Sąd zmienił decyzje ZUS i uznał wspólników spółki cywilnej za pracowników z ubezpieczeniem

Decyzją z 13.08.2018 roku, numer (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. stwierdził, że A. L. jako pracownik płatnika składek (...) s.c. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1.01.2018 roku.

Decyzją z dnia 13.08.2018 roku, numer (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. stwierdził, że V. L. (1) jako pracownik płatnika składek (...) s.c. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1.01.2018 roku.

A. L. i V. N. (1) odwołali się od tych decyzji.

V. N. (1) i A. L. podali w odwołaniach, że umowy o prace zawarte w dniu 29.12.2017 roku z płatnikiem składek były ważne, a skarżący wykonywali swoje obowiązki jako pracownicy na stanowisku eksperta do spraw technologii, koordynatora projektu (V. N. (1)) i brygadzisty (A. L.). Spółka cywilna może zawierać umowy o pracę w charakterze pracodawcy, a przepisy prawa nie zabraniają zatrudniania w tej spółce wspólników spółki cywilnej. Wspólnik spółki cywilnej może zawrzeć umowę o pracę z tą spółką, jeśli przedmiotem tej umowy są czynności inne niż prowadzenie i reprezentowanie spraw spółki. decydujący dla oceny czy doszło do zawarcia umowy o pracę będzie rodzaj pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę. V. N. (1) i A. L. posiadają niezbędną wiedzę i umiejętności niezbędne w toku realizacji projektu pod nazwą (...) a czynności przez nich wykonywane w związku z tym projektem, nie miały związku z prowadzeniem spraw spółki i reprezentowaniem spółki lecz miały charakter fachowy. Podległość skarżący wobec spółki cywilnej wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników, stanowiska drugiego wspólnika spółki cywilnej i wypełnianiu licznych obowiązków wynikających z K.c.

Postanowieniem z dnia 9.10.2018 roku w sprawie VI U 1003/18, Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z odwołań od obu zaskarżonych decyzji.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. wniósł o oddalenie odwołań. Podał, że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, jednym z elementów bez istnienia którego stosunek prawny nie może uznany za stosunek pracy jest osobiste wykonywanie przez osobę zatrudnioną pracy zarobkowej w warunkach podporządkowania kierownictwu tego podmiotu. Podporządkowanie to jest jedną z konstytutywnych cech stosunku pracy i może istnieć wyłącznie w przypadku rozdzielenia osoby pracodawcy i pracownika. Nie można mówić o żadnym zatrudnieniu w obrębie spółki cywilnej bowiem wykonywanie przez nich „pracy” na rzecz spółki przynosi „wynagrodzenie” w formie dochodu z działalności gospodarczej. Umowy o pracę zawarte z odwołującymi, z uwagi na brak podporządkowania pracowniczego, są nieważne, a tym samym nie stanowią tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym od dnia 1.01.2018 roku.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

V. N. (1) prowadzi działalność gospodarczą od dnia 1.12.2013 roku pod nazwą: (...) V. N. (1). W przeważającym zakresie działalność jest prowadzona w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie pozostałych nauk przyrodniczych i technicznych (72.19 Z), a nadto również:

- 17.29.Z - produkcja pozostałych wyrobów z papieru i tektury;

- 20.15.Z - produkcja nawozów i związków azotowych; podklasa ta obejmuje: produkcję nawozów: czystych lub mieszanych nawozów: azotowych, fosforowych, potasowych, mocznikowych, surowych naturalnych fosfatów i surowych naturalnych soli potasowych, produkcję związków azotowych: kwasu azotowego, mieszanin nitrujących, amoniaku, chlorku amonu, węglanu amonu, azotynów i azotanów potasu, produkcję nawozów organicznych pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, produkcję nawozów organiczno-mineralnych, produkcję nawozów mikroelementowych, produkcję podłoża bez wsianej grzybni, produkcję ziemi ogrodniczej zawierającej torf jako główny składnik, produkcję ziemi ogrodniczej będącej mieszaniną naturalnej gleby, piasku, gliny i minerałów;

- 28.99.Z - produkcja pozostałych maszyn specjalnego przeznaczenia, gdzie indziej niesklasyfikowana;

- 33.20.Z - instalowanie maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia;

- 35.11.Z - wytwarzanie energii elektrycznej;

- 35.14.Z - handel energią elektryczną;

- 35.21.Z - wytwarzanie paliw gazowych;

- 38.11.Z - zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne;

- 38.12.Z - zbieranie odpadów niebezpiecznych;

- 38.22.Z - przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych;

- 38.32.Z - odzysk surowców z materiałów segregowanych;

- 39.00.Z - działalność związana z rekultywacją i pozostała działalność usługowa związana z gospodarką odpadami;

- 68.20.Z - wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi;

- 71.12.Z - działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne;

- 71.20.B - pozostałe badania i analizy techniczne;

- 74.10.Z - działalność w zakresie specjalistycznego projektowania;

- 74.90.Z - pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana;

77.11.Z - wynajem i dzierżawa samochodów osobowych i furgonetek.

Działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona.

A. L. prowadzi działalność gospodarczą od dnia 1.12.2013 roku pod nazwą (...) A. L..

W przeważającym zakresie działalność jest prowadzona w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie pozostałych nauk przyrodniczych i technicznych (72.19 Z), a nadto również:

- 23.69.Z - produkcja pozostałych wyrobów z betonu, gipsu i cementu;

- 33.20.Z - instalowanie maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia;

- 35.11.Z - wytwarzanie energii elektrycznej;

- 35.12.Z - przesyłanie energii elektrycznej;

- 35.13.Z - dystrybucja energii elektrycznej;

- 35.14.Z - handel energią elektryczną;

- 35.21.Z - wytwarzanie paliw gazowych;

- 35.30.Z - wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych;

- 38.11.Z - zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne;

- 38.12.Z - zbieranie odpadów niebezpiecznych;

38.21.Z - obróbka i usuwanie odpadów innych niż niebezpieczne

- 38.22.Z - przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych;

- 38.32.Z - odzysk surowców z materiałów segregowanych

- 39.00.Z - działalność związana z rekultywacją i pozostała działalność usługowa związana z gospodarką odpadami;

- 49.41.Z - transport drogowy towarów

- 49.50.A - transport rurociągami paliw gazowych

- 52.10.A - magazynowanie i przechowywanie paliw gazowych

- 52.21.Z - działalność usługowa wspomagająca transport lądowy

- 68.10.Z - kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek

- 68.20.Z - wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi

- 71.12.Z - działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne;

- 71.20.B - pozostałe badania i analizy techniczne;

- 74.10.Z - działalność w zakresie specjalistycznego projektowania;

- 74.90.Z - pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana;

- 77.11.Z - wynajem i dzierżawa samochodów osobowych i furgonetek.

- 77.12.Z - wynajem i dzierżawa pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli

- 77.32.Z - wynajem i dzierżawa maszyn i urządzeń budowlanych

- 77.39.Z - wynajem i dzierżawa pozostałych maszyn, urządzeń oraz dóbr materialnych, gdzie indziej niesklasyfikowane.

Działalność jest prowadzona wyłącznie w formie spółki.

W dniu 27.11.2013 roku została zawarta umowa spółki cywilnej pod nazwą: (...) Spółka Cywilna V. N. (1), A. L., z siedzibą w L. (1). Umowa została zawarta na czas nieokreślony. Celem powołania spółki było projektowanie instalacji przemysłowych i prowadzenie prac badawczo – rozwojowych przez wspólników. Wspólnicy: V. N. (1) i A. L., uczestniczą w zyskach i stratach spółki w częściach równych po 50 % każdy. Spółka zajmuje się działalnością usługową w zakresie wykonywania koncepcji, projektowania, opracowywania dokumentacji środowiskowych dla specjalistycznych instalacji przemysłowych, przede wszystkim instalacji w zakresie ochrony środowiska. Wspólnicy oświadczyli, że wnoszą do spółki następujące wkłady:

- V. N. (1) – pracę własną wynikającą z posiadanych kwalifikacji w zakresie ochrony środowiska i gospodarki odpadami;

- A. L. – pracę własną oraz udostępnienie lokalu na siedzibę spółki.

Każdy ze wspólników ma prawo do samodzielnego prowadzenia wszystkich spraw spółki i reprezentowania spółki we wszystkich sprawach.

