Sąd okręgowy obniżył poziom potrzeby wsparcia U. L. z 76 do 74 punktów

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 30 marca 2026r., wydanym w sprawie z odwołania U. L. od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 14 lipca 2025 roku, nr (...), zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił poziom potrzeby wsparcia U. L. wyrażony w wartości punktowej w wysokości 76 punktów na okres do dnia 25 marca 2031 roku.

Podstawą ww. rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego były następujące ustalenia faktyczne:

U. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, kod niepełnosprawności: 10-N. Porusza się za pomocą dwóch kul łokciowych, obecnie mieszka sam w lokalu socjalnym. Jest osobą z trwałą wrodzoną niepełnosprawnością narządu ruchu o charakterze postępującym. Ma porażanie wiotkie kończyn dolnych oraz wtórne uszkodzenie kończyn górnych wynikające z długotrwałego poruszania się przy pomocy kul łokciowych. Poza miejscem zamieszkania porusza się z pomocą aparatu ortopedycznego. Występuje u niego ryzyko upadku, nie porusza się pewnie, ma trudności z utrzymaniem pionu. Męczy się szybko. Nie jest w stanie samodzielnie poruszać się komunikacja miejską. Ma osłabienie siły chwytu, precyzji oraz zakresu ruchu. Ma ograniczoną możliwość wykonywania czynności samoobsługowych, higienicznych, w zakresie ubierania się i przygotowania posiłków. Otoczenie wymaga dostosowania do jego niepełnosprawności, a U. L. potrzebuje pomocy innej osoby w dbaniu o higienę np. wejściu do wanny, pielęgnacji paznokci czy też dbaniu o dom w zakresie cięższych prac domowych. Wykazuje ograniczoną aktywność społeczną z powodu barier architektonicznych w przemieszczaniu się i braku możliwości korzystania z transportu publicznego. Od wielu lat rzadko opuszcza swoje miejsce zamieszkania, kontaktuje się jedynie z rodzicami, nie nawiązuje nowych relacji społecznych, nie uczestniczy w życiu kulturalnym. Gospodarstwo domowe prowadzi tylko częściowo samodzielnie, robi zakupy internetowe, kupując półprodukty i urządzenia ułatwiające codzienne funkcjonowanie. Cięższe prace domowe oraz czynności wymagające większej sprawności fizycznej realizowane są przy wsparciu rodziny.

Odwołujący się wymaga potrzeby wsparcia dla osoby niepełnosprawnej na poziomie 76 (75.780) punktów przez okres od 25 marca 2024 roku do dnia 25 marca 2031 roku. W wartościach punktowych w skali 0-4 punkty przedstawia się on następująco:

