w zawyżonej wysokości, to wadliwość ta i jej konsekwencje materialne nie mogą być uznane za wynik sprzecznej z prawem działalności wnioskodawcy ani za objaw złej woli z jego strony, nie mogą więc stanowić podstawy do obciążenia płatnika obowiązkiem zwrotu niesłusznie wypłaconej sumy (wyroki Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 1966 r., I TR 693/66, niepublikowany i z dnia 11 stycznia 1966 r., III TR 1492/65, OSPiKA 1966 nr 10, poz. 247; uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1984 r., III UZP 20/84, OSNCP 1985 nr 1, poz. 3, z glosą S. Płażka, Palestra 1986 nr 9, s. 86 i z dnia 11 września 2008 r., III UZP 1/08, OSNP 2009 nr 7-8, poz. 101 z glosą P. Połczyńskiego, Monitor Prawa Pracy 2009 nr 2 oraz wyroki Sądu Najwyższego z III USK 380/23 12 dnia 28 lipca 1977 r., II UR 5/77, OSNCP 1978 nr 2, poz. 37; z dnia 10 grudnia 1985 r., II URN 207/85 PiZS 1986 nr 3, s. 71; z dnia 16 lutego 1987 r., II URN 16/87, PiZS 1988 nr 6; z dnia 26 czerwca 1985 r., II URN 98/85, OSNCP 1986 nr 4, poz. 59; z dnia 20 listopada 2001 r., II UKN 360/00, OSNP 2003 nr 16, poz. 389).

Dlatego zaskarżoną decyzję należało zatem zmienić, o czym orzeczono na podstawie przepisu art. 477

14 § 2 k.p.c.

Sędzia Romuald Kompanowski