Zasiłek chorobowy po macierzyńskim się należy, sąd oddalił apelację ZUS

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy

i Ubezpieczeń wyrokiem z dnia 22 stycznia 2025 r. w sprawie o sygn. akt VI U 107/22

z odwołania P. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we O. z udziałem zainteresowanego (...) sp. z o.o. we O., o zasiłek chorobowy na skutek odwołania P. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we O.

1. z dnia 24 września 2021 r. nr (...)

2. z dnia 1 października 2021 r. (...)

3. z dnia 3 grudnia 2021 r. nr (...)

4. z dnia 21 stycznia 2022 r. nr (...)

5. z dnia 17 lutego 2022 r. znak (...)-(...)

6. z dnia 15 marca 2022 r. znak (...)

7. z dnia 10 czerwca 2022 r. (...),

zmienił zaskarżone decyzje i przyznał odwołującej się prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 9 września 2021 r. do dnia 9 maja 2022 r.

Podstawą rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego były następujące ustalenia faktyczne

i rozważania:

Odwołująca się od 1 lipca 2020 roku zgłoszona została do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia przez (...) Spółkę z o.o. z siedzibą we O.. Umowa zlecenia zawarta została na okres trzech lat. Następnie od 10 września 2020 roku do 8 września 2021 roku organ rentowy zrealizował wypłatę zasiłku macierzyńskiego.

Decyzją z 24.09.2021r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 09.09.2021r. do 22.09.2021r. Decyzją z 01.10.2021r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 22.09.2021r. do 08.10.2021r. Decyzją z 03.12.2021r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 23.10.202 Ir. do 17.12.2021r. Decyzją z 21.01.2022r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 18.12.2021r. do 02.02.2022 r. Decyzją z 17.02.2022 r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres 03.02.2022r. do 04.03.2022 r. Decyzją z 15.03.2022r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 05.03.2022r. do 31.03.2022 r. Decyzją z 10.06.2022r. odmówiono odwołującej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 01.04.2022r. do 09.05.2022 r.

W okresach objętych ww. decyzjami odwołująca się była niezdolna do pracy z powodu choroby w związku z kolejną ciążą. Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie doszło do ponownego jej zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

(bezsporne, dowód z: dokumentów: k. 5 — 5v., 11 — 11v., 52 — 56, decyzje w aktach ZUS, zeznań świadka R. R. — k 108v. — 109 oraz e-protokół, U. E. k. 155 – 156 oraz e-protokół).

Sąd Rejonowy zważył, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 Ustawy zasiłkowej (Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 2780 ze zm.) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Sąd wskazał, że w stanie faktycznym sprawy odwołującej się za sporny okres, wbrew stanowisku ZUS, należał się zasiłek chorobowy na podstawie ww. przepisu prawa. Miała bowiem miejsce ciągłość jej ubezpieczenia chorobowego w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego, aż do dnia, w którym powstała niezdolność do pracy – 09.09.2021r.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 Ustawy systemowej (Ustawa z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz.U. 2024 poz. 497 ze zm.) objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. la. Według zaś art. 14 ust. 2 pkt 3 tej samej ustawy ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Zdaniem Sądu Rejonowego nie można przyjmować, jak wywodził to ZUS, iż dobrowolne ubezpieczenie chorobowe odwołującej się ustało. Sąd podniósł, że w doktrynie wskazuje się, iż

kontrowersyjne jest uznanie, że stosunek dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ustaje w dniu nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, zaś podstawą prawną takiej oceny są przepisy art. 9 ust. 1c w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 3 i art. 11 ust. 2 u.s.u.s (zob. uchwala SN (7) z 10.02.2022 r., III UZP 10/21 OSNP 2022/10, poz. 98; uchwala SN z 11.07.2019 r., III UZP 2/19, OSNP 2020/1, poz. 8).