Spółka wystąpiła do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej o dofinansowanie przedsięwzięcia w formie dotacji w ramach programu wdrażania innowacyjnych technologii środowiskowych. We wniosku spółka wskazała, że do rozwoju procesu badawczo – rozwojowego został utworzony dodatkowy zespół badaczy w składzie prof. dr hab.(...)z Uniwersytetu Przyrodniczego w T., mgr inż. V. N., A. L., dr F. U. z Instytutu (...) Państwowego Instytutu (...) w T., dr G. A. z Instytutu (...) w T.. T. rzez wspólników spółki nastąpiły powiązania z innymi przedsiębiorstwami: przez osoby V. N. i A. L. z (...) Sp. z o.o. Sp. k.; z (...) sp. j. Nafto, we wniosku spółka podała, że zatrudnia w oparciu o umowę o pracę 6 osób realizujących zadania w zakładzie przetwarzania odpadów w F. (logistycy, operatorzy, kadra kierownicza), zaś pozostali pracownicy zakładu realizują pracę zlecone na podstawie umów cywilno – prawnych. W obszarze projektowym oraz badawczo – rozwojowym spółka formalizuje relacje podpisując umowy z zespołami autorskimi (wynalazczymi), dotyczące korzystania z wyników prac tychże zespołów. W ramach projektu, ze względu na jego strategiczny charakter dla spółki zostanie utworzone stanowisko konsultanta naukowego, którym zostanie prof. dr hab. A.

(...) z zadaniem czuwania nad całościowym przebiegiem prac badawczo – rozwojowych w zakresie merytorycznym. W zakresie nadzoru bieżącego na działaniami objętymi projektem kierownikiem projektu będzie mgr inż. V. N. (1). Powstanie nowe stanowisko do spraw badania optymalizacji mieszkanki surowców dla potencjalnego licencjobiorcy (1 etat badawczy), utworzony zostanie zespół do spraw nadzoru nad procesem inwestycyjnym, budowlanym oraz zgodnością środowiskową (2 etaty inżyniersko – budowlane) oraz stanowisko do spraw serwisu i utrzymania ruchu instalacji (1 etat techniczny).

W dniu 1.01.2014 roku (...) Spółka cywilna zawarła umowę dzierżawę z (...) Sp. z o.o. (...)” Spółka komandytowa z siedzibą w F.. Przedmiotem dzierżawy jest wydzielona część nieruchomości o łącznej powierzchni (...)położna w

F. przy ul. (...), którą stanowi hala magazynowa o powierzchni (...)

()i część placu magazynowego o powierzchni (...). Umowa została zawarta na 10 lat. Przeznaczenie dzierżawy to działalność związana z zagospodarowaniem odpadów w zakresie zbierania, segregowania, belowania tworzyw sztucznych i makulatury, oraz ich przetwarzanie.

W dniu 3.11.2017 roku (...) spółka cywilna zawarła umowę o dofinansowanie na przedsięwzięcie pod nazwą: (...) z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wartość pomocy wyniosła (...).

W dniu 29.12.2017 roku (...) spółka cywilna zawarła umowę o pracę z A. L.. Umowa została zawarta na czas określony od 1.01.2018 roku do 31.12.2018 roku, na stanowisko brygadzisty, na pełen etat, z wynagrodzeniem (...) zł. Miejsce wykonywania pracy:

F., ul. (...). Strony ustaliły, że w ramach realizowanego projektu pod nazwą: (...)

A. L. jako brygadzista wykona: przygotowania pod inwestycję niezbędnych prac budowlanych, instalacyjnych (podłoże do posadowienia instalacji, przyłącze elektryczne, dokumentacja i wykonanie wiaty pod instalację); odbiór poszczególnych elementów instalacji; przygotowanie wyładunku poszczególnych elementów instalacji, maszyn, urządzeń; nadzór i testowanie poszczególnych modułów instalacji; integracja w całość poszczególnych elementów instalacji dla pracy w trybie ciągłym; optymalizacja procesowa; nadzór nad zespołem roboczym i organizacji pracy członków zespołu; przygotowanie technicznych zmian do dokumentacji projektowej i patentowej.

W dniu 29.12.2017 roku spółka cywilna zawarła umowę o pracę z V. N. (2). Umowa została zawarta na czas określony od 1.01.2018 roku do 31.12.2018 roku, na stanowisko eksperta do spraw technologii, koordynatora projektu, na pełen etat, z wynagrodzeniem(...). Miejsce wykonywania pracy:

F., ul. (...). Strony ustaliły, że w ramach realizowanego projektu pod nazwą:(...)

V. N. (1) jako specjalista do spraw technologii wykona: opracowanie założeń technologicznych dla przedmiotowej instalacji wytwarzani bionawozu i dokumentacji do zgłoszenia patentowego; koordynacja pracami badawczymi i rozwojowymi w ramach zadań przewidzianych w projekcie, w tym nadzorowanie pracy zespołów badawczych, opracowanie wytycznych do zmian do technologii na podstawie wniosków badawczych; przygotowanie procedury ofertowej, wyłonienie wykonawców, przygotowanie projektów umów z dostawcami oraz zleceń z wykonawcami; wykonanie badań emisji gazów i pyłów na zakupionym analizatorze spalin oraz przygotowanie wyników i wniosków; przygotowanie dokumentacji do NFOŚ wymaganej w związku z podpisaną umową, a w tym głównie przygotowanie dokumentacji źródłowych do rozliczenia zaliczek, dokumentacji z realizacji wykonanych etapów projektu i pełnego rozliczenia projektu.

W dniu 2.01.2018 roku V. N. (1) przeszła badania lekarskie wstępne, a lekarz medycyny pracy stwierdził brak przeciwwskazań do zatrudnienia jej na stanowisko eksperta do spraw technologii, koordynatora projektu. W dniach 2-3.01.2018 roku przeszła szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej i bhp, które przeprowadził F. T..

W dniu 2.01.2018 roku A. L. przeszedł badania lekarskie wstępne, a lekarz medycy pracy stwierdził brak przeciwwskazań do podjęcia przez niego zatrudnienia na stanowisku brygadzisty. W dniach 2-3.01.2018 roku przeszedł szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej i bhp, które przeprowadził F. T..

S. G. został zatrudniona przez Spółkę jako specjalista do spraw ochrony środowiska, na okres od 1.01.2018 roku do 31.12.2018 roku, w celu realizacji projektu. Pracowała w godzinach od 7:00 do 15:00. Podpisywała listę obecności. Od stycznia 2019 roku S. G. jest zatrudniona w Spółce jako kontroler jakości. Umowę o pacę podpisał z nią A. L..

L. R. (1) jest zatrudniony przez Spółkę od 2.01.2018 roku, jako operator paczkowarki maszyn, pracownik techniczny. Pracuje w F., w godzinach od 7:00 do 15:00. Umowę o pracę podpisał z nim A. L..

W ramach projektu w 2018 roku była montowana nowa hala. Obecnie spółka jest w trakcie prób instalacji. Proces instalacji jeszcze się nie zakończył. T. nie został jeszcze wdrożony ale został odebrany w lutym 2019 roku. Spółka korzysta z usług biura rachunkowego, a także zatrudnia na umowy zlecenia osoby do prowadzenia spraw administracyjnych.

Zawiadomieniami z dnia 2.07.2018 roku organ rentowy poinformował V. N. (2) i A. L. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia wspólników w spółce.

Decyzją z 13.08.2018 roku, numer (...), ZUS stwierdził, że A. L. jako pracownik płatnika składek (...) s.c. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1.01.2018 roku.

Decyzją z dnia 13.08.2018 roku, numer (...), ZUS stwierdził, że V. L. (1) jako pracownik płatnika składek (...) s.c. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1.01.2018 roku.

Dowód: dokumenty w aktach ZUS: pismo z dnia 7.11.2017 roku k. 10, umowy k. 15-22, wniosek k. 23-87, wydruki z (...) k. 2-3, decyzje k. 98-101v; umowa spółki z dnia 27.11.2013 roku k. 40-41, zeznania świadka S. G. k. 52v, zeznania świadka L. (2) k. 53, zeznania ubezpieczonego A. L. k. 53v-54, zeznania ubezpieczonej V. N. (2) k. 54-55, dokumenty w aktach osobowych odwołujących się

Sąd zważył co następuje:

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie było istnienie tytułów do objęcia V. N. (2) i A. L. ubezpieczeniami społecznymi z tytułu pozostawania w stosunku pracy ze spółką: (...) Spółka Cywilna V. N. (1), A. L., z siedzibą w L. (1).

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2019, poz. 300; dalej jako ustawa systemowa) - obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz osoby współpracujące z nimi.

Art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej stanowi, że za osobę prowadzącą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 6.03.2018 roku – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem art. 6a.

Stosownie do art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 6.03.2018 roku – Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2018.646), przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 860 § 1 K.c., przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

Zgodnie zaś z art. 865 K.c.:

§ 1. Każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki.

§ 2. Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Jeżeli jednak przed zakończeniem takiej sprawy chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników.

§ 3. Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty.