1. Zmiana pozycji ciała: 2.700 pkt

2. Poruszanie się w znanym środowisku: 3.600 pkt

3. Poruszanie się w nieznanym środowisku: 3.600 pkt

4. Sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami: 2.700pkt

5. Przemieszczanie się środkami transportu: 3.600 pkt

6. Klasyfikacja docierających bodźców: 1.600 pkt

7. Przekazywanie informacji innym osobom: 0.000 pkt

8. Prowadzenie rozmowy: 1.800 pkt

9. Opanowanie nowej umiejętności praktycznej: 1.800 pkt

10. Koncentrowanie się na czynności: 0.000 pkt

11. Korzystanie z urządzeń informacyjno-komunikacyjnych: 1.800 pkt

12. Mycie i osuszanie całego ciała: 3.600pkt

13. Mycie i osuszanie rąk i twarzy: 3.600 pkt

14. Pielęgnowanie poszczególnych części ciała: 1.800 pkt

15. Troska o własne zdrowie: 2.700 pkt

16. Korzystanie z toalety: 3.600 pkt

17. Ubieranie się: 2.700 pkt

18. Jedzenie i picie: 0.000 pkt

19. Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych: 2.700 pkt

20. Realizowanie wyborów i decyzji: 2.700 pkt

21. Pozostawanie w domu samemu: 3.420 pkt

22. Nawiązywanie kontaktów: 2.700 pkt

23. Kontrolowanie własnych zachowań i emocji: 0.00pkt

24. Utrzymywanie kontaktów z bliskimi: 2.700 pkt

25. Tworzenie bliskich relacji: 3.420 pkt

26. Kupowanie produktów: 3.600 pkt

27. Przygotowywanie posiłków: 3.600 pkt

28. Dbanie o dom, ubranie i obuwie: 3.420 pkt

29. Dokonywanie transakcji finansowych: 2.700 pkt

30. Rekreacja i organizacja czasu wolnego: 2.700 pkt

31. Załatwianie spraw urzędowych: 2.700 pkt

32. Realizowanie codziennego harmonogramu: 3.420 pkt.

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie wskazanych wyżej dowodów, w tym głównie na podstawie wniosków zawartych w opinii biegłego sądowego z zakresu doradztwa zawodowego oraz pracownika socjalnego, które Sąd podzielił i przyjął za własne. Opinia ta została sporządzona w sposób fachowy i rzeczowy. Zawiera uzasadnienie dokonania przedstawionej oceny poziomu potrzeby wsparcia, bowiem każda biegła w uzasadnieniu opinii zwięźle, ale konkretnie, opisała stan zdrowia odwołującego się i wynikające z tego problemy w codziennym funkcjonowaniu, wskazując również, w których aspektach codziennego funkcjonowania odwołujący się wymaga pomocy innych osób.

Sąd Rejonowy, oceniając opinię, miał na uwadze, że strona odwołująca się nie zgłosiła do niej zastrzeżeń. Jeśli chodzi zaś o WZON, to Sąd I instancji wskazał, że wpłynęło pismo, ale nie wskazuje ono na jakiekolwiek merytoryczne zarzuty wobec opinii biegłego z zakresu doradztwa zawodowego oraz pracownika socjalnego, a stanowi jedynie polemikę z opinią. Opinia ta, według Sądu Rejonowego, jest pełna, logiczna i uzasadniona. Osoby ją wydające powołały się na poszczególne kwestie, które są poddawane ocenie właśnie w procedurze ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Również specjalizacja osób wydających opinię predestynuje je do fachowej i zgodnej z wytycznymi z rozporządzenia oceny poziomu potrzeby wsparcia.

Sąd Rejonowy zważył, że zgodnie z art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024r., poz. 44) potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy ustaleniu potrzeby wsparcia bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, zdolność osoby do samodzielnego wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania oraz rodzaj wsparcia, z uwzględnieniem czasu niezbędnego do jej wykonania oraz konieczności wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą, mającą na celu zapewnienie zwiększenia lub utrzymania niezależności osoby niepełnosprawnej. Ustęp 3 cytowanego przepisu stanowi z kolei, że poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w ust. 1, ustala się w wartościach punktowych w skali od 0 do 100.

Zasady szczegółowego ustalania poziomu potrzeby wsparcia określa rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023r., poz. 2581). Poziom ten ustala się w skali punktowej od 0 do 100, na podstawie formularza zliczającego, z uwzględnieniem m.in. kwestionariusza samooceny oraz wywiadu bezpośredniego. Ocena obejmuje obszary funkcjonowania takie jak mobilność, dbanie o siebie, zdrowie oraz funkcjonowanie społeczne. Sąd Rejonowy dodał, że ustawa z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) wprowadziła obowiązek ustalenia poziomu potrzeby wsparcia jako przesłanki przyznania świadczenia wspierającego, co nadaje szczególne znaczenie prawidłowemu określeniu wartości punktowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.

Zgodnie z dyspozycją art. 6b

5 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4b ust. 3, wydaje się na okres, na który osoba została zaliczona do osób niepełnosprawnych na podstawie ostatecznego orzeczenia, ustalającego stopień niepełnosprawności, albo orzeczenia, o którym mowa w art. 5 albo art. 62, o których mowa w art. 6b

4 ust. 1 pkt 2, jednakże na okres nie dłuższy niż 7 lat.

Z kolei zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia przy ocenie, skład ustalający zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności, bierze się pod uwagę:

1) zdolność osoby zainteresowanej do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności;

2) zdolność osoby zainteresowanej do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie uwzględniając wiek osoby zainteresowanej;

3) zdolność osoby zainteresowanej do kontrolowania wykonywania czynności od jej rozpoczęcia do jej zakończenia;

4) konieczność wsparcia osoby zainteresowanej przez inną osobę lub technologię wspomagającą;

5) niewykonanie czynności przez osobę zainteresowaną z przyczyn niezwiązanych z niepełnosprawnością;

6) nieutrwalony stan zdrowia osoby zainteresowanej niezwiązany z niepełnosprawnością.