I dalej: Tymczasem w doktrynie zauważono, że przepisu art. 9 ust. 1c u.s.u.s. nie można interpretować w oderwaniu od treści i celu całej regulacji zawartej w art. 9 u.s.u.s. (R. Babińska-Górecka, Glosa..., s. 5—8). Analogiczne unormowanie pod względem istoty zakresu zastosowania zawiera bowiem art. 9 ust. 1d u.s.u.s. Należy jednocześnie zauważyć, że nie jest on stosowany w przypadkach, w których np. osoba pozostająca w stosunku pracy nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego w związku z pozostawaniem w tym konkretnym stosunku pracy. Gdyby miał on wtedy zastosowanie, należałoby przyjąć, że pracodawca jako płatnik powinien odprowadzić składkę na obowiązkowe ubezpieczenia z tytułu stosunku pracy, zaś dodatkowa składka byłaby opłacana z budżetu państwa w związku z aktualizacją obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Niebudząca wątpliwości i zastrzeżeń praktyka przyjmuje przeciwnie, że w odniesieniu do stosunku pracy realizacja obowiązku opłacania składki na ubezpieczenia społeczne zostaje na czas pobierania zasiłków — automatycznie przerwana i odżywa z chwilą ustania do nich prawa, co wynika zresztą także z art. 14 ust. 3 u.s.u.s. Inaczej rzecz ujmując, choć żaden z przepisów ustawy systemowej nie przewiduje wtedy ustania (zawieszenia) tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego czy też ustania (zawieszenia) obowiązku opłacania składki, to takie zawieszenie obowiązku opłacania składki ma miejsce. Innymi słowy, przepis art. 9 ust. 1d u.s.u.s. dotyczy sytuacji, w której osoba pobierająca zasiłek macierzyński podjęłaby w tym okresie „nową” pracę w ramach np. stosunku pracy. Z kolei przypadek inny, tj. wykonywania pracy w ramach stosunku pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu rodzicielskiego, reguluje odrębnie art. 9 ust. 6b u.s.u.s. Należy więc uznać, że art, 9 ust. 1c u.s.u.s., podobnie jak art. 9 ust. 1d u.s.u.s., reguluje sytuację, gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca z tego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z chwilą nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego kontynuując prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej, jednocześnie podjęła się wykonywania innej (nowej) działalności gospodarczej lub innej pracy zarobkowej, stanowiącej tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz dobrowolnego chorobowego (art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10 u.s.u.s.), albo osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca z tego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z chwilą nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego zawiesiła wykonywanie dotychczasowej działalności gospodarczej oraz podjęła się prowadzenia innej działalności gospodarczej lub innej pracy zarobkowej, stanowiącej tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz dobrowolnego chorobowego (art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 5a, 8 i 10 u.s.u.s.). Brakuje więc podstaw prawnych dla twierdzenia, że nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego przez osobę wykonującą działalność gospodarczą i podlegającą z tego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu sprawia, iż automatycznie ustaje tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w postaci prowadzenia tej działalności gospodarczej oraz ustaje zależny od tego ubezpieczenia stosunek dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art.14).

Sąd Rejonowy podkreślił, że poglądy powyższe, które aktualne są także w przypadku zleceniobiorcy, podziela. Skoro więc tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym odwołującej się nie wygasł przez cały okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, miała miejsce ciągłość tego ubezpieczenia i powstanie niezdolności do pracy miało miejsce w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Nie było więc potrzeby kolejnego zgłaszania odwołującej się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Należał się więc jej zasiłek chorobowy za sporny okres.

Z podniesionych względów zaskarżone decyzje wymagały zmiany w całości i Sąd Rejonowy orzekł co do istoty sprawy jak w sentencji na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c.

(wyrok – k. 223, uzasadnienie wyroku – k. 223 – 227 a.s.).

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 22 stycznia 2025 r. w sprawie o sygn. akt VII U 107/22 wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we O., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie odwołania.

Przedmiotowemu wyroki organ rentowy zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przepisu art. 83 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 14 ust. l i ust. la w zw. z art. 36 ust. 4 ustawy

z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021

r. poz. 423) w związku z art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy o z dnia 25 czerwca 1999 r.