Art. 866 K.c. stanowi zaś, że w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw.

Zgodnie z art. 861 § 1 K.c., wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług.

Strony umowy mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, jednakże zasada swobody umów doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń, w której to zawarcie postanowień umownych prowadzi do naruszenia prawa, obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, czy wreszcie do naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej. Oczywistym jest, że treść lub cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego (art. 353

1 K.c. w zw. z art. 300 K.p.).

Podstawę decyzji ZUS stanowił art. 58 § 1 i 2 K.c. zgodnie z którym czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zdaniem pozwanego umowy o prace zawarte przez ubezpieczonych ze Spółką cywilną, z uwagi na brak podporządkowania pracowniczego, są nieważne.

Dla powstania stosunku pracy nie wystarcza samo zawarcie na piśmie umowy o treści odpowiadającej wymaganiom art. 29 K.p., założenie dokumentacji pracowniczej i wypłacenie pracownikowi wynagrodzenia oraz formalna legalizacja umowy przed organem rentowym czy urzędem skarbowym przez złożenie deklaracji zgłoszeniowej do ubezpieczeń społecznych i deklaracji podatkowej, ale niezbędnej jest wykazanie, że stosunek taki, o cechach określonych w art. 22 § 1 K.p., faktycznie został nawiązany i był realizowany przez strony. O ważności zaś stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenia woli zawarte w umowie o pracę łączącej strony nie zawierają wad, które powodowałyby ich nieważność bądź bezskuteczność. Ubezpieczenie społeczne nie może bowiem istnieć bez stosunku pracy. Powstanie, zaś stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego/legalnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć.

Przyjmuj się za ukształtowanym i utrwalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego, że elementami, bez istnienia których stosunek prawny nie może być uznany za stosunek pracy są: 1) osobiste wykonywanie przez osobę zatrudnioną pracy zarobkowej (za wynagrodzeniem), 2) "na ryzyko" socjalne, produkcyjne i gospodarcze (ekonomiczne) podmiotu zatrudniającego, 3) w warunkach podporządkowania kierownictwu tego podmiotu (vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6.10.2004 r., I PK 488/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 135 oraz z dnia 20.03.2008 r., II UK 155/07, LEX nr 465988 i orzeczenia w nich powołane).

Powinnością wspólnika spółki cywilnej jest prowadzenie spraw spółki, a jego wkład może polegać wyłącznie na świadczeniu usług. Kodeks cywilny uprawnia i zobowiązuje do prowadzenia spraw spółki każdego ze wspólników. Nie jest potrzebna do tego żadna dodatkowa umowa między wspólnikiem a spółką. Możliwość zawarcia przez jednego ze wspólników spółki cywilnej z pozostałymi wspólnikami umowy o pracę, jeżeli przedmiotem tej umowy miałoby być prowadzenie spraw spółki lub jej reprezentowanie, została wprost zakwestionowana przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 14.01.1993 roku, II UZP 21/92, OSNC 1993/5/69).

W doktrynie zgodnie przyjmuje się, iż nie jest możliwe, aby wspólnik z tytułu prowadzenia spraw otrzymywał wynagrodzenie – bowiem prowadzenie spraw wynika z istoty członkostwa w spółce

(

J. Gudowski, w:

Gudowski, Komentarz KC, Ks. III, cz. 2, 2013, s. 979). Te same względy wykluczają możliwość zawierania umowy o pracę, której przedmiotem byłoby prowadzenie spraw (

A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, w:

Kidyba, Komentarz KC, t. III, cz. 2, 2010, s. 1109).

O dopuszczalności zatrudnienia w formie umowy o pracę wspólnika spółki cywilnej, i co za tym idzie zaliczenia w ciężar kosztów firmy wypłaconego wspólnikowi wynagrodzenia, decyduje rodzaj wykonywanej przez tego wspólnika pracy. Ustalenie, czy w danym przypadku doszło do nawiązania stosunku pracy może być rzeczywiście trudne, a wszystko w takiej sytuacji zależy od treści zawartej umowy. Wydaje się, że z punktu widzenia prawa pracy nie ma przeszkód do uznania, że zatrudniający wspólnika w spółce cywilnej pozostali wspólnicy, czy też wspólnik, są zakładem pracy. Wynika to z faktu, że spółka cywilna jest podmiotem gospodarczym i może zatrudniać pracowników, przez co staje się zakładem pracy mogącym nawiązać stosunek pracy. W niniejszej sprawie kluczowe jest ustalenie zakresu obowiązków takiego pracownika. Jeśli wspólnik w umowie o pracę zobowiążę się do prowadzenia spraw spółki lub reprezentowania spółki, to takie zobowiązanie nie może być traktowane jak rzeczywiste zawarcie umowy o pracę, za którą wspólnikowi przysługuje wynagrodzenie, gdyż wprost wynika to z istoty członkostwa w spółce cywilnej. Za wykonywanie obowiązków typu prowadzenie lub reprezentowanie spraw spółki wspólnikowi wypłacane jest wynagrodzenie w postaci udziału w zyskach spółki lub osiągnięcia wolnego celu gospodarczego spółki. Może być również tak, że wkład wspólnika do spółki może polegać na świadczeniu określonych usług i w takiej sytuacji usługi te wykonywane są w ramach umowy spółki i nie mogą być traktowane jako wykonywane w ramach stosunku pracy. W realiach niniejszej sprawy taka sytuacja jednak nie występuje albowiem umowa spółki nie wyszczególnia żadnych dodatkowych usług, które mieliby świadczyć odwołujący w ramach tej umowy. Z kolei zaś gdy wspólnik podejmuje się wykonywania pracy nie związanej z prowadzeniem lub reprezentowaniem sprawy spółki, np. zatrudnia się w związku z posiadanymi kwalifikacjami w przedsiębiorstwie spółki, to wówczas będzie to praca wykonywana poza samym stosunkiem spółki i w takiej sytuacji dochodzi do zawarcia umowy o pracę między takim wspólnikiem a pozostałymi wspólnikami. Sytuacje tego rodzaju będą obejmowały prace świadczone poza obowiązkiem osobistego prowadzenia lub reprezentowania spraw spółki. Praca takiego wspólnika, wynikająca z jego przygotowania fachowego, będzie wykonywana poza osobistym obowiązkiem wspólnika do prowadzenia spraw spółki i tego rodzaju praca wspólnika będzie miała taki charakter, jak praca osoby trzeciej (por. uchwała składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 14.01.1993roku, II UZP 21/92, Legalis).

W celu ustalenia czy i jaka umowa łączyła odwołujących i spółkę, sąd dopuścił dowód z zeznań świadków: S. G. i L. T., dowód z zeznań odwołujących: V. N. (2) i A. L. oraz dokonał analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdziła, że odwołujący świadczyli pracę w ramach stosunku pracy, zgodnie ze spornymi umowami o pracę. Przede wszystkim podkreślić należy, że zawarciu obu spornych umów o pracę odbyło się w związku z posiadanymi przez skarżących kwalifikacjami, niezbędnymi do realizacji projektu. A. L. jako brygadzista został zobowiązany do przygotowania pod inwestycję niezbędnych prac budowlanych, instalacyjnych (podłoże do posadowienia instalacji, przyłącze elektryczne, dokumentacja i wykonanie wiaty pod instalację), odbioru poszczególnych elementów instalacji, przygotowania wyładunku poszczególnych elementów instalacji, maszyn, urządzeń; nadzoru i testowania poszczególnych modułów instalacji; integracja w całość poszczególnych elementów instalacji dla pracy w trybie ciągłym; optymalizacji procesowej; nadzoru nad zespołem roboczym i organizacji pracy członków zespołu; przygotowania technicznych zmian do dokumentacji projektowej i patentowej. Z kolei V. N. (2), w związku z zawartą umową o pracę, była zobowiązana do: opracowania założeń technologicznych dla instalacji wytwarzani bionawozu i dokumentacji do zgłoszenia patentowego; koordynacji pracami badawczymi i rozwojowymi w ramach zadań przewidzianych w projekcie, w tym nadzorowanie pracy zespołów badawczych, opracowania wytycznych do zmian do technologii na podstawie wniosków badawczych; przygotowania procedury ofertowej, wyłonienia wykonawców, przygotowania projektów umów z dostawcami oraz zleceń z wykonawcami; wykonania badań emisji gazów i pyłów na zakupionym analizatorze spalin oraz przygotowania wyników i wniosków; przygotowania dokumentacji do (...) wymaganej w związku z podpisaną umową, a w tym głównie przygotowanie dokumentacji źródłowych do rozliczenia zaliczek, dokumentacji z realizacji wykonanych etapów projektu i pełnego rozliczenia projektu. Wykonywanie tych czynności było związane z posiadanymi przez skarżących kwalifikacjami, wykształceniem i doświadczeniem zawodowym, jednocześnie nie pozostawało w jakimkolwiek związku z prowadzeniem spraw spółki i reprezentowaniem spółki na zewnątrz. Jak wynika z zeznań świadka S. G., oboje ubezpieczeni swoje prace wykonywali w siedzibie spółki w F.. Świadek zeznał, że spotykała obu skarżących w miejscu pracy w godzinach pracy od 7:00 do 15:00, zaś po zakończeniu pracy hala, na terenie której odbywały się prace, była zamykana. Z zeznań S. G. wynika, że V. N. (2) wydawała polecenia służbowe A. L., zaś ten wydawał polecenia służbowe skarżącej. S. G. była świadkiem wydawania poleceń służbowych przez odwołujących. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka S. G. albowiem nie ujawniły się żadne okoliczności, które podważyłyby wiarygodność zeznań tego świadka. Świadek była zatrudniona w spółce do 31.12.2018 roku, a sąd nie znalazł żadnych podstaw aby uznać, ze świadek miałaby jakiekolwiek powody by zeznawać na korzyść swojego byłego pracodawcy. S. G. pracowała ze skarżącą w jednym pomieszczeniu biurowym i widziała jakie czynności w godzinach pracy wykonywała V. N. (2). Pozwany nie przedstawił żadnych dowodów podważających wiarygodność zeznań tego świadka. Sąd dał również wiarę zeznaniom świadka L. R. (2), albowiem brak jest jakichkolwiek dowodów na niewiarygodność zeznań tego świadka. Nadto, jego zeznania pokrywają się z zeznaniami S. G.. L. R. (1) pracował w hali w F., na terenie której pracowali również odwołujący. Jego brygadzistą był A. L., który nadzorował pracę świadka. Będąc codziennie w pracy od godz. 7:00 do 15:00 świadek widział w pracy obu ubezpieczonych. Z racji wykonywanych prac świadek miał większy kontakt z A. L., tym niemniej świadek widział jak V. N. (1) zajmowała się m.in. analizą próbek. Świadek widział również jak wspólnicy wzajemnie wydają sobie polecenia służbowe, które następnie były wykonywane.

Zeznania skarżących: V. N. (2) i A. L. sąd również uznał wiarygodne. Wzajemnie się one uzupełniają tworząc logiczną całość. Pokrywają się również z zeznaniami świadków, a także dokumentami zgromadzonymi w sprawie. Pozwany nie przedstawił żadnych dowodów przeciwnych.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że przed dopuszczeniem do pracy V. N. (1) i A. L. przeszli niezbędne badania lekarskie oraz szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Codziennie podpisywali się na liście obecności. Wykonywali prace zgodnie z umowami o prace, co dodatkowo potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie. Ubezpieczeni przedłożyli dowody uzasadniające konieczność zatrudnienia przez spółkę - w związku z projektem - osób o kwalifikacjach jakie posiadali odwołujący. Brak jest jakichkolwiek podstaw aby wspólnicy spółki cywilnej nie mogli zawrzeć umowy o pracę ze spółką i w tym celu zmuszeni byli do poszukiwania pracowników do świadczenia usług, co do których posiadają oni kwalifikacje, wiedzę i doświadczenie zawodowe. Logicznym jest, że wspólnicy z racji wspólnego prowadzenia spółki, mają do siebie nawzajem zaufanie, znają swoje kompetencje i mogą chcieć zaoferować spółce swoje usługi specjalistyczne, niezwiązane z prowadzeniem spraw spółki i jej reprezentowaniem.

Zgodnie z wyrażoną w art. 232 K.p.c. w zw. z art. 6 K.c. zasadą kontradyktoryjności, ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego. To one, a nie sąd, są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania i one wreszcie ponoszą odpowiedzialność za jego wynik. Przepis art. 6 K.c. stanowi, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis art. 232 § 1 zd. 1 K.p.c. stanowi natomiast odpowiednio, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd Najwyższy charakteryzując art. 232 K.p.c., stwierdził, że na sądzie rozpoznającym sprawę nie spoczywa powinność zarządzania dochodzeń mających na celu uzupełnienie i wyjaśnienie twierdzeń stron oraz poszukiwanie dowodów na ich udowodnienie. Do sądu nie należy przeprowadzanie z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 5-6, poz. 76).

Odwołujący zaoferowali materiał dowodowy, który pozwolił do poczynienia ustaleń odmiennych od ustaleń pozwanego. Natomiast organ rentowy nie zaoferował żadnych dowodów, które potwierdzałyby jego stanowisko w sprawie. Twierdzenia ZUS, że między wspólnikami nie występował stosunek podległości, wobec czego nie doszło do nawiązania umowy o prace, wobec dowodów przedstawionych przez skarżących – okazał się gołosłowny.

Zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa i doktryny, cechą wyróżniającą stosunek pracy spośród innych kategorii stosunków prawnych jest podporządkowanie pracownika (obok osobistego świadczenia pracy). Na podporządkowanie składa się kilka elementów (co do sposobu wykonania pracy, co do czasu oraz co do miejsca), przy czym nie jest konieczne, by w każdym stanie faktycznym elementy te wystąpiły łącznie, z uwagi na potrzebę dostosowania realiów wykonywania stosunku pracy do sposobu działania współczesnej gospodarki, wymagającej w wielu branżach większej samodzielności i niezależności (a przez to kreatywności) pracownika. Istota pracowniczego podporządkowania sprowadza się jednak do tego, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.02.2016 roku, II PK 352/14). Jednakże w miejsce dawnego systemu ścisłego hierarchicznego podporządkowania pracownika i obowiązku stosowania się do dyspozycji pracodawcy nawet w technicznym zakresie działania, pojawia się nowe podporządkowanie autonomiczne, polegające na wyznaczeniu pracownikowi przez pracodawcę zadań bez ingerowania w sposób ich wykonania. W tymże systemie podporządkowania pracodawca określa godziny czasu pracy i wyznacza zadania, natomiast sposób realizacji tych zadań pozostawiony jest pracownikowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7.09.1999 roku, I PKN 277/99, OSNP 2001 nr 1, poz. 18). W realiach niniejszej sprawy podległość V. L. (2) wobec pracodawcy (spółki) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników, realizowaniu poleceń drugiego wspólnika (A. L. wobec poleceń V. N. (2) i V. N. (2) wobec poleceń A. L.). Jeśli praca odwołujących nie polegała na prowadzeniu spraw spółki i jej reprezentowaniu, lecz na wykonywaniu poszczególnych czynności technicznych i umysłowych, w celu realizacji projektu, w związku z posiadanymi kwalifikacjami, wiedzą i doświadczeniem zawodowym, w określonym miejscu i czasie, pod nadzorem drugiego wspólnika spółki – co wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – to niewątpliwie prace te były wykonywane w ramach podporządkowania pracowniczego. Fakt, że V. N. (1) i A. L. są zarówno wspólnikami spółki cywilnej jak i pracownikami tej spółki, nie musi świadczyć o pozorności umów o pracę, jeżeli praca była rzeczywiście wykonywana, w ramach podporządkowania pracowniczego i nie miała związku z prowadzeniem spraw spółki oraz jej reprezentowania. Nie może także świadczyć „z góry” - bez szczegółowych ustaleń, o zamiarze obejścia prawa. Poza gołosłownymi twierdzeniami organu rentowego, pozwany nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu na potwierdzenie swojego stanowiska w sprawie.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd, na podstawie art. 477

14 § 2 K.p.c. w związku z powołanymi wyżej przepisami ustalił, że odwołujący: V. N. (1) i A. L. jako pracownicy u płatnika składek (...) s.c. podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu – od dnia 1.01.2018 roku.

O kosztach procesu Sąd orzekł podstawie art. 99 K.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 K.p.c. i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018, poz. 265).

Sąd rozpoznał w niniejszym postępowaniu odwołania od dwóch spornych decyzji, połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W sytuacji połączenia kilku spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia orzeczenie kończące to postępowanie zawiera rozstrzygnięcia dotyczące każdej sprawy z osobna. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, połączenie spraw do jednoczesnego rozpoznania w trybie art. 219 k.p.c. ma jedynie techniczny charakter, nie oznacza powstania jednej nowej sprawy, a każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia. Wprawdzie Sąd wydaje jedno orzeczenie, ale zawierające rozstrzygnięcia co do każdej z połączonych spraw z osobna, a zamieszczenie rozstrzygnięć w jednym orzeczeniu nie niweczy samodzielności połączonych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dn. 15.04.1997 roku, I CKN 154/97 LEX nr 153214).

Wobec powyższego sąd zasądził od pozwanego na rzecz odwołujących po 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

sędzia Marek Zwiernik