Sędzia wylosowana w systemie została zastąpiona w składzie. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok z powodu nieważności postępowania

W dniu 27 kwietnia 2018 r. (...) S.A. w S. wytoczyła przeciwko (...) sp. z o.o. w W. powództwo o zapłatę 4 572 648, 00 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej od dat i kwot wymienionych w żądaniu pozwu. Podstawa prawna powództwa została oparta na art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1233, ze zm.). Przedmiot sporu obejmuje wierzytelności z tytułu premii pieniężnych od osiągniętego obrotu w danym okresie rozliczeniowym pobrane przez pozwaną na podstawie umowy ramowej o współpracę, które – zdaniem powódki – są innymi opłatami niż marża handlowa za przyjęcie towaru do sprzedaży. Powódka nabyła te wierzytelności na podstawie umowy cesji z 5 kwietnia 2018 r.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Pozwana twierdzi, że premie od osiągniętego obrotu w danym okresie rozliczeniowym są zgodne z prawem, ponieważ stanowiły one część pobranej marży, będącej korektą ceny uzależnioną od wielkości obrotów (tzw. rabat retroaktywny posprzedażowy).

Wyrokiem z 16 września 2019 r. (sygn. akt XVI GC 932/18) Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo.

Apelacją z 27 października 2019 r. powód zaskarżył wyrok sądu I instancji w całości.

W odpowiedzi na apelację z 31 lipca 2020 r. pozwany wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik powódki podniósł zarzut nieważności postępowania przed sądem I instancji z art. 379 pkt 4 k.p.c., polegający na sprzeczności składu orzekającego tego sądu z przepisami prawa w związku z naruszeniu zasady niezmienności składu orzekającego przez rozpoznanie sprawy przez sędzię J. K. (1) w miejsce wylosowanej w systemie (...) sędzi referent E. T..

Pełnomocnik pozwanej wniósł obszerne pismo przygotowawcze, w którym argumentowano m.in., że art. 379 pkt 4 k.p.c. stanowi o składzie sądu, a nie o składzie orzekającym, co determinuje brak podstaw do uznania, że skład orzekający ukształtowany z naruszeniem art. 47a u.s.p. i art. 47b u.s.p. w związku z podejmowanymi czynnościami organizacyjnymi, u podstaw których legł błąd w losowaniu składu sądu rzutuje per se na ważność postępowania. Dlatego zdaniem pełnomocnika pozwanej poza pojęciem nieważności postępowania pozostaje spraw czynności administracyjnej sądu mających na celu wyłonienie składu sądu.

Prokurator oświadczył, że brak jest podstaw do stwierdzenia przez sąd II instancji nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. z uwagi na brzmienie art. 55 § 4 u.s.p., a przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do uchylenia wyroku sądu I instancji, ponownego losowania, powtórzenia czynności dowodowych już przeprowadzonych i wydania rozstrzygnięcia tożsamego z wyrokiem z 16 września 2019 r.

Sąd apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).

W zakresie dotyczącym nieważności postępowania sąd II instancji ustala następujący stan faktyczny:

Przebieg postępowania przed sądem I instancji związany z wyznaczeniem sędzi E. T.do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18:

Zarządzeniem z 27 września 2018 r. Przewodnicząca XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie zarządziła: wpisać sprawę do repertorium GC (symbol 620) oraz skierować sprawę do losowania w systemie (...) (k. 3066). Zgodnie z raportem z losowania – przydział w sprawie XVI GC 932/18 - jako referent sprawy w drodze losowania z 28 września 2018 r. (godz. 20:12:25) w systemie (...) została wyznaczona sędzia E. T. (k. 3067).

SędziaE. T. pełniła wówczas funkcję Zastępczyni Przewodniczącej XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie. Zarządzeniem sędzi E. T.z 30 stycznia 2019 r. wyznaczono termin rozprawy na 11 marca 2019 r., godz. 13:30, sala 37. Jako sędzię przewodniczącą składu orzekającego wymieniono sędzię E. T.. O terminie rozprawy zawiadomiono pełnomocników stron oraz wezwano 3 świadków (k. 3083). Zarządzenie z 30 stycznia 2019 r. zostało wykonane przez urzędnika sądowego 5 lutego 2019 r. (k. 3083).

Zarządzeniem z 7 lutego 2019 r. sędzia E. T. zmieniła termin rozprawy wyznaczonej na 11 marca 2019 r. na 25 marca 2019 r. godz. 13:00 (sala 37). W zarządzeniu nie wskazano przyczyn zmiany terminu rozpoznania sprawy ani sędziego przewodniczącego składu orzekającego. O zarządzeniu zawiadomiono pełnomocników oraz 3 świadków (k. 3084).

Przebieg postępowania przed sądem I instancji związany z wyznaczeniem sędzi J. K. (1) do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18

W dniu 25 marca 2019 r. odbyła się rozprawa, której przewodniczyła sędzia J. K. (1) (k. 3112).

W aktach sprawy XVI GC 932/18, obejmujących okres od 28 września 2018 r. (data wylosowania sędzi E. T. w systemie (...)) do 25 marca 2019 r. (data pierwszej rozprawy prowadzonej przez sędzię J. K. (1)), brak jest dokumentów, stanowiących podstawę zmiany sędziego referenta.

Kolejne terminy posiedzeń wyznaczonych celem przeprowadzenia rozprawy, tj. 8 lipca 2019 r. (k. 3112) i 2 września 2019 r. (k. 3207), odbyły się przed sądem I instancji w składzie sędzi J. K. (1)

W dniu 17 września 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, w którego składzie orzekającym zasiadała jednoosobowo sędzia J. K. (1), ogłosił wyrok oddalając powództwo.

W systemie (...) nie zmieniono sędziego referenta sprawie XVI GC 932/18.

Przebieg postępowania przed sądem II instancji związany ze zwrotem akt sądowi okręgowemu celem dołączenia do nich brakujących dokumentów o wyznaczeniu sędzi J. K. (1) do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18

W związku z apelacją powoda z 27 października 2019 r. akta XVI GC 932/18 zostały przesłane do sądu apelacyjnego i zostały oznaczone sygnaturą akt VII AGa 738/2. Do rozpoznania sprawy wylosowano w systemie (...) trzech sędziów: referenta P. F. (k. 3337) oraz dwóch członków składu orzekającego M. D. oraz J. K. (2) (k. 3338).

Zarządzeniem z 19 kwietnia 2021 r. wyznaczono na 12 maja 2021 r. termin rozprawy przed sądem II instancji (k. 3339).

W dniu 11 maja 2021 r. odbyła się – zgodnie z art. 61 ust. 3 Regulaminu z 2019 r.- narada wstępna w składzie trzyosobowym, której przedmiotem były, m.in. zagadnienia związane z brakami formalnymi akt sprawy VII AGa 738/20.

Postanowieniem z 11 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowił na podstawie § 138 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. z 2019 r., poz. 1141, dalej jako: Regulamin 2019 r.) zwrócić akta Sądowi Okręgowemu w Warszawie celem dołączenia do akt następujących dokumentów: 1) zarządzenia przewodniczącego wydziału albo zastępcy przewodniczącego wydziału z okresu od 8 marca 2019 r. (k. 3107) do 25 marca 2019 r. (k. 3112), na podstawie którego sędzia J. K. (1) została wyznaczona od 25 marca 2019 r. do rozpoznania sprawy, jako jej referent w miejsce wylosowanego sędziego referenta E. T., oraz wskazanie podstawy prawnej przekazania sędzi J. K. (1) tej sprawy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r, poz. 1452, ze zm., dalej jako Regulamin 2015), a także przyczyn, które stanowiły podstawę zmiany składu sądu w rozumieniu art. 47b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072); 2) zarządzenia przewodniczącego wydziału albo zastępcy przewodniczącego wydziału z okresu od 8 marca 2019 r. (k. 3107) do 25 marca 2019 r. (k. 3112), na podstawie którego sędzia J. K. (1) miała, jako zastępca z powodu nieobecności sędzi E. T. – zgodnie z § 52 ust. 5 c Regulaminu urzędowania sądów powszechnych w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 21 grudnia 2018 r. zmieniającym rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 69) - dokonać czynności na rozprawie 25 marca 2019 r., z wyjaśnieniem, czy nieobecność sędzi E. T. była spowodowana urlopem (urlopem wypoczynkowym, urlopem na żądanie), czy też inną usprawiedliwioną nieobecnością, zarządzenia przewodniczącego wydziału albo zarządzenia zastępcy przewodniczącego wydziału ustalającego plan zastępstw na dzień 25 marca 2019 r. zgodnie z § 52 b ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 19 grudnia 2016 r. zmieniającym rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 270), oraz zarządzenia sędzi J. K. (1) z dnia 25 marca 2019 r. zgodnie z § 52 c ust. 4 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 19 grudnia 2016 r. zmieniającym rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 270), przydzielającego jej sprawę XVI GC 932/18, a w przypadku gdy oświadczenie takie zostało złożone na rozprawie 25 marca 2019 r. – zarządzenia o sprostowaniu protokołu rozprawy z tego dnia z podaniem czasu rejestracji tego oświadczenia (k. 3345, k. 3359).

Zarządzeniem z 11 maja 2021 r. odwołano termin rozprawy wyznaczony na 12 maja 2021 r. i zwrócono akta do sądu okręgowego celem wykonania postanowienia z 11 maja 2021 r. (k. 3346).

Działanie sądu apelacyjnego było zgodne z § 138 ust. 3 Regulamin2019 i z wykładnią SN (zob. postanowienie SN z 2 czerwca 2021 r., V CSK 52/21).

Pismem z 24 maja 2021 r. Przewodnicząca XVI Wydziału Gospodarczego skierowanym do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie B. W. za pośrednictwem Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Warszawie D. D., przedstawiono do „wiadomości” akta sprawy VII AGa 738/20 (XVI GC 932/18) w odpowiedzi na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 maja 2021 r. wraz z kserokopią zarządzenia Przewodniczącej XVI Wydziału Gospodarczego z 25 marca 2019 r. oraz oryginałem zarządzenia sędziego referenta z 25 marca 2019 r. Przedmiotowe pismo zostało 25 maja 2021 r. zadekretowane przez Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Warszawie D. D. i 26 maja 2021 r. doręczone do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (k. 3354).

Akta sprawy VII AGa 738/20 zostały zwrócone przez urzędników sekretariatu Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie do VII Wydziału Gospodarczego i Własności Intelektualnej, jako przedstawione omyłkowo.

Do akt zostały załączone przez Przewodniczącą XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie następujące dokumenty:



notatka służbowa z 19 maja 2021 r. kierownika sekretariatu XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie o treści: „ustaliłam, że zarządzenie o przejęciu sprawy do referatu przez SSO J. K. (1), zostało omyłkowo dołączone razem z analogicznym zarządzeniem w sprawie XVI GC 352/18, gdyż obie sprawy były rozpoznawane na wokandzie 25 marca 2019 r. W dniu dzisiejszym dołączono zarządzenia do niniejszej sprawy” (k. 3551);



zarządzenie z 25 marca 2019 r. o treści: „sygnatura akt XVI GC 932/18 (numer sygnatury wpisany odręcznie), Warszawa 25/03/2019 r., zarządzenie: sprawę przejąć do referatu. SSO J. K. (1) (wraz podpisem odręcznym)”. Na dokumencie w prawym górnym rogu widnieje numer karty 522 (k. 3352);



zarządzenie z 25 marca 2019 r. w brzmieniu: „w związku z usprawiedliwioną nieobecnością 25 marca 2019 r. sędziego E. T. na podstawie art. 45 § 1 i 45 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z zarządzeniem nr (...) Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 listopada 2018 r. wyznaczam sędziego dyżurnego J. K. (1) do obsadzenia sesji wyznaczonej na 25 marca 2019 r. celem zapewnienia sprawności postępowania” (k. 3353).

Zarządzenie nr (...) Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 listopada 2018 r. w sprawie zastępstw sędziów i referendarzy za 2019 r. stanowi m.in. § 1 zd. 1 zarządzenie zastępstw i wyznaczenie sędziów odbywa się według zasad zastępstw określonych w § 2 i 3. § 2 zastępowanie sędziów odbywa się tylko przez tych sędziów, który mogą podjąć czynności danego dnia, według następującej kolejności: Wydziale Sądu 1) dyżurny sędzia (a jeżeli wyznaczonych jest więcej niż 1 dyżurny sędzia – dyżurni sędziowie według kolejności wskazanej w grafiku dyżurów) (k. 3356-3357).

Na żądanie Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie sędzia referent w sprawie VII AGa 738/20 przekazał kierownikowi sekretariatu w formie elektronicznej postanowienie z 11 maja 2021 r. celem zapoznania się z jego treścią przez Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

Zarządzeniem z 16 czerwca 2021 r. przedstawiono ponownie akta sądowi okręgowemu w celu wykonania punktu 2 postanowienia z 11 maja 2021 r. w zakresie dotyczącym wyjaśnienia, czy nieobecność sędzi E. T. była spowodowana (urlopem wypoczynkowym, urlopem na żądanie), czy też inną usprawiedliwioną nieobecnością, w terminie 3 dni, albo złożenia oświadczenia przez Przewodniczącą Wydziału albo jej zastępczynię, że wyjaśnienia takie nie zostaną złożone (k. 3363).

W związku z niewykonaniem w terminie zarządzenia z 16 czerwca 2021 r. postanowieniem z 29 lipca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie działając na podstawie art. 59 k.p.c. zawiadomił Prokuratora (...) w W. uznając jego udział za potrzebny w sprawie (k. 3362).

Po dokonaniu wyżej wymienionej czynności pismem z 5 sierpnia 2021 r. Przewodnicząca XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie wyjaśniła, że nieobecność sędzi E. T. w dniu 25 marca 2019 r. była spowodowana urlopem na żądanie (k. 3376).

Pismem z 25 sierpnia 2021 r. Prokurator (...) wstąpił do udziału w sprawie.

Przebieg postępowania przed sądem II instancji związany z ustaleniem podstaw i przyczyn zmiany sędziego referenta do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18

W dniu 20 września 2021 r. odbyła się rozprawa przed sądem II instancji. Przewodniczący poinformował strony o problemie prawnym związanym z naruszeniem przed sądem I instancji zasady niezmienności składu, wykładając to zagadnienie w oparciu o zasady niezmienności składu z uwzględnieniem uchwał SN z 5 grudnia 2019 r., III UPZ 10/19 oraz z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20, a także o problemie prawnym wiążącym się z wprowadzeniem art. 55 § 4 u.s.p., i o możliwości zadania pytań prawnych w przypadku ustalenia wątpliwości związanych ze stosowaniem przepisów.

Postanowieniem z 28 września 2021 r. sąd apelacyjny na podstawie art. 232 zd. 2 k.p.c. zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie do przedstawienia w terminie 2 tygodni następujących informacji:

1. liczby spraw wyznaczonych przez sędzię E. T. na sesję 25 marca 2019 r. z podaniem ich sygnatur akt;

2. wyjaśnienia, czy we wszystkich sprawach wyznaczonych na sesję 25 marca 2019 r. zastępstwo na rozprawie wykonywała sędzia J. K. (1)

3. podania sygnatur akt spraw wyznaczonych na sesję 25 marca 2019 r., które zostały przejęte do rozpoznania przez sędzię J. K. (1) na podstawie § 52 c ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 grudnia 2015 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2316) w brzmieniu nadanym Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości zmieniającym rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych z 28 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2481), albo zostały przejęte do jej referatu na innej podstawie prawnej, która stanowiła podstawę zmiany składu sądu w rozumieniu art. 47b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072);

4. wskazania, czy sędzia E. T. korzystała w 2018 r. oraz w 2019 r., z urlopu na żądanie, o którym stanowi art. 167

2 k.p., w dniach, w których miała wyznaczone sesje, a jeżeli tak to o podanie dat kalendarzowych tych sesji, z podaniem sygnatur akt spraw wyznaczonych w poszczególnych dniach;

5. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie nr 4, wyjaśnienie, czy w dniach, w których sędzia E. T. korzystała z urlopu na żądanie i miała wyznaczone sesje, zastępstwo na rozprawach wykonywała sędzia J. K. (1)(albo inny sędzia);

6. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie nr 5, czy sędzia J. K. (1) wykonując zastępstwo na rozprawach przejęła którąkolwiek ze spraw na podstawie na podstawie § 52 c ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 grudnia 2015 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2316) w brzmieniu nadanym Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości zmieniającym rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych z 28 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2481) albo zostały przydzielone do jej referatu na innej podstawie prawnej stanowiącej zmianę podstawę zmiany składu sądu w rozumieniu art. 47b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072);

7. liczby sesji wyznaczonych w miesiącach, w których sędzia E. T.korzystała z urlopu na żądanie w dniach sesyjnych, z wyjaśnieniem dat wyznaczenia sesji w poszczególnych sprawach, w których sędzia E. T. korzystała z urlopu na żądanie;



celem ustalenia przyczyn naruszenia w sprawie XVI GC 932/18 Sądu Okręgowego w Warszawie zasady niezmienności składu, o której mowa w art. 47 b § 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. o Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072) (k. 3456).

Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie nie udzielił Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie informacji żądanych postanowieniem z 21 września 2018 r.

Przebieg postępowania przed sądem II instancji związany z badaniem akt XVI GC 352/18, do których miało zostać omyłkowo załączone zarządzenie sędzi J. K. (1)z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18

W notatce służbowej z 19 maja 2021 r. kierownik sekretariatu XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie oświadczyła: „ustaliłam, że zarządzenie o przejęciu sprawy do referatu przez SSO J. K. (1), zostało omyłkowo dołączone razem z analogicznym zarządzeniem w sprawie XVI GC 352/18, gdyż obie sprawy były rozpoznawane na wokandzie 25 marca 2019 r. W dniu dzisiejszym dołączono zarządzenie do niniejszej sprawy” (k. 3551).

Celem ustalenia, czy oświadczenie sędzi J. K. (1) znajdowało się w aktach XVI GC 352/18, zarządzeniem z 28 września 2021 r., wykonanym 29 września 2021 r., zwrócono się do Sądu Okręgowego w Warszawie o nadesłanie w terminie 1 tygodnia akt XVI GC 352/18 (k.3459).

Akta nie zostały nadesłane w oznaczonym terminie.

Zarządzeniem z 20 października 2021 r., wykonanym 28 października 2021 r., po raz kolejny zwrócono się do Sądu Okręgowego w Warszawie o nadesłanie w terminie 3 dni akt XVI GC 352/18 (k. 3474).

W wiadomości elektronicznej z 26 listopada 2021 r. zastępca kierownika XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie zażądał przedstawienia zarządzenia z 20 października 2021 r. albo innej decyzji stanowiącej podstawę niniejszego zarządzenia (k. 3478).

W wiadomości elektronicznej z 26 listopada 2021 r. sekretarz sądowy VII Wydziału Gospodarczego i Własności Intelektualnej Sądu Apelacyjnego w Warszawie przesłał zastępcy kierownika XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie skan zarządzenia z 20 października 2021 r. z prośbą o pilne przedstawienie akt o sygn. XVI GC 1106/21 z uwagi na termin rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na 3 grudnia 2021 r. (k. 3479)

Akta XVI GC 352/18 zostały przesłane do sądu apelacyjnego 29 listopada 2021 r. (k. 3452).

1 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym przewodniczący zapoznał się z aktami sprawy sygn. akt XVI GC 352/18 (k. 3495).

Na podstawie akt XVI GC 352/18 ustalono:



Tom III akt XVI GC 352/18 obejmuje dokumenty od k. 402 do k. 600. Karty akt numerowane są według kolejności. W tomie III nie ma przekreśleń numeru kart. Na k. 521 akt znajduje się oświadczenie w brzmieniu: „sygn. akt XVI GC 352/18, Warszawa 25 marca 2019 r. zarządzenie: sprawę przejąć do referatu, SSO J. K. (1) (podpis)”. Na k. 521 brak jest przekreśleń numeru kart. Na k. 522 do k. 527 znajduje się protokół rozprawy z 25 marca 2018 r. Na k. 522 do k. 527 brak jest przekreśleń numeru karty. W tomie III brak jest notatki służbowej, z której wynika, że usunięto z niej zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2018 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 o numerze karty 522.



Tom IV akt XVI GC 352/18 obejmuje karty od 602 do 715. Od karty 602 do karty 616 nie zmieniono numeracji kart akt. Na karcie 617 znajduje się kserokopia notatki służbowej kierownika sekretariatu z 19 maja 2021 r., która została załączona na k. 3551 akt XVI GC 932/18. Na notatce służbowej znajduje się odręczna adnotacja w brzmieniu: „zmieniono numerację ze względu na błędny zapis”. Pieczęć służbowa: „kierownik sekretariatu A. K. (podpis nieczytelny)”. Na karcie 618 załączona jest kopia zarządzenia sędzi J. K. (1)z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 938/20. Na kopii tego zarządzenia znajdują się m.in. numer karty 522 (przekreślone – kserokopia), oraz oznaczenie numeru karty 618. Od karty 617 nastąpiła zmiana dalszej numeracji kart akt. Na pierwotnej karcie o numerze 617 znajduje się pismo procesowe. Numer karty 617 został przekreślony i oznaczony numerem 619. Na kolejnych kartach zmieniono numerację o dwie pozycje. W tomie IV akt sprawy brak jest notatki, z której wynika, że usunięto z niej zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 o numerze karty 522.

W systemie (...) nie zmieniono sędziego referenta w sprawie XVI GC 352/18.

Przebieg postępowania z zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie E. K. P. w zakresie niezbędnym dla rozpoznania apelacji w zakresie zarzutu nieważności postępowania z art. 379 pkt 4 k.p.c.

Pismem z 18 października 2021 r., Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie, przedstawiając kopię postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 września 2021 r., zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z prośbą o „weryfikację prawidłowości tego zobowiązania, w szczególności w aspekcie baraku zarządzenia o powierzeniu sędziemu referentowi czynności nadzorczej, w sytuacji gdy brak jest merytorycznego związku pomiędzy sferą jurysdykcyjną w sprawie VII AGa 738/20, a żądanymi danymi dotyczącymi toku wewnętrznego urzędowania sądu w innych sprawach, które to dane mogą być przedstawione w trybie sprawowania nadzoru administracyjnego nad działalnością sądów powszechnych.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie B. W. ani Wiceprezes tego Sądu E.

K. P. nie powiadomiły sądu II instancji o czynnościach z zakresu nadzoru administracyjnego podjętych w związku z wyżej wymienionym pismem.

Pismem z 1 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z prośbą o ponowne rozważanie wykonania postanowienia z 28 września 2021 r., wyjaśniając wszystkie wątpliwości wyrażone w piśmie z 18 października 2021 r. (k. 3497)

Pismem z 29 grudnia 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie poinformował, że podtrzymuje w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w piśmie skierowanym do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 października 2021 r. i podzielone przez Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w piśmie z 27 października 2021 r.

Pismem z 7 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zwrócił się do Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego E.

K. P. w W., m.in. z prośbą rozważanie podjęcia wobec Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie czynności z zakresu nadzoru administracyjnego w celu wykonania przez Niego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 września 2021 r. W przedmiotowym piśmie wskazano m.in., że w piśmie z 17 grudnia 2021 r. Wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie oświadczyła, że nie kwestionuje w żadnym zakresie działalności orzeczniczej sądu, w składzie, w którym sędzia referent funkcję przewodniczącego, natomiast z pisma Pana Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 grudnia 2021 r. wynika, że odmowa wykonania przez Niego postanowienia z 28 września 2021 r. została wsparta przez Panią Wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w piśmie z 27 października 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie poprosił o przedstawienie przedmiotowego pisma do akt sprawy z uwagi na to, że jego treść – zdaniem składu orzekającego - dotyczy ingerencji w przebieg postępowania dowodowego organu sprawującego nadzór w zakresie działalności administracyjnej sądu apelacyjnego. Ponadto poinformowano, że sąd apelacyjny rozważa zadanie pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, natomiast odpowiedź na przedmiotowe pismo może stanowić podstawę ustaleń faktycznych sądu apelacyjnego w zadanym pytaniu.

Pismem z 24 lutego 2022 r. Wiceprezes Sądu Apelacyjnego E.

K. P., w odpowiedzi na pismo z 7 lutego 2022 r. w części dotyczącej wniosku sądu o podjęcie wobec Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie czynności nadzorczych w celu wykonania przez Niego postanowienia Sądu Apelacyjnego z 28 września 2021 r., stwierdziła: „nie wydaje mi się, abym mogła w tym zakresie interweniować. Wskazanych w postanowieniu sądu informacji nie zażądano w trybie nadzoru administracyjnego, tylko wystąpił o nie sąd. Wyegzekwowanie nałożonego na Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie powinno zatem nastąpić z wykorzystaniem procedury cywilnej. Wiceprezes wyraziła również stanowisko, że zakres żądanych w postanowieniu z 28 września 2021 r. informacji dotyczących innych spraw sądowych wykracza poza związek jurysdykcyjny z rozpoznawaną sprawą, wkracza natomiast w zakres kompetencji prezesa sądu. Wiceprezes nie załączyła pisma z 27 października 2021 r. Wskazała również, że zleciła przeprowadzenie kontroli w zakresie dotyczącym zmiany składu orzekającego w sprawie XVI GC 932/18.

Przebieg postępowania po wydaniu wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie niezbędnym dla rozpoznania apelacji w zakresie zarzutu nieważności postępowania z art. 379 pkt 4 k.p.c.

Zarządzeniem z 8 stycznia 2025 r. Przewodniczący zarządził:



doręczyć ponownie Prezesowi Sądu Okręgowego w Warszawie odpis postanowienia z 28 września 2021 r. oraz odpis postanowienia z 8 stycznia 2025 r., informując, że w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiego z 14 listopada 2024 r., C-197/23, obowiązek wykonania postanowienia jest oczywisty, a stanowisko wyrażone przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w piśmie z 18 października 2021 r. Wiz 450-683-21 i z 29 grudnia 2021 r. Wiz 450-683-21 jest oczywiście sprzeczne w prawem Unii Europejskiej, zwłaszcza, że argumenty, które legły u podstaw postanowienia z 28 września 2021 r., a przedstawione w piśmie sądowym z 1 grudnia 2021 r. zachowują nadal aktualność;



zobowiązać Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie do wyjaśnienia w terminie 4 dni, czy wobec sędziów E. T. oraz J. K. (1), i urzędnika sądowego A. K. w związku z ujawnionymi w uzasadnieniu postanowienia z 28 kwietnia 2022 r. Sądu Apelacyjnego w Warszawie (pytanie prejudycjalne) okolicznościami podjęto czynności wyjaśniające z zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego, w tym czy złożono wnioski o wszczęcie postępowań dyscyplinarnych, jeżeli tak do złożenia dokumentów je potwierdzających,



zobowiązać ponownie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie do przedstawienia w terminie 3 dni pisma z 27 października 2021 r., informując, że w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiego z 14 listopada 2024 r., C-197/23, obowiązek wykonania zarządzenia jest oczywisty, a pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego z 24 lutego 2022 r., którym odmówiono przedstawienia tego dokumentu, jest oczywiście sprzeczne z prawem Unii Europejskiej oraz poinformowania w tym samym terminie o wynikach kontroli w zakresie dotyczącym zmiany składu orzekającego w sprawie XVI GC 932/18 i przedstawienia wszystkich dokumentów dotyczących tej kontroli, o zleceniu której poinformowano w piśmie z 24 lutego 2022 r. (k. 3787).

Pismem z 17 stycznia 2025 r. Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie zażądał wskazania od Sądu Apelacyjnego w Warszawie podstawy prawnej, w ramach której Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie miałby składać wyjaśnienia jak w postanowieniu z 28 stycznia 2025 r., prezentując własne stanowisko prawne dotyczące braku podstaw prawnych do udzielania przedmiotowych informacji (k. 3808).

Pismem z 22 stycznia 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie przekazał dokument w postaci pisma z 27 października 2021 r. oraz wniósł o wskazanie konkretnych dokumentów, których dotyczy zarządzenie (k. 3809).

W piśmie z 27 października 2021 r. skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie stwierdziła, iż podziela jego pogląd o „konieczności związku jurysdykcyjnego między sprawą rozpoznawaną a zakresem żądanych danych informacji” oraz że „zakres żądanych informacji postanowieniem z 28 września 2021 r. wykracza poza związek jurysdykcyjny ze sprawą VII AGa 738/20; również zakres żądanych danych osobowych (obejmujący rok 2019) może prowadzić do naruszenia powołanej wyżej zasady minimalizacji danych (k. 3810).

Art. 382 k.p.c. upoważnia sąd drugiej instancji do zmiany lub uzupełnienia ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, także niezależnie od podniesionych zarzutów procesowych przez apelującego (zob. wyrok TK z dnia 11 marca 2003 r., SK 8/02). Uzupełnienie ustaleń faktycznych było konieczne, gdyż dotyczą one faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy co do istoty na płaszczyźnie zarzutu nieważności postępowania z powodu sprzeczności składu sądu pierwszej instancji z przepisami prawa (art. 227 k.p.c.). Uzupełniając ustalenia faktyczne sąd apelacyjny oparł się na dowodach z dokumentów oraz faktach znanych sądowi z urzędu.

Zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

W orzecznictwie SN przyjęto, że ukształtowanie składu orzekającego niezgodnie z przepisami o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu może stanowić podstawę do zastosowania sankcji z art. 379 pkt 4 k.p.c. (zob. uchwała SN z 5 grudnia 2019 r., III UZP 10/19; uchwała SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20).

Sankcja ta mieści się w kontroli sądowej sądu II instancji i stanowi jedyną właściwą reakcję w celu zapewnienia stronom skutecznej ochrony sądowej.

Jak wyjaśniono w wyroku TSUE z 14 listopada 2024 r., C-197/23, wydanym w niniejszej sprawie, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 2 TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który uniemożliwia we wszelkich okolicznościach sądowi odwoławczemu skontrolowanie, czy ponowny przydział sprawy składowi sądu, który orzekał w tej sprawie w pierwszej instancji, nie nastąpił z naruszeniem przepisów krajowych dotyczących ponownego przydziału spraw w sądach.

Sąd apelacyjny wyjaśnia, że możliwość zapewniania skutecznej ochrony sądowej stronom w przypadku ukształtowanie składu orzekającego niezgodnie z przepisami o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu – zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c– jest w aktualnym stanie prawnym niedopuszczalna ze względu na treść art. 55§ 4 u.s.p. ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024, poz. 1907, dalej jako: „u.s.p.”). Według tej regulacji sędzia może orzekać we wszystkich sprawach w swoim miejscu służbowym, a w innych sądach w przypadkach określonych w ustawie (jurysdykcja sędziego). Przepisy o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu nie ograniczają jurysdykcji sędziego i nie mogą być podstawą stwierdzenia sprzeczności składu sądu z przepisami prawa, nienależytego obsadzenia sądu lub udziału osoby nieuprawnionej lub niezdolnej do orzekania w wydaniu orzeczenia.

Ten przepis został wprowadzony z dniem 14 lutego 2020 r. na podstawie art. 1 pkt 20 ustawy z 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 19). Według art. 8 tej ustawy przepis stosuje się także do spraw wszczętych lub zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Jednak w wyroku z 15 lipca 2021 r., Komisja przeciwko Polsce, TSUE orzekł, że art. 55 § 4 p.u.s.p. (ten sam przepis, którego dotyczy postępowanie główne) narusza art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty (pkt 172), wydanym po zadaniu pytań prejudycjalnych w niniejszej sprawie, Trybunał orzekł, że naruszenie wynika z okoliczności, iż art. 55 § 4 p.u.s.p. ustanowił zakazy, które mogą być stosowane w sposób bardziej ogólny, niezależnie od ewentualnych zastrzeżeń jednostki opartych na tym, że przepisy krajowe dotyczące w szczególności czy to przydziału spraw, czy to wyznaczania i zmiany składu sądu albo stosowanie takich przepisów byłyby sprzeczne z wymogami prawa Unii nieodłącznie związanymi z prawem do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. W konsekwencji w następstwie wydania tego wyroku, w którym stwierdzono niezgodność art. 55 § 4 p.u.s.p. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty, polskie sądy krajowe powinny odstąpić od stosowania tego art. 55 § 4 do czasu jego uchylenia przez polskiego ustawodawcę zgodnie z art. 260 ust. 1 TFUE i zasadą lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE). Stosownie do orzecznictwa Trybunału wymóg ten wynika z zasady pierwszeństwa prawa Unii, która „zobowiązuje sąd krajowy […] do odstąpi[enia] od stosowania, z mocy własnych uprawnień, wszelkich uregulowań lub praktyk krajowych, […] które są sprzeczne z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii”.

Jak wynika z opinii Rzecznik Generalnej L. M. z 20 czerwca 2024 r., C-197/23 , sądy polskie powinny obecnie [w następstwie wyroku Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów)] odstąpić od stosowania art. 55 § 4 p.u.s.p. i tym samym mogą one w niniejszym wypadku zastosować art. 379 pkt 4 k.p.c. lub jakikolwiek inny znajdujący zastosowanie przepis prawa krajowego w celu ustalenia, czy sprawa w pierwszej instancji została (ponownie) przydzielona sędziemu referentowi w sposób prawidłowy, to znaczy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego oraz z wymogami niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, zapewniając w ten sposób skuteczną ochronę sądową ustanowioną w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE rozpatrywanym w związku z art. 2 TUE i przy należytym uwzględnieniu art. 47 Karty (opinia pkt 84).

W związku z tym należy stwierdzić, że art. 2, art. 19 ust. 1 drugi akapit Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować sprzeciwiają się stosowaniu przepisów prawa krajowego, takich jak art. 55 § 4 zd. 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.) w zw. z art. 8 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw z 20 grudnia 2019 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 190) w zakresie, w jakim zakazują one sądowi drugiej instancji stwierdzenia na podstawie art. 379 pkt 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1805, ze zm.) nieważności postępowania przed sądem krajowym pierwszej instancji w sprawie wszczętej przed tym sądem z powodu sprzeczności składu tego sądu z przepisami, nienależytego obsadzenia sądu lub udziału osoby nieuprawnionej lub niezdolnej do orzekania w wydaniu orzeczenia, jako sankcji prawnej zapewniającej skuteczną ochronę prawną w przypadku wyznaczenia sędziego do rozpoznania sprawy z rażącym naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu.

Wobec tego sąd apelacyjny mając na względzie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE konkretyzującym wartość państwa prawnego wyrażoną w art. 2 TUE i nakładającym w tym względzie na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia systemu środków odwoławczych i procedur zapewniających jednostkom poszanowanie ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii, stanowiącej ogólną zasadę ogólną prawa Unii, i niewykonywaniem przez Rzeczpospolitą Polską obowiązków wynikających z prawa Unii określonych w wyrokach TSUE z 15 lipca 2021 r., C-779/19 oraz z 14 listopada 2024 r., C-197/23, do czego jest zobowiązana na podstawie art. 260 ust. 1 TFUE i zasadą lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE), odstępuje od stosowania art. 55 § 4 zd. 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.) w zw. z art. 8 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw z 20 grudnia 2019 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 190).

Odstąpienie od stosowania tych przepisów umożliwia zastosowanie art. 379 pkt 4 k.p.c.

Art. 379 pkt 4 k.p.c. podlega wykładni w zakresie pojęcia „składu orzekającego sprzecznie z przepisami” w świetle prawa Unii Europejskiej.

Według sądu apelacyjnego sąd unijny to sąd krajowy o składzie orzekającym ukształtowanym zgodnie z przepisami prawa krajowego. Tylko taki sąd jest sądem niezawisłym i bezstronnym ustanowionym uprzednio na mocy ustawy. Odniesienie do „sądu ustanowionego na mocy ustawy” odzwierciedla w szczególności zasadę państwa prawnego i dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, ale także składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością (zob. analogicznie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C‑132/20, EU:C:2022:235, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo). Zasady przydzielania i ponownego przydziału spraw wchodzą zatem w zakres pojęcia sądu „ustanowionego ustawą”, ponieważ nie tylko obejmuje ono podstawę prawną samego istnienia sądu, lecz również wymaga poszanowania składu orzekającego w każdej sprawie oraz istnienia wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością. W konsekwencji art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga w tym zakresie także tego, by przepisy regulujące obsadzanie składów orzekających umożliwiały wykluczenie jakiejkolwiek nieuprawnionej ingerencji w proces podejmowania decyzji w danej sprawie osób spoza składu orzekającego rozpoznającego tę sprawę, przed którymi strony nie mogły przedstawić swoich argumentów (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann

-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, pkt 59).

Interpretacja jest właściwa w świetle wykładni prawa Unii Europejskiej i prawa krajowego.

W sprawozdaniu Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (tzw. Komisja (...)) z 16 marca 2010 r. w sprawie niezawisłości systemu sądowego część 1: Niezawisłość sędziów, przyjęte na 82 sesji plenarnej w W. w dniach 12-13 marca 2010 r. określono standardy, które państwa powinny spełniać w zakresie przydziału spraw sędziom. Zalecono między innymi, aby (ponowny) przydział spraw sędziom podlegał obiektywnym i przejrzystym kryteriom ustanowionym przez prawo. Komisja (...)podkreśla też, że pojęcie sądu ustanowionego na mocy ustawy oznacza, iż przepisy krajowe powinny gwarantować niezawisłość i bezstronność nie tylko sądu jako całości, ale również poszczególnych sędziów (pkt 81, 82, ppkt 16 sprawozdania). Jak wyjaśniono w opinii Rzecznik Generalnej L. M. z 20 czerwca 2024 r., w sprawie C-197/23, wymóg ten musi rozciągać się nie tylko na takie przepisy per se, ale również na ich stosowanie, które także powinno być dokonywane w sposób obiektywny i przejrzysty, czyli w sposób niearbitralny (pkt 62).

W wyroku z 12 stycznia 2016 r., w sprawie Miracle Europe, skarga nr (...), § 58, ETPC stwierdził, że z powodu ponownego przydzielenia sprawy w sposób dyskrecjonalny dany sąd nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy, wobec czego orzekł, że doszło do naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 EKPC. W tym wyroku podkreślono, jak ważne jest to, aby ponowny przydział spraw sędziom odbywał się z pełnym poszanowaniem prawa, w sposób obiektywny i przejrzysty.

W wyroku TSUE z 26 marca 2020 r., Review Simpson/Rada i HG/Komisja (Szczególna procedura kontroli orzeczeń) (C‑542/18, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo), wyjaśniono, że „zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETPCz wprowadzenie w art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze EKPC wyrażenia »ustanowiony ustawą« ma na celu […] zapewnienie […] w szczególności, by zasada państwa prawnego była przestrzegana i dotyczyła nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością, co obejmuje w szczególności przepisy dotyczące niezawisłości i bezstronności członków danego sądu.”

W wyroku TSUE z 15 lipca 2021 r., Komisja przeciwko Polsce (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19, pkt 172, 173, Trybunał orzekł, że „w braku takich kryteriów omawiane uprawnienie mogłoby być wykorzystywane w szczególności w celu przekazania danej sprawy konkretnym sędziom z pominięciem innych sędziów lub też w celu wywarcia nacisków na wyznaczonych w ten sposób sędziów.”

W sprawie C-197/23 zainicjowanej przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w niniejszej sprawie Rząd Polski na rozprawie wskazał, że wynikający z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymóg zagwarantowania niezawisłego i bezstronnego sądu powinien być przestrzegany w przepisach krajowych dotyczących przydziału spraw sędziemu i zmiany składów sądu, zwłaszcza gdy są one połączone z przepisami krajowymi, które uniemożliwiają sądowi drugiej instancji zbadanie nieprawidłowości, które miały mieć miejsce przy dokonywaniu (ponownego) przydziału spraw w pierwszej instancji (opinia Rzecznik Generalnej L. M. z 24 czerwca 2024 r., pkt 51).

Również orzecznictwo Sądu Najwyższego jest zgodne w tych kwestiach.

W uchwale SN z 5 grudnia 2019 r., III UZP 10/19, przyjęto, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przez skład trzyosobowy, w którym jednego z członków składu, niebędącego referentem, wyłonionego w drodze losowania (§ 50 ust. 1 w związku z § 54 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz.U. z 2019 r. poz. 1141), a przebywającego na planowanym urlopie wypoczynkowym, zgłoszonym do planu urlopów przed wyznaczeniem rozprawy apelacyjnej, zastępuje wyznaczony przez Przewodniczącego Wydziału zastępca, o którym mowa w § 72 ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, stanowi naruszenie zasady niezmienności składu wynikającej z art. 47b § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 52) i w konsekwencji prowadzi do nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez skład orzekający sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 KPC).

W postanowieniu SN z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19, wskazano, że zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie (art. 47b § 1 u.s.p.). Zasadą jest zakończenie przez skład orzekający spraw, które zostały mu przydzielone, także wtedy gdy na skutek zmiany podziału czynności jeden z sędziów został przeniesiony bez swojej zgody do innego wydziału.

W uchwale SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20, wyjaśniono, że naruszenie zasady niezmienności składu sądu wyznaczonego do rozpoznania apelacji, polegające na bezpodstawnym wyznaczeniu zastępcy sędziego nie będącego referentem, może powodować sprzeczność składu sądu orzekającego z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.).

W uchwale SN z 26 maja 2022 r., III CZP 86/22, przyjęto, że jeżeli na podstawie art. 15zzs

1 ust. 1 pkt 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych prezes sądu zarządził rozpoznanie apelacji w składzie trzech sędziów, sprawa powinna zostać rozpoznana przez skład sądu złożony z dotychczasowego sędziego referenta, a pozostali sędziowie powinni zostać przydzieleni losowo zgodnie z art. 47a Prawa o ustroju sądów powszechnych, nawet gdy w sprawie uprzednio wyznaczony był skład trzyosobowy, który przestał być składem właściwym do rozpoznania sprawy na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

Według sądu apelacyjnego art. 2 i art. 19 ust. 1 drugi akapit Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy intepretować w ten sposób, że nie jest sądem niezawisłym, bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy i zapewniającym skuteczną ochronę prawną sąd pierwszej instancji państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w składzie którego jednoosobowo zasiada sędzia tego sądu wyznaczony do rozpoznania sprawy z rażącym naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu.

Wymaganie niezawisłości obejmuje dwa aspekty. Pierwszy - zewnętrzny – zakłada, że organ wykonuje swe funkcje całkowicie niezależnie, bez podlegania żadnej hierarchii służbowej lub podporządkowania komukolwiek, i nie otrzymuje nakazów lub wskazówek z jakiegokolwiek źródła (wyroki TSUE: z 17 lipca 2014 r., Torresi, C-58/13 i C-59/13, pkt 22, z 6 października 2015 r., Consorci Sanitari del Maresme, C-203/14, pkt 19), przez co jest chroniony przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków przy rozpatrywaniu przez nich sporów (wyroki TSUE: z 19 września 2006 r., Wilson, C-506/04, pkt 51, z 9 października 2014 r., TDC, C-222/13, pkt 30, z 6 października 2015 r., Consorci Sanitari del Maresme, C-203/14, pkt 19). Drugi aspekt - wewnętrzny - łączy się z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich odpowiednich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Czynnik ten wymaga przestrzegania obiektywizmu oraz braku wszelkiego interesu w rozstrzyganiu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa (wyroki TSUE: z 19 września 2006 r., Wilson, C-506/04, pkt 52, z 9 października 2014 r., TDC, C-222/13, pkt 31, i z 6 października 2015 r., Consorci Sanitari del Maresme, C-203/14, pkt 20).

Pojęcie „składu sądu” albo „składu orzekającego sądu” nie ma definicji ustawowej ani w prawie krajowym, ani też prawie Unii Europejskiej.

W prawie polskim dookreślenie pojęcia składu sądu następuje przez wskazanie liczebności jego składu orzekającego. W postępowaniu przed sądem I instancji przepisy przewidują jako zasadę orzekania w składzie jednoosobowym (art. 47 § 1 k.p.c.). Wyjątki dotyczą niektórych kategorii spraw, w których orzeka skład obejmujący sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników (art. 47 § 2 k.p.c.) albo też przyznają prezesowi sądu umocowanie do zarządzenia rozpoznania sprawy w składzie trzech sędziów jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy (art. 47 § 3 k.p.c.).

Dla niezawisłości i bezstronności sądu ustanowionego na mocy ustawy wymaga się, aby w jego składzie orzekali sędziowie legitymowani do orzekania w danym sądzie, w danej instancji i w danej sprawie. Każdy członek składu orzekającego musi spełniać wskazane właściwości.

W prawie krajowym obowiązuje zasada niezmienności składu orzekającego sądu (art. 47a § 1 u.s.p) (tak wyrok SN z 21 listopada 2019 r., III PK 162/18; uchwała SN z 5 grudnia 2019 r., III UZP 10/19; postanowienie SN z 12 stycznia 2021 r., IV CSK 275/20; uchwały SN z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/22; postanowienie SN z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22; uchwała SN z 26 maja 2022 r., III CZP 86/22). Polega ona na tym, że sprawy są przydzielane sędziom i asesorom sądowym losowo, w ramach poszczególnych kategorii spraw (art. 47a § 1 ab initio u.s.p.). Jest to zasada rangi ustawowej, której istota polega na stałości (niezmienności) składu sądu od chwili wyłonienia losowo składu orzekającego przez cały czas orzekania w sprawie (art. 323 k.p.c.) (tak uchwały SN z 5 grudnia 2019 r., III UZP 10/19 i z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20).

Przydział losowy sprawy sędziom i asesorom sądowym, w ramach poszczególnych kategorii spraw, następuje przez system teleinformatyczny służący do losowego przydziału spraw i zadań sądu, działający w oparciu o generator liczb losowych ((...)) (§ 43 ust. 1 (...), § 1 pkt 16 (...)). Odstępstwa od zasady niezmienności składu ukształtowanego losowo określone są ściśle w ustawie ustrojowej (art. 47b u.s.p.) oraz w przepisach wykonawczych (§ 49 (...), § 52c (...)).

W orzecznictwie SN wskazuje się, że samo odstępstwo od reguł wyznaczania sędziego w sprawie nie oznacza, że skład sądu nie jest zgodny z przepisami (tak uchwała SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20). U podstaw tego poglądu legło założenie, że skład sądu określa ustawa, natomiast przepisy (...) oraz (...) dotyczą jedynie sposobu ustalenia składu orzekającego przez wyłonienie sędziego przez teleinformatyczny system do losowego przydziału spraw i zadań sądu. Każdy sędzia danego sądu ma bowiem kwalifikację do rozstrzygnięcia sprawy niezależnie od sposobu jego wyznaczenia do jej rozpoznania. Dlatego mimo wadliwości związanych z wyznaczeniem składu sądu sąd nadal jest sądem ustanowionym ustawą, gdyż sędzia, nadal jest sędzią, natomiast skład sądu osadzony jest przez sędziego. Wyznaczanie sędziom orzekającym w sprawach cywilnych rozpraw według alfabetycznej listy sędziów ma tylko charakter organizacyjny, a naruszenie unormowań mających tylko organizacyjny i instrukcyjny charakter nie oznacza składu sprzecznego z ustawą (tak uchwała SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20).

W ocenie sądu apelacyjnego można przyjąć, że zwykłe (przypadkowe, nieświadome, niecelowe, omyłkowe) naruszenie przepisów dotyczących sposobu wyłonienia składu orzekającego sądu w drodze losowania nie stanowi przesłanki do uznania, iż skład tego sądu jest sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.), a przez to, należy przyjąć, że sąd w składzie tak ukształtowanym jest sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy (art. 47 Karty Praw Podstawowych). Inna sytuacja zachodzi, gdy skład orzekający sądu, w którym zasiada sędzia przydzielony do rozpoznania sprawy został wyznaczony z rażącym (kwalifikowanym) naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw oraz o wyznaczaniu i zmianie składu sądu.

Przepisom dotyczącym składu sądu oraz sposobu ustalenia tego składu przyświeca nadrzędny cel, jakim jest zapewnienie ich roli strażnika niezawisłości sędziowskiej, a tym samym unikanie wywierania wpływu przez organy ustawodawcze i wykonawcze na wyznaczenie konkretnego sędziego dla rozpoznania sprawy oraz ustaleń między samymi sędziami danego sądu, który z nich będzie rozpoznawać konkretną sprawę. Wprawdzie państwa członkowskie mają swobodę decydowania, w jakim sposób będzie konstruowany skład sądu według przepisów krajowych, lecz jeżeli takiego przepisy zostały uchwalone, to niezależność sądu musi być zagwarantowana w wystarczającym stopniu (zob. opinia Rzecznika Generalnego Tancheva z 27 czerwca 2019 r., C-585/18, C-624/18 i C-625/18, pkt 129). Gwarancje te – zdaniem sądu apelacyjnego - obejmują nie tylko władzę ustawodawczą i wykonawczą, lecz również władzę sądowniczą.

Nie można – zdaniem sądu apelacyjnego - racjonalnie przyjąć, że zachowana jest niezależność (niezawisłość i bezstronność) sądu w sytuacji, gdy sami sędziowie danego sądu – w zamiarze realizacji ich własnych albo cudzych interesów z wykorzystaniem instytucji prawa krajowego sprzecznie z ich celem – kształtują skład sądu orzekającego wyłonionego zgodnie z prawem przez naruszenie w sposób kwalifikowany przepisów prawa krajowego dotyczących przydziału spraw oraz o wyznaczaniu i zmianie składu sądu.

Podstawę prawa do rzetelnego procesu stanowią bowiem gwarancje określające dostęp do sądu ustanowionego na podstawie ustawy i tworzenia jego składu, a do ich naruszenia powinno dojść wyjątkowo, także w odniesieniu do czynności niewadliwych. Dlatego należy przyjąć, że prawo do sądu niezawisłego i bezstronnego ustanowionego na mocy ustawy obejmuje również skład sądu ukształtowany zgodnie z przepisami krajowym w sposób zapewniający jego niezależność i stabilność. Spełnienie tego warunku może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy sędzia zostaje wyznaczony do składu sądu (jednoosobowego, wieloosobowego) zgodnie z przepisami prawa krajowego, natomiast zmiana sędziego jest dopuszczalna w granicach określonych tymi przepisami, mimo że są to przepisy ustrojowe i wykonawcze.

Skoro bowiem sposób wyznaczenia sędziego do składu orzekającego i zmiany sędziego w tym składzie podlega określonym regułom prawa krajowego (mimo że są to przepisy rangi ustrojowej, a niektóre z nich ustanowione są w akcie niższego rzędu niż ustawa), to przestrzeganie tych reguł ma fundamentalne znaczenie dla ustalenia, czy sąd, w tym również wyłoniony jego skład, jest sądem ustanowionym na mocy ustawy. Jakkolwiek wszyscy sędziowie danego sądu dysponują właściwymi kompetencjami są jednakowo uprawnieni do orzekania, to dla stron najbardziej istotny i mający znaczenie gwarancyjne jest fakt pozostawienia sprawy w referacie sędziego sprawozdawcy, któremu sprawę przydzielono losowo, zgodnie z ustalonym podziałem czynności przez narzędzie informatyczne działające w oparciu o generator liczb losowych. Ma to przede wszystkim znaczenie z punktu widzenia gwarancji niezawisłości sądu, w tym niezależności od czynnika administracyjnego, jakimi są przewodniczący albo zastępcy przewodniczącego w danym wydziale, oraz jego bezstronności. Jeżeli zatem naruszenie przedmiotowych reguł jest rażące, oznacza, że gwarancje te zostają w poważnej mierze obniżone. Rozpoznanie bowiem sprawy przez sędziego wyznaczone do rozpoznania sprawy z rażącym naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu ma wpływ na zaufanie obywateli i społeczeństwa dla niezawisłości i bezstronności sądu oraz znaczenie gwarancyjne dla stron.

W orzecznictwie ETPC kwalifikacja sądu, jako nieustanowionego ustawą, odnosi się do kwestii wagi nieprawidłowości mogących stanowić, na podstawie „testu progowego”, skorelowanego z „rażącym naruszeniem” obowiązującego prawa krajowego (zob. wyrok ETPCz z 1 grudnia 2020 r. w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, §§ 235–290).

Sąd apelacyjny stwierdza, że zmiana składu sądu orzekającego w pierwszej instancji w sprawie XVI GC 932/18 - polegająca na jej rozpoznaniu przez sędzię J. K. (1) w miejsce wylosowanej do jej rozpoznania w systemie (...) sędzi E. T. - nastąpiła z rażącym naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw oraz wyznaczaniu i zmianie składu sądu, tj. 47b § 1 u.s.p. w zw. § 52 c ust. 4 Regulaminu z 2015 r..

Z art. 47b § 1 u.s.p. wynika, że zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Przepis art. 47a stosuje się odpowiednio.

Po pierwsze, urlop sędziego referenta na żądanie, o którym stanowi art. 167

2 k.p., w dniu wyznaczonej sesji nie stanowi niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie ani też długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie (art. 47b § 1 u.s.p.). Może on stanowić podstawę do podjęcia czynności przez skład sądu wyznaczony zgodnie z planem zastępstw albo z planem dyżurów, jeżeli przemawia za tym sprawność postępowania, a skład sądu, któremu została przydzielona sprawa nie może jej podjąć (art. 47b § 2 u.s.p.). W orzecznictwie SN przyjęto, że nie stanowi podstawy do odstępstwa od zasady niezmienności składu orzekającego sądu zaplanowany urlop wypoczynkowy (tak w uchwale SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 9/20 ) a nawet przeniesienie sędziego bez jego zgody do innego wydziału sądu wskutek zmiany podziału czynności (postanowienie SN z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19).

W sprawie XVI GC 932/18 nie zachodziły przypadki niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie ani też długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Sprawa XVI GC 932/18 była rozpoznawana na trzech terminach posiedzeń wyznaczonych celem jej rozpoznania. Jeżeli nawet przyjąć, że 25 marca 2019 r. zachodziła podstawa do podjęcia czynności przez skład orzekający sądu wyznaczony zgodnie z planem zastępstw w osobie sędzi J. K. (1) (art. 47b § 2 u.s.p.), choć to nie wynika z akt XVI GC 932/18, to nie było przeszkód do tego, aby kolejne terminy posiedzeń wyznaczonych celem przeprowadzenia rozprawy odbyły się w składzie sądu orzekającego w osobie sędzi E. T., skoro jej nieobecność została spowodowana urlopem na żądanie (art. 47b § 1 u.s.p.).

Po drugie, w ocenie sądu apelacyjnego sędzia J. K. (1) nie złożyła pisemnego oświadczenia o przejęciu sprawy XVI GC 932/18 do rozpoznania na podstawie § 52 c ust. 4 Regulaminu z 2015 r., natomiast oświadczenie urzędnika sądowego zawarte w notatce służbowej z 19 maja 2021 r. nie jest zgodne z prawdą.

Według przedmiotowej notatki zarządzenie sędzi J. K. (1)z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18, miało znajdować się na karcie o numerze 522 akt XVI GC 352/18. Taki numer karty został naniesiony na zarządzeniu załączonym do akt XVI GC 932/18. Przedmiotowe zarządzenie miało zostać omyłkowo dołączone razem z analogicznym zarządzeniem w sprawie XVI GC 352/18, gdyż obie sprawy – zgodnie z oświadczeniem kierownika sekretariatu - rozpoznawane były 25 marca 2019 r.

Oznacza to, że oświadczenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18, oznaczone numerem karty 522, powinno zostać załączone do akt XVI GC 352/18 przed protokołem rozprawy z 25 marca 2019 r., tj. na k. 521. Jest tak dlatego, że w aktach XVI GC 352/18 na karcie numer 522 znajduje się pierwsza strona protokołu rozprawy z 25 marca 2018 r. Ewentualnie zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18, powinno zatem znajdować się bezpośrednio przed tym protokołem, tj. k. 521, albo za tym protokołem, tj. k. 528.

Nie jest również możliwe, aby zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 było omyłkowo dołączone z analogicznym zarządzeniem sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 352/18, tak jak stwierdzono w notatce służbowej z 19 maja 2021 r. Z logicznego uporządkowania dokumentów w aktach XVI GC 352/18 wynika, że zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 352/18 oznaczone jest numerem kart 521, natomiast zarządzenie sędzi J. K. (1)z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 oznaczone jest numerem kart 522. To ostatnie zarządzenie miało zatem zostać załączone do akt XVI GC 352/18 na karcie numer 522. Jednakże numerem karty 522 została także oznaczona pierwsza karta protokołu rozprawy z 25 marca 2019 r. W tomie III akt XVI GC 352/18 brak jest informacji o usunięciu dokumentu oznaczonego numerem karty 522 obejmującym zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18. Na żadnej z kart protokołu rozprawy z 25 marca 2019 r. XVI GC 352/18 (karty od numeru 522 do numeru 527) nie ma przekreśleń numeracji kart. Gdyby zatem do akt sprawy rzeczywiście zostało załączone omyłkowo zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 oznaczone numerem kart 522, to pierwsza karta protokołu rozprawy z 25 marca 2019 r. powinna mieć numer 523, natomiast po usunięciu przez kierownika sekretariatu z akt XVI GC 352/18 zarządzenia sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18 oznaczonego numerem kart 522, oznaczenie numeru pierwszej karty protokołu rozprawy z 25 marca 2019 r. powinno zostać – zgodnie z § 30 ust. 3 Zarządzenia MS - przekreślone, powinna zostać uczyniona wzmianka z podaniem przyczyny zmiany numeru karty, i powinien zostać jej nadany numer karty 522. Zatem również kolejne numery tomu III akt XVI GC 352/18, powinny zostać przekreślone i oznaczone następną numeracją kart akt.

Oświadczenie kierownika sekretariatu złożone w tomie IV akt XVI GC 352/18 załączone na karcie o numerze 617, o usunięciu z akt sprawy zarządzenia sędzi J. K. (1) o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18, stanowi zatem czynność pozorowaną. Kierownik sekretariatu podał, że to na tej karcie uprzednio znajdowało się zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18. Tymczasem na zarządzeniu tym naniesiono numer karty 522 akt XVI GC 352/18. Z kolei dalsza zmiana numeracji kart IV tomu XVI GC 352/18 po numerze kart 617, podyktowana została nieprawdziwym oświadczeniem urzędnika sądowego, że zmieniono numerację kart akt ze względu na błędny zapis. W aktach sprawy nie było jednak żadnego błędnego zapisu. Skoro według oświadczenia urzędnika sądowego zarządzenie sędzi J. K. (1) z 25 marca 2019 r. o przejęciu do rozpoznania sprawy XVI GC 932/18, miało numer karty 522, a zatem znajdowało się w tomie III akt XVI GC 352/18, to wbrew oświadczeniu kierownika sekretariatu nie mogło się ono znajdować na karcie 617 tomu IV akt XVI GC 352/18. Stanowisko to potwierdzają zapisy w systemie (...). Kierownik sekretariatu nie zmienił w tym systemie sędziego referenta właściwego do rozpoznania spraw XVI GC 352/18 oraz XVI GC 932/18.

Po trzecie, zmiana sędziego referenta w sprawie XVI GC 932/18 nie była przypadkowa. Odwołanie terminu rozprawy wyznaczonego na 11 marca 2019 r. nastąpiło zarządzeniem z 7 lutego 2019 r. na 25 marca 2019 r. W dacie wydania przedmiotowego zarządzenia plan zastępstw powinien być już sporządzony zgodnie z przepisami (najpóźniej do 31 stycznia 2019 r.). Nie ma żadnego dowodu, że ów plan został sporządzony po wydaniu zarządzeń zmieniających terminy rozpraw w sprawie XVI GC 932/18 (oraz XVI GC 352/18). Innymi słowy, w dacie wydania zarządzenia z 7 lutego 2019 r. sędzia E. T., jako Zastępczyni Przewodniczącej XVI Wydziału Gospodarczego, miała wiedzę, że sędzia J. K. (1) będzie pełnić zastępstwo zgodnie z planem zastępstw 25 marca 2019 r. Dlatego też wyznaczenie terminu rozprawy XVI GC 932/18 (oraz XVI G 352/18) nastąpiło z odwołaniem już wyznaczonego uprzednio terminu rozprawy, bez podania przyczyny jej odwołania (strony nie wnosiły o zmianę terminu rozprawy) oraz bez wskazania sędziego referenta, który będzie zasiadał w składzie orzekającym 25 marca 2019 r.

Po czwarte, zmiana sędziego referenta w sprawie XVI G 932/18 była świadoma. Jej wyznaczenie przez sędzię E. T. na 25 marca 2019 r., tj. w dniu pełnienia zastępstwa przez sędzię J. K. (1), i skorzystanie przez nią z urlopu na żądanie, miało stworzyć pozór istnienia przesłanek z art. 47b § 1 u.s.p. Wskutek tego zabiegu sędzia J. K. (1), jako zastępczyni rozpoznawała wszystkie sprawy wyznaczone na sesję 25 marca 2019 r. (co wynika z zarządzenia Przewodniczącej XVI Wydziału Gospodarczego z 25 marca 2019 r.), a następnie składała na podstawie § 52 c ust. 4 Regulaminu z 2015 r. oświadczenie o przejęciu danej sprawy do rozpoznania (co wynika z notatki służbowej kierownika sekretariatu z 19 maja 2021 r.). Skutkiem złożenia przez sędziego zastępcę oświadczenia z § 52 c ust. 4 zd. 1 Regulaminu z 2015 r. było przejęcie sprawy do rozpoznania. W takim przypadku narzędzie informatyczne powinno przydzielić zastępcy o jedną sprawę mniej w tej samej kategorii (§ 52c ust. 4 zd. 2 Regulaminu). Natomiast zgodnie z § 49 ust. 2 pkt 4 Regulaminu z 2015 r. przewodniczący wydziału powinien zarządzić przydzielenie przez narzędzie informatyczne dodatkowej sprawy tej samej kategorii, jeżeli sprawa została zakończona: przez zastępcę, o którym mowa w § 52b i § 52c. W sprawie XVI GC 932/18 takie sytuacje nie wystąpiły. Z systemu (...) wynika bowiem, że nie dokonano w nim zmiany sędziego referenta (tak samo jest w sprawie XVI GC 352/18). Do czasu wydania wyroku przez sąd I instancji sędzia E. T. funkcjonowała w systemie (...), jako sędzia referent w sprawie XVI GC 932/18.

Po piąte, zmiana sędziego referenta w sprawie XVI GC 932/18 miała określony cel. Dla środowiska sędziowskiego takie działanie jest jasne. W stanie faktycznym, jak opisany, wskutek przejęcia przez sędzię J. K. (1) do rozpoznania spraw wyznaczonych na 25 marca 2019 r. (w tym spraw XVI GC 932/18 oraz XVI GC 352/18), doszło do faktycznego obniżenia liczby spraw w referacie sędzi E. T., jako Zastępczyni Przewodniczącej XVI Wydziału Gospodarczego. Z uwagi na to, że pracownik może wziąć 4 dni urlopu na żądanie w roku kalendarzowym, natomiast w jednym dniu sesyjnym sędzia sądu okręgowego rozpoznaje od 5 do 8 spraw, to referat sędzi E. T. mógł obniżyć się nawet od 20 do 36 spraw.

Po szóste, w realiach stanu faktycznego nie można ustalić kryteriów w oparciu, o które sędzia E. T. dokonała wyboru sprawy XVI GC 932/18, jako tej, która została wyznaczona na 25 marca 2019 r. celem jej przejęcia do rozpoznania przez sędzię J. K. (1). W tym miejscu sąd apelacyjny zwraca uwagę na niebezpieczeństwo akceptacji takiego zachowania. Teoretycznie nie można wykluczyć, że w sprawie o dużym ładunku społecznego zainteresowania sędziowie uzgodnią między sobą, że sprawa będąca w referacie jednego z nich zostanie przejęta przez drugiego, na tej podstawie, że zostanie wyznaczona na dzień dyżuru innego sędziego, a ten ostatni przejmie sprawę do rozpoznania z uwagi na to, że sędzia referent wyłoniony do rozpoznania sprawy w systemie teleinformatycznym służącym do losowego przydziału spraw i zadań sądu, działającym w oparciu o generator liczb losowoych, w tym dniu skorzystał z urlopu na żądanie.

Po siódme, sąd apelacyjny zwrócił uwagę na nietypowe postępowanie organów administracyjnych względem czynności procesowych podejmowanych w postępowaniu cywilnym przez sędziego referenta w celu ustalenia przyczyn zmiany składu orzekającego w sprawie XVI GC 932/18, takich jak:



przesyłanie przez przewodniczącą XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Warszawie celem zapoznania się przez Prezesa Sądu Apelacyjnego,



zapoznawanie się przez Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z treścią postanowienia z 11 maja 2021 r. w sposób nieznany ustawie;



nieudzielanie wyjaśnień przez przewodniczącą XVI Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Warszawie dotyczących przyczyn nieusprawiedliwionej nieobecności sędzi E. T.i podjęcie tych czynności dopiero po zawiadomieniu Prokuratora (...) przez Sąd Apelacyjny w Warszawie;



bezpodstawne nieprzysłanie akt sprawy XVI GC 352/18 do Sądu Apelacyjnego w Warszawie i żądanie „skanu” zarządzenia sędziego referenta o nadesłaniu tych akt;



niewykonanie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 września 2022 r.;



ingerencję Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przebieg postępowania dowodowego przez dokonanie w ramach nadzoru administracyjnego oceny postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 września 2022 r., jako wykraczającego poza sferę jurysdykcyjną sądu orzekającego, stanowiącej podstawę do odmowy wykonania tego postanowienia przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie;



zapowiedź interwencji Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w ramach nadzoru administracyjnego celem sprawdzenia zgodności z prawem przydziału sprawy sędzi J. K. (1) dopiero po poinformowaniu przez sąd apelacyjny o zamiarze zadania pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i uprzedzeniu, że fakty podane w odpowiedzi Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych w tym pytaniu;



działania podjęte przez Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie wobec sędziego referenta w ramach nadzoru administracyjnego, które nie podlegają ujawnieniu w postępowaniu sądowym.

Po ósme, sąd apelacyjny zwrócił uwagę na działania organów wewnętrznego nadzoru administracyjnego po wydaniu wyroku TSUE z 14 listopada 2024 r., C-197/23.

Wiceprezes Sądu Apelacyjnego na zarządzenie sędziego referenta przedstawił pismo nadzorcze z 27 października 2023 r. Wynika z niego jednoznacznie bezprawna ingerencja Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przebieg postępowania dowodowego mającego na celu zbadanie prawidłowości przydziału sprawy. Powoływanie się na zasadę minimalizacji danych RODO są całkowicie bezzasadne, gdyż sąd apelacyjny żądał danych nieprzetworzonych stanowiących informację publiczną. Nie sposób wszak uznać, że przepisy RODO chronią przed udzieleniem informacji o liczbie sesji sędziego w danym okresie i sygnaturach akt spraw rozpoznawanych w tym czasie. Gdyby nawet uznać ów pogląd Wiceprezesa Sądu za prawidłowy, to sprzeciwia się takiej interpretacji jednoznacznie wyrok TSUE z 14 listopada 2024 r., C-197/23, zwłaszcza że to sąd orzekający jest administratorem danych osobowych zebranych w toku postępowania sądowego (art. 175 db u.s.p.).

Co do pozostałych dokumentów związanych z prowadzonych wewnętrznym nadzorem administracyjnym w zakresie przydziału sprawy sędziemu Wiceprezes Sądu zażądał ich konkretyzacji. Wymóg ten oczywiście jest niemożliwy do wykonania przez sąd II instancji. Wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie poinformował sąd odwoławczy pismem z 24 lutego 2022 r. że „zleciła przeprowadzenie kontroli w zakresie dotyczącym zmiany składu orzekającego w sprawie XVI GC 932/18”, a zakres żądanych informacji dotyczył właśnie ej kontroli. Co oznacza, że to Wiceprezes Sądu Apelacyjnego ma wiedzę, jakie dokumenty zostały wytworzone w tym postępowani, a nie sąd odwoławczy.

Z kolei Wiceprezes Sądu Okręgowego w Warszawie zażądał wskazania podstawy prawnej wydania postanowienia z 28 września 2021 r., a tym samym rażąco naruszył art. 9b u.s.p. wkraczając w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli, do czego jako organ administracji nie był w sposób oczywisty uprawniony. Dodać trzeba, że podstawa prawna działania sądu apelacyjnego nie powinna budzić żadnych wątpliwości, gdyż zawierała się w art. 19 ust.1 akapit drugi TUE. Do takiego wniosku prowadzi wprost lektura uzasadnienia wyroku TSUE z 14 listopada 2024 r., C-197/23. Na uboczu należy nadmienić, że nie ma podstawy prawnej, w oparciu o którą Wiceprezes Sądu Okręgowego w Warszawie mógł sformułować żądania wobec sądu apelacyjnego, takie jak w piśmie z 17 stycznia 2025 r.

Wszystkie wyżej powołane okoliczności wskazują na to, że w niniejszej sprawie organy administracyjne w ramach samego wymiaru sprawiedliwości skorzystały z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, zagrażając prawidłowości skutku, do którego prowadzi (ponowny) przydział spraw sędziom, oraz że wynik takiego (ponownego) podziału podważył obiektywizm i nieistnienie wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa, a tym samym wzbudziło w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności odnośnego sędziego Joanny Kornatki.

Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu.

W świetle art. 386 § 6 k.p.c. przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd okręgowy weźmie pod rozwagę, iż sprawa powinna zostać rozpoznana przez sędzię E. T..

Rozpoznanie sprawy przez sędzię J. K. (1) jest niemożliwie w rozumieniu art. 386 § 5 k.p.c.

Na podstawie art. 330 § 1 zd. 2 k.p.c. Przemysław Feliga Paweł Iwaniuk

stwierdzam niemożność podpisania

uzasadnienia przez sędzię

Agnieszkę Gołaszewską