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa (Dz. U. 2021 r., poz.1133 ze zm.) poprzez przyznanie wnioskodawczyni prawa do zasiłku chorobowego za okres od 09.09.2021r. do 09.05.2022r. z tytułu umowy zlecenia zawartej z (...) pomimo tego, że tuż po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego (od 10.09.2020 r. do 08.09.2021 r.) wnioskodawczyni nie zgłosiła się dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia i w konsekwencji utraciła prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres, gdyż nieprzerwana niezdolność do pracy powstała w dniu 09.09.2021 r., czyli w dacie, w której brak było podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia,

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 6 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 9 ust. 1c i w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423) poprzez uznanie, że wnioskodawczyni podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, gdy tymczasem w sytuacji zbiegu umowy zlecenia z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego brak jest możliwości podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia bądź z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego i istnieje konieczność ponownego zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z umowy zlecenia po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Sądu I instancji, gdyż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 1c oraz art. 11 ust. 2) wykluczają możliwość podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w sytuacji zbiegu umowy zlecenia z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego z któregokolwiek z tych tytułów. W trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego ubezpieczony – zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, zaś z tytułu umowy zlecenia podlega jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ubezpieczony – zleceniobiorca może jednak na swój wniosek zostać dobrowolnie objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z tytułu umowy zlecenia, jednakże przepis art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyklucza możliwość podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu przez osoby niepodlegające obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego istnieje zatem konieczność ponownego zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z umowy zlecenia.

Zakład dodał ponadto, że powołane przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku orzecznictwo dotyczy stanu prawnego po 1 stycznia 2022 r., tzn. Sąd powołał aktualne brzmienie przepisów, gdy tymczasem stosownie do art. 21 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne, do których prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2022 roku, wypłaca się w wysokości, na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2022 roku, za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy.

Przed przystąpieniem do meritum ZUS za konieczne uznał odniesienie się do przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie.

I tak, w myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U z 2021r. poz. 1133 ze zm.), zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ust 1 ww. ustawy świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei, stosownie do treści art. 14 ust, 1 i ust. la ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021r. poz. 423), objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednaj niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ustępu la. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane zgodnie z art. 36 ust. 4 albo 4b.

Zgodnie z art. 36 ust. 4 ww. ustawy, zgłoszeń, o których mowa w ust. 2 i 3, dokonuje się w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia, z zastrzeżeniem ust. 4a.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 i pkt 19 ww. ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4 lub osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Stosownie do art. 9 ust. 1c ww. ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4 – 5a, 8 i 10, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego iub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów.

W myśl art. 11 ust. 2 ww. ustawy, dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 7b, 8 i 10.

Z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego wynika, że wnioskodawczyni złożyła wnioski o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 09.09.2021r. do 09.05.2022r.

W okresie od 09.09.2021r. do 09.05.2022r. wnioskodawczyni była nieprzerwanie niezdolna do pracy.

Wnioskodawczyni od 01.07.2020r. zatrudniona była na podstawie umowy zlecenia w (...) sp. z o.o. we O.. Podczas zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 01.07.2020r. do 09.09.2020r.

Następnie z urzędu nastąpiło wyrejestrowanie z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego od 10.09.2020r. do 08.09.2021r. wystąpieniem sytuacji zbiegu tytułów do ubezpieczeń uregulowanej w art. 9 ust. 1c ustawy systemowej.

Wnioskodawczyni nie została zgłoszona przez zleceniodawcę do ponownego dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego od 09.09.2021r.

Niezdolność do pracy mająca charakter ciągły powstała w dniu 09.09.2021r. i tym samym brak było podstaw do wypłaty zasiłku chorobowego za sporny okres.

Wnioskodawczyni ponownie została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tytułu umowy zlecenia od daty 13.12.2021 r. Jednak w dalszym ciągu nastąpiła odmowa prawa do zasiłku chorobowego, gdyż początek nieprzerwanej niezdolności do pracy wystąpił przed ponownym objęciem dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Przenosząc treść powyższych przepisów na grunt realiów niniejszej sprawy, organ rentowy wskazał, iż zleceniobiorcy przejawiający wolę kontynuowania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia są zobligowane zaraz po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli tego nie zrobią, to organ rentowy nie może im przyznać prawa do ewentualnego zasiłku chorobowego w przyszłości.

Dla osoby wykonującej umowę zlecenia ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Jeżeli taka osoba zostanie zgłoszona do ubezpieczeń i będą za nią opłacane składki, to osoba ubezpieczona może korzystać z zasiłków — chorobowego, macierzyńskiego, czy też opiekuńczego. Jeżeli natomiast nie zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego to nie nabędzie prawa do ww. świadczeń z uwagi na to, że nie będzie wówczas podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Organ rentowy wskazał, że do utraty tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu dochodzi z mocy prawa, na skutek wystąpienia zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniom społecznym – pobierania zasiłku macierzyńskiego i wykonywania umowy zlecenia. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje w okresie pobierania ww. zasiłku, w trakcie którego dochodzi do zmiany tytułu do ubezpieczeń.

Skoro dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wygasa to oznacza, że po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego osoba, która wcześniej korzystała z tego zasiłku musi dokonać ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia.

Organ rentowy raz jeszcze podkreślił, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę wykonującą umowę zlecenia, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego, ponieważ z mocy prawa ustaje tytuł podlegania tym ubezpieczeniom. Ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może zatem nastąpić dopiero po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co rodzi po stronie osoby wykonującej umowę zlecenia konieczność ponownego złożenia wniosku o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. O ile zleceniobiorcy podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy, o tyle objęcie ich dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony.

W wyroku z dnia 29 marca 2012 r., UK 331/11 (OSNP 2013 nr 5-6, poz. 68), sąd Najwyższy stwierdził, że wykładnia językowa art. 11 ust. 2 oraz art. 14 ust. 1 i la ustawy systemowej wskazuje na konieczność złożenia przez ubezpieczonego odpowiedniego wniosku jako warunku objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. A zatem regulacja zawarta w art. 14 ust. 1 i la ustawy systemowej wymaga każdorazowo, gdy dochodzi do ustania ubezpieczenia chorobowego z przyczyn określonych w art. 14 ust. 2 tej ustawy - celem ponownego objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym - złożenia przez zleceniobiorcę nowego wniosku.

W kontekście powyższego, Zakład wskazał, że wnioskodawczyni w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego nie mogła podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie zgłosiła się ponownie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia, brak było zatem podstaw do przyznania prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres

(apelacja ZUS Oddział we O. – k.234 – 236 a.s.).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i przyjmuje je za własne, nie znajdując podstaw do ich kwestionowania.

Stan faktyczny sprawy nie był zresztą sporny – spór dotyczył wyłącznie oceny prawnej, a mianowicie tego, czy odwołująca się w okresie od 9 września 2021 r. do 9 maja 2022 r. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia, a w konsekwencji czy przysługiwało jej prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres.

Podkreślić w tym miejscu należy, że Sąd Okręgowy nie podziela argumentacji prawnej Sądu Rejonowego zaznaczając, przy tym, że rozstrzygniecie jest właściwe i odpowiada prawu.

Podnieść należy, że w orzecznictwie i doktrynie trwał spór co do tego, czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyłącza podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i okoliczności te miały miejsce w okresie, którego dotyczy przedmiotowa sprawa. Niewątpliwie, przepisy ustawy zasiłkowej nie przewidują możliwości jednoczesnej wypłaty zasiłku macierzyńskiego i zasiłku chorobowego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4 - 5a, 8 i 10, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów. Powyższe oznacza, że osoby pobierające zasiłek macierzyński mogą być objęte ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej jedynie dobrowolnie. Z kolei z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej wynika, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. To zaś prowadzi do wniosku, że osoby objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi dobrowolnie, nie mogą podlegać nawet dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.

Powyższą kwestię przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z 11 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt III UZP 2/19, w której przyjął, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego, ponieważ z mocy prawa ustaje tytuł podlegania tym ubezpieczeniom. Ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może zatem nastąpić dopiero po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co rodzi po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność konieczność ponownego złożenia wniosku o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (art. 9 ust. 1c w związku z art. 14 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zaznaczyć należy, że ta zasada odnosi się również do zleceniobiorcy.

Brak zaś wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym po ustaniu ubezpieczenia społecznego z innego tytułu (na przykład z tytułu otrzymywania zasiłku macierzyńskiego) co do zasady - uniemożliwia przyznanie prawa do zasiłku chorobowego po zakończeniu wypłaty zasiłku macierzyńskiego.

W przedmiotowej sprawie ubezpieczona do 08 września 2021 r. (włącznie) przebywała na zasiłku macierzyńskim. Zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy otrzymała od 09 września 2021 r. Oznacza to, że nie było nawet dnia przerwy po ustaniu zasiłku macierzyńskiego, aby mogła ponownie zgłaszać się do ubezpieczeń chorobowych.

Nadmienić w tym miejscu należy, że płatnik podjął działania 13 grudnia 2021 r. i dokonał wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia odwołującej się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu zawartej umowy zlecenia od 09 września 2021 r., powołując się na brak świadomości co do konieczności przerejestrowania ubezpieczonej na czas zasiłku macierzyńskiego, jednak organ rentowy nie uznał powoływanych okoliczności za takie, które skutkowałyby pozytywnym rozpoznaniem wniosku.

Podkreślić jednak należy, że w uzasadnieniu cytowanej wyżej uchwały, Sąd Najwyższy stwierdził, że obowiązkiem organu rentowego, wynikającym z art. 8 i 9 KPA, jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, iż z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku (art. I l ust. 2, art. 14 ust. 2 pkt 3 i art. 36 ust. 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Sąd Okręgowy ustalił, że odwołująca się nie została pouczona przez ZUS o konieczności ponownego zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. W orzecznictwie wskazuje się również, iż „udzielenie przez organ rentowy osobie prowadzącej działalność pozarolniczą nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożyła ona dopiero w późniejszym czasie ponowny wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I UK 3 1 1/18, wyrok Sąd Najwyższy z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt II UK 384/18).

W ocenie Sądu Okręgowego, w przypadku odwołującej się organ rentowy nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 8 i 9 KPA jakim jest pouczenie osoby, że z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z zawartą umową zlecenia może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku. Zatem nie można uznać, że odwołująca się miała wiedzę i świadomość, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego jej ubezpieczenie chorobowe ustaje. W ocenie Sądu odwołująca się dochowała należytej staranności w dbaniu o swoje sprawy, ZUS zaś nie pouczył jej i nie poinformował o dalszych krokach, które zapewniłyby jej zachowanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia i rozważania Sąd Okręgowy uznał, że odwołująca się podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 09 września 2021 r.. To zaś oznacza, że zachowuje prawo do zasiłku chorobowego za okres od 09 września 2021 r. do 09 maja 2022 r.

Należy mieć także na uwadze, że od wydania uchwały z 11 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt III UZP 2/19 minęło 6 lat, a wciąż podmioty prowadzące działalność gospodarczą i podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, nawet obsługiwane przez profesjonalne biura księgowe, nie wyrejestrowują się z ubezpieczeń i nie rejestrują ponownie w związku z urlopem macierzyńskim. Brak precyzyjnych przepisów powoduje, że kwestie te pozostają nadal jedynie w sferze przyjętej praktyki. Przepisy prowadzące do rozbieżnych praktyk obowiązują nadal bez zmian, a pouczenia formułowane przez ZUS na stronie internetowej okazują się zatem albo niezrozumiałe, albo niewystarczające.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a apelacja organu rentowego, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.