Dalej Sąd podkreślił, że art. 10 ust. 2 rozporządzenia wskazuje, że potrzebę wsparcia ustala się przez ocenę w następujących czynnościach związanych z obszarami codziennego funkcjonowania:

1) zmiana pozycji ciała - polegająca na zdolności do dokonywania dowolnej zmiany pozycji swojego ciała w przestrzeni, w tym zdolności do przyjmowania i powrotu do pozycji stojącej, siedzącej lub leżącej oraz przyjmowania, i powrotu do spoczynkowej pozycji ciała;

2) poruszanie się w znanym środowisku - polegające na zdolności do chodzenia i poruszania się w obrębie mieszkania lub domu, z uwzględnieniem wchodzenia i schodzenia ze schodów, docierania do wszystkich pomieszczeń w zamieszkiwanym mieszkaniu lub domu oraz poruszania się w bezpośrednim otoczeniu mieszkania lub domu;

3) poruszanie się w nieznanym środowisku - polegające na zdolności do poruszania się w mieszkaniu lub domu innej osoby, budynkach użyteczności publicznej i na zewnątrz tych budynków oraz zdolności do pokonywania barier architektonicznych i omijania przeszkód zlokalizowanych w nieznanym jej środowisku;

4) sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi - polegające na zdolności do precyzyjnego używania ręki, w tym do chwytania, manipulowania, wypuszczania i odstawiania przedmiotów na miejsce w domu i poza nim, wykonywania precyzyjnych ruchów palcami rąk oraz zdolności do omijania przeszkód podczas wykonywania tych czynności;

5) przemieszczanie się środkami transportu - przemieszczania się różnymi środkami transportu jako pasażer podczas przejazdu samochodem oraz korzystania ze środków transportu publicznego, w szczególności takich jak taksówka, autobus, pociąg, samolot, w tym również podczas dużego natężenia ruchu;

6) klasyfikacja docierających bodźców - polegająca na zdolności do rozumienia znaczenia bodźców, komunikatów oraz informacji docierających do osoby zainteresowanej różnymi kanałami komunikacji, na przykład przez przekaz mówiony, pisany lub gesty, zdolności do identyfikacji źródła docierającego bodźca oraz oceny bodźca pod względem jego bezpieczeństwa dla tej osoby;

7) przekazywanie informacji innym osobom - polegające na zdolności do logicznego, zwięzłego i zrozumiałego przekazania innym osobom posiadanych informacji za pomocą dowolnego kanału komunikacji, w szczególności przez mowę, gesty lub pismo, w tym również informacji dotyczących własnych potrzeb, dolegliwości lub samopoczucia;

8) prowadzenie rozmowy - polegające na zdolności do inicjowania, kontynuowania i zakończenia rozmowy lub wymiany informacji z jedną osobą oraz z więcej niż jedną osobą, w tym zdolności do wprowadzania nowych tematów i poglądów lub nawiązywania do tematów poruszanych przez innych, za pomocą powszechnie obowiązującego w społeczeństwie sposobu komunikacji;

9) opanowanie nowej umiejętności praktycznej - polegające na zdolności do opanowania, podjęcia i przeprowadzenia do końca nieposiadanej wcześniej, nowej umiejętności praktycznej, związanej z codziennym funkcjonowaniem lub opanowania nowego zachowania;

10) koncentrowanie się na czynności - polegające na zdolności do celowego skupienia uwagi na wykonywaniu określonej czynności, skierowania uwagi na określony bodziec i utrzymywania jej w czasie, w tym również zdolności do przerzutności i podzielności uwagi;

11) korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych - polegające na zdolności do korzystania z technologii, wykorzystywanych do rozwiązywania problemów, ułatwienia codziennego funkcjonowania, usprawnienia pracy albo edukacji oraz zwiększenia wydajności i jakości usług, w tym w szczególności umiejętności korzystania z radia, telewizora, komputera, internetu, telefonu komórkowego;

12) mycie i osuszanie całego ciała - polegające na zdolności do umycia całego ciała, z użyciem wody i odpowiednich środków czyszczących, w szczególności mydła lub płynu do kąpieli oraz do osuszenia całego ciała z użyciem ręcznika, w domu i poza domem;

13) mycie i osuszanie rąk i twarzy – polegające na zdolności do umycia rąk i twarzy przy użyciu wody oraz odpowiednich środków czyszczących, takich jak na przykład mydło lub żel do mycia twarzy oraz osuszeniu rąk i twarzy z użyciem ręcznika w domu i poza domem;

14) pielęgnowanie poszczególnych części ciała polegające na zdolności do pielęgnowania części ciała, w szczególności skóry ciała i głowy, zębów, paznokci dłoni i stóp, genitaliów, które wymagają więcej odpowiednich zabiegów pielęgnacyjnych, innych niż mycie i suszenie;

15) troska o własne zdrowie - polegająca na zdolności do uświadamiania sobie własnych potrzeb fizycznych, podejmowania czynności związanych z zapewnieniem sobie odpowiednich warunków bytowych, unikania czynników szkodliwych oraz zdrowego odżywiania się i zachowania właściwego poziomu aktywności fizycznej;

16) korzystanie z toalety - polegające na zdolności do rozpoznania potrzeb dotyczących oddania moczu i wydalania stolca, w tym udania się do odpowiedniego miejsca, przyjęcie pozycji, manipulowania ubraniem przed i po oddaniu moczu lub wydalaniu stolca;

17) ubieranie się - polegające na zdolności do podejmowania czynności związanych z zakładaniem i zdejmowaniem ubrania i obuwia, w tym umiejętności dostosowania ubioru do aktualnie panujących warunków pogodowych, właściwego doboru ubrania, zapinania guzików i wiązania butów;

18) jedzenie i picie - polegające na zdolności do podejmowania i wykonywania w domu i poza domem czynności związanych ze spożywaniem podanego pokarmu lub napoju, w tym inicjowania jedzenia i picia, zdolności do rozpoznawania i sięgania po serwowane jedzenie, rozdrabniania go, otwierania butelek i puszek, używania przyborów do jedzenia;

19) stosowanie zalecanych środków terapeutycznych - polegające na zdolności do uświadamiania sobie własnych potrzeb zdrowotnych, podejmowania czynności związanych z korzystaniem z usług specjalistów i przestrzegania wydawanych zaleceń, przyjmowania produktów leczniczych z zachowaniem właściwej metody podawania i dawkowania oraz stosowania metod terapeutycznych;

20) realizowanie wyborów i decyzji - polegające na zdolności do realizowania własnych wyborów i decyzji, w tym zdolność do przeanalizowania problemu, identyfikacji dostępnych możliwości działania, wyboru najlepszej z tych możliwości oraz zdolność do oceny skutków dokonanego wyboru i wywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań;

21) pozostawanie w domu samemu - polegające na zdolności do pozostawania w domu samemu przez okres co najmniej jednej doby;

22) nawiązywanie kontaktów - inicjowania kontaktów z innymi osobami, w tym nawiązywania kontaktów z osobami wcześniej nieznanymi, w sposób fizyczny lub za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej;

23) kontrolowanie własnych zachowań i emocji polegające na zdolności do kontrolowania własnych emocji i odruchów, zarówno werbalnych jak i fizycznych, w kontaktach z osobami znanymi lub nieznanymi, w sposób odpowiedni do danej sytuacji i akceptowany społecznie;

24) utrzymywanie kontaktów z bliskimi - polegające na zdolności do utrzymywania kontaktów z osobami bliskimi, takimi jak na przykład rodzina, przyjaciele lub bliscy znajomi, w szczególności występowanie u osoby zainteresowania i potrzeby utrzymywania relacji z bliskimi, komunikowania się lub widywania z tymi osobami oraz występowanie obiektywnych przeszkód w utrzymaniu kontaktów;

25) tworzenie bliskich relacji z innymi osobami - polegające na zdolności do inicjowania, tworzenia i utrzymywania bliskich relacji uczuciowych z drugą osobą, w tym zdolność do zawierania związków, założenia rodziny, wspólnego zamieszkania i planowania wspólnej przyszłości;

26) kupowanie artykułów codziennej potrzeby - polegające na zdolności do wybierania, nabywania i przewożenia artykułów potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu, takich jak żywność, napoje, odzież, środki czyszczące i artykuły gospodarstwa domowego oraz zdolność do składowania zakupionych artykułów w odpowiednich miejscach;

27) przygotowywanie posiłków - polegające na zdolności do przygotowania i podawania do spożycia posiłków prostych, czyli posiłków o małej liczbie składników, łatwych w przygotowaniu i łatwych do serwowania oraz posiłków złożonych, czyli posiłków o dużej liczbie składników, wymagających skomplikowanych metod przygotowania i serwowania;

28) dbanie o dom, ubrania i obuwie - polegające na zdolności do czyszczenia powierzchni i sprzętu kuchennego, sprzątania zajmowanego mieszkania przy użyciu sprzętu gospodarstwa domowego, właściwego segregowania i pozbywania się śmieci oraz zdolność do dbania o ubrania i obuwie, w tym właściwego przechowywania garderoby, prania i suszenia odzieży oraz korzystania z pralki, suszarki lub żelazka;

29) dokonywanie transakcji finansowych - polegające na zdolności do dokonywania transakcji finansowych gotówkowych lub bezgotówkowych, kończących się kupnem lub sprzedażą towaru lub usługi, w tym rozumienie wartości pieniądza i cen produktów oraz używanie pieniędzy do kupowania lub sprzedaży;

30) rekreacja i organizacja czasu wolnego - polegająca na zdolności do zaangażowania się w aktywności związane z dowolną formą spędzania wolnego czasu, jak na przykład udział w wydarzeniach kulturalnych lub sportowych, w tym nieformalnych lub formalnych zorganizowanych przez instytucje publiczne i inne podmioty, wizyty w placówkach kultury, podróżowanie lub zwiedzanie, rozwijanie hobby oraz uczestnictwo w kołach zainteresowań;

31) załatwianie spraw urzędowych - polegające na zdolności do korzystania z usług publicznych, załatwienia spraw w urzędach lub instytucjach, w tym zdolności do złożenia odpowiedniego wniosku w postaci papierowej lub elektronicznej bądź przez internet;

32) realizowanie dziennego rozkładu zajęć - polegające na zdolności do podejmowania działań związanych z planowaniem, ustalaniem i spełnianiem czynności wynikających z codziennego rozkładu zajęć i obowiązków.

§ 11 omawianego rozporządzenia stanowi, że zdolność osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania jest oceniana przez skład ustalający w każdym przypadku w odniesieniu do niepełnosprawności: fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy ocenie zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności i związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, o których mowa w § 10 ust. 2, bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku, w zakresie niepełnosprawności:

1) fizycznej — możliwość wykonywania i koordynowania czynności w zakresie zaangażowania struktur ciała związanych z ruchem, siły mięśni szkieletowych, funkcji ruchowej i manipulacyjnej, innych struktur i powiązanych z nimi funkcji ciała oraz występujące u osoby ograniczenia bólowe;

2) psychicznej - wolę i świadomość wykonywania czynności, zdolność do podejmowania racjonalnych decyzji lub wyrażenia woli wykonania czynności, zdolność dostosowania zachowania do obowiązujących norm społecznych, zdolność rozumienia znaczenia wykonywanej czynności oraz znaczenia konsekwencji jej wykonania lub zaniechania;

3) intelektualnej — możliwość nabywania wiedzy i wykorzystania nabytej wiedzy do wykonywania czynności, rozumienie znaczenia wykonywanej czynności, konsekwencji wykonywania czynności lub jej zaniechania oraz zdolność do podejmowania decyzji dotyczących własnej osoby lub wyrażenia woli wykonywania czynności;

4) sensorycznej — możliwość odbierania, przekazywania, przetwarzania i interpretowania zewnętrznych bodźców sensorycznych dostarczanych organizmowi przez narządy zmysłów.

Zgodnie z powołanymi przepisami oraz mając na względzie treść § 10 i 11 wskazanego rozporządzenia, Sąd Rejonowy, opierając się na wnioskach zawartych w opinii biegłego z zakresu doradztwa zawodowego oraz pracownika socjalnego, którzy wprost odnieśli się do tego rozporządzenia i wskazanych w nim unormowań, ustalił punktową wysokość poziomu potrzeby wsparcia na łącznie 76 punktów.

Sąd Rejonowy miał na uwadze, że biegłe w opinii, jako poziom potrzeby wsparcia, wskazały wartość 75,780 pkt, jednak Sąd zaokrąglił tę wartość do 76 punktów. W treści opinii przedstawione zostały szczegółowe ustalenia poziomu potrzeby wsparcia odnośnie do każdego punktów podanych w rozporządzeniu. Opinia nie została skutecznie zakwestionowana przez strony w toku postępowania, stąd też Sąd oparł się na zawartych w niej wnioskach, także odnośnie okresu, na jaki należy przyznać ten poziom potrzeby wsparcia. Uwzględnione zostało także i to, że odwołujący się został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, a tym samym spełniona jest przesłanka przyznania poziomu potrzeby wsparcia na maksymalny okres 7 lat, a więc do dnia 25 marca 2031 roku

(wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe z 30 marca 2026r. wraz z uzasadnieniem – k.190 i 197 – 202).

Apelację od wyroku Sądu wniósł Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, zaskarżając go w całości i wnosząc o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że poziom potrzeby wsparcia wyrażony łącznie wynosi 74 punkty oraz o zmianę decyzji w punktach dotyczących obszarów codziennego funkcjonowania, tj.

6) 1,600 pkt,

15) 2,700 pkt

19) 2,700 pkt

25) 3,420 pkt

30) 2,700 pkt.

Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił:



naruszenie treści art. 477

14 § 2 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy oraz



jednoczesne naruszenie norm opisanych w art. 4b ust. 1 i ust 3, art. 6b

6 ust. 4 pkt 2) ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U z 2025 roku, poz. 913 ze zm.) w związku z § 10 ust. 2 i § 11 ust. 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 roku, poz. 2581);



naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. poprzez wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem.

W uzasadnieniu apelacji w pierwszej kolejności wskazano, że zgodnie art. 477

14 § 2 k.p.c., w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy. WZON podkreślił, że bezsporne jest ugruntowane stanowisko wyrażone w orzecznictwie i doktrynie na przestrzeni wielu już lat funkcjonowania sądowej kontroli orzeczeń i decyzji wydawanych przez organy rentowe, że przedmiot kontroli wyznacza treść orzeczenia lub decyzji oraz zakres zaskarżenia w odwołaniu. Oba czynniki mają wpływ na tak zwane littis contestatio.

U. L. w odwołaniu wyraźnie wskazał, że wnioskuje o zmianę zaskarżonej decyzji w punktach 6, 7, 10, 14, 15, 19, 23 oraz 25 i 30. Sąd Rejonowy nie ustalił w sposób prawidłowy zakresu littis contestatio i wydał postanowienie dowodowe o takiej treści, jaka wynika z akt postępowania. Postanowienie to nie było zaskarżalne w toku postępowania przed sądem I instancji. Biegłe wydały opinię w sprawie w dniu 12 stycznia 2026 roku, dokonując oceny we wszystkich obszarach, także tych nie zaskarżonych odwołaniem. WZON dodał, że na te okoliczności wskazywał w piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2026 roku. Następnie podkreślił, że zaskarżona decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia zawiera m.in:



ustalenie sumarycznego poziomu potrzeby wsparcia (68 punktów),



ustalenie cząstkowego poziomu potrzeby wsparcia we wskazanych 32 obszarach codziennego funkcjonowania,



określenie okresu na jaki wydaje się decyzję — daty ważności decyzji,

natomiast Sąd Rejonowy na podstawie przedłożonej opinii biegłych — która zawiera nową ocenę poziomu potrzeby wsparcia we wszystkich 32 obszarach - orzekł o sumarycznym nowym poziomie potrzeby wsparcia (76 punktów). Orzeczenie to obejmuje zatem nowe wyliczenie oparte na poszczególnych (wszystkich) obszarach, w nowej wartości cząstkowej poziomu potrzeby wsparcia w zakresie nie zaskarżonym przez odwołującego się. Jest to zatem naruszenie zakazu wyrokowania co do zakresu decyzji, który nie został zaskarżony — pozostawał poza littis contestatio (poza zawiązanym sporem między stronami).

WZON podniósł ponadto, że Sąd Rejonowy - zmieniając ogólny poziom potrzeby wsparcia - nie orzekł na nowo o cząstkowym poziomie potrzeby wsparcia w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Tym samym po zmianie dokonanej zaskarżonym wyrokiem decyzja nie cechuje się wewnętrzną spójnością i poprawnością, jaka wynika z treści § 11 ust. 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 roku, poz. 2581).

Zdaniem WZON obecnie, na skutek zmiany dokonanej zaskarżonym wyrokiem, decyzja stała się niespójna i wadliwa wewnętrznie. Przywołana norma rozporządzenia nakazuje, aby ogólny poziom potrzeby wsparcia stanowił sumę 25 najwyższych iloczynów (wartości cząstkowych) ustalonych w poszczególnych obszarach codziennego funkcjonowania. Decyzja z dnia 25 listopada 2024 roku — po dokonanej zmianie zaskarżonym wyrokiem - się wręcz w sposób rażący niespójna. Wartość punktowa ogólnego poziomu potrzeby wsparcia nie jest sumą 25 największych cząstkowych wartości ustalonych w poszczególnych obszarach. Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku nie dokonał zmiany decyzji w zakresie oceny zawartej w poszczególnych 32 obszarach związanych z codziennymi czynnościami.

WZON wskazał, że została także naruszona zasada opisana w § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 roku, poz. 2581), stanowiąca, że potrzebę poziomu potrzeby wsparcia ustala się poprzez ocenę czynności opisanych i zgrupowanych w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku takiej oceny nie dokonał. Pomimo tego, że w jego uzasadnieniu wskazał na ustalenia faktyczne w tym zakresie, to jednak brak takiego rozstrzygnięcia w orzeczeniu wyroku (w jego sentencji). Nie można zatem mówić, że Sąd Rejonowy dokonał w sposób prawidłowy rozpoznania istoty sprawy. Same te uchybienia wskazane powyżej, w ocenie WZON, powinny prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zakres uchybień w toku postępowania i wady wydanego orzeczenia nie dają się konwalidować w toku merytorycznego rozstrzygnięcia przez Sąd II instancji, albowiem zostałaby naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania.

W ocenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Sąd Rejonowy po zwrocie sprawy do ponownego rozpoznania powinien na nowo w sposób prawidłowy ustalić zakres zaskarżenia w sprawie na podstawie treści odwołania, a następnie, w odniesieniu do zakresu zaskarżenia, dopuścić niezbędne dowody i w sposób prawidłowy rozpoznać istotę sprawy, podlegającą rozstrzygnięciu w niniejszym postępowaniu. Uwzględniając tylko ewentualnie zmianę dokonaną w zaskarżonych obszarach, suma 25 najwyższych iloczynów wynosi 73,74 pkt i podlega zaokrągleniu do 74 punktów

(apelacja Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności – k. 207 – 209).

W odpowiedzi na apelację U. L. poinformował, że akceptuje propozycję Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności zmiany wyroku ustalającego poziom potrzeby wsparcia łącznie na 74 punkty

(odpowiedź na apelację – k. 217 ).

Sąd Okręgowy zwarzył, co następuje:

Apelacja Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. zasługiwała na uwzględnienie w zakresie, w jakim domagano się w niej zmiany zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie poziomu potrzeby wsparcia odwołującego się wynoszącego 74 punkty, natomiast nie zasługiwała na uwzględnienie w zakresie dalej idącego wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Rację ma skarżący co do istoty podniesionych uchybień, jednak ich charakter i zakres pozwalał Sądowi Okręgowemu na naprawienie błędu Sądu I instancji w drodze orzeczenia reformatoryjnego, bez konieczności przekazania temu sądowi sprawy celem jej powtórnego rozpoznania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu najdalej idącego, a dotyczącego naruszenia art. 477

14 § 2 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, przypomnieć należy, że nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu utrwalonego orzecznictwa zachodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji nie odniósł się w ogóle do materialnej podstawy żądania albo pominął merytoryczne zarzuty stron, poprzestając na formalnej lub przedwczesnej ocenie sprawy. Skarżący ma rację, że Sąd Rejonowy dopuścił się uchybienia, dopuszczając dowód z opinii biegłych w zakresie przekraczającym przedmiot sporu wyznaczony treścią odwołania, a następnie uczynił tę opinię – w całości, a więc również w części wykraczającej poza spór – podstawą swojego rozstrzygnięcia. Nie oznacza to jednak, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Istota niniejszej sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy poziom potrzeby wsparcia odwołującego się w zakresie zakwestionowanych obszarów funkcjonowania odpowiada wartościom przyjętym w zaskarżonej decyzji, czy też – jak twierdził odwołujący się – wartościom wyższym. Do tak zakreślonego przedmiotu sporu Sąd Rejonowy odniósł się, przeprowadził postępowanie dowodowe i wydał rozstrzygnięcie merytoryczne. Wadą tego rozstrzygnięcia nie było zatem zaniechanie osądzenia sprawy, lecz nieprawidłowe – zbyt szerokie – zakreślenie jej ram, co jest uchybieniem innej natury i nie uzasadnia sięgnięcia po najdalej idącą sankcję procesową, jaką jest uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wady tego rodzaju sąd odwoławczy, będący również sądem merytorycznym, jest władny i zobowiązany naprawić samodzielnie, o czym będzie mowa szerzej w dalszej części rozważań. Jeśli chodzi zaś o sam zarzut naruszenia art. 477

14 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim wskazywał na nierozpoznanie istoty sprawy, to ze wskazanych przyczyn nie mógł on samodzielnie prowadzić do uchylenia wyroku, choć trafnie sygnalizował wadliwość konstrukcyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia, której źródło Sąd Okręgowy wyjaśni w dalszej części uzasadnienia.

Analizując w dalszej kolejności ściśle powiązany z wcześniejszym zarzutem zarzut naruszenia art. 4b ust. 1 i ust. 3 oraz art. 6b

6 ust. 4 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z § 10 ust. 2 i § 11 ust. 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023r., Sąd Okręgowy ocenił jako trafny. Skarżący słusznie zwrócił uwagę, że konstrukcja normatywna ustalania poziomu potrzeby wsparcia opiera się na zasadzie sumowania dwudziestu pięciu najwyższych iloczynów wartości cząstkowych przypisanych poszczególnym z trzydziestu dwóch obszarów codziennego funkcjonowania. Jest to mechanizm zamknięty i wzajemnie powiązany, dlatego zmiana wyniku sumarycznego bez jednoczesnej, jawnej i weryfikowalnej zmiany wartości cząstkowych prowadzi nieuchronnie do wewnętrznej sprzeczności decyzji, uniemożliwiającej odtworzenie sposobu, w jaki organ orzekający doszedł do przyjętego wyniku końcowego. Sąd Rejonowy, ustalając w sentencji wyroku wyłącznie zsumowaną wartość 76 punktów – wynikającą z opinii biegłych, obejmującej ponowną ocenę wszystkich trzydziestu dwóch obszarów – nie skonfrontował tego wyniku z zasadą wyrażoną w § 11 ust. 11 rozporządzenia ani nie wskazał w sentencji orzeczenia zmienionych wartości cząstkowych. Skutkiem tego było wydanie rozstrzygnięcia, które formalnie modyfikowało decyzję administracyjną w sposób niepozwalający na jej rekonstrukcję zgodnie z metodologią przewidzianą przez ustawodawcę. Naruszenie to nie miałoby jednak samodzielnego znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia, gdyby nie pozostawało w ścisłym związku przyczynowym z uchybieniem opisanym poniżej – to właśnie wykroczenie poza przedmiot sporu doprowadziło do przeprowadzenia dowodu w zakresie szerszym niż to konieczne, a w konsekwencji do wadliwego, niespójnego rozstrzygnięcia sumarycznego.

Za rozstrzygający dla kierunku swojego orzeczenia Sąd Okręgowy uznał zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. poprzez wyrokowanie co do przedmiotu nieobjętego żądaniem. Zasada wyrażona w tym przepisie, znajdująca odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych i spraw pokrewnych, stanowi jedną z fundamentalnych gwarancji procesowych. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że w sprawach wszczętych odwołaniem od decyzji organu rentowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności zakres rozpoznania i orzeczenia wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem samej zaskarżonej decyzji, a w drugiej kolejności przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem wniesionego odwołania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2000r., II UKN 685/99, OSNP 2002 nr 5, poz. 121; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2009r., II UK 234/08, LEX nr 553692; a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010r., III UK 15/10, LEX, i powołane tam szerzej orzecznictwo; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014r., I UZP 4/13, LEX nr 1469177). Sąd rozpoznający odwołanie nie orzeka bowiem samoistnie o zgłoszonym żądaniu w oderwaniu od treści decyzji administracyjnej, lecz kontroluje jej prawidłowość w granicach wyznaczonych jednocześnie przedmiotem tej decyzji i zakresem, w jakim strona zdecydowała się ją zaskarżyć – elementy niezaskarżone pozostają poza kognicją sądu i nie mogą stać się przedmiotem odmiennego rozstrzygnięcia, choćby materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dawał ku temu podstawy faktyczne.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że z akt postępowania, a w szczególności z treści postanowienia dowodowego dopuszczającego dowód z opinii biegłych pracownika socjalnego i doradcy zawodowego, jednoznacznie wynika, że teza dowodowa zakreślona przez Sąd Rejonowy obejmowała ustalenie poziomu potrzeby wsparcia ze szczegółowym określeniem wartości punktowej we wszystkich punktach od 1) do 32) decyzji, podczas gdy odwołanie U. L. ograniczało przedmiot sporu do punktów wprost w nim wymienionych. Sąd Rejonowy, opierając rozstrzygnięcie na opinii sporządzonej w tak szeroko zakreślonych ramach, w istocie orzekł również o tych elementach decyzji, które – wobec niezaskarżenia ich przez stronę – uzyskały przymiot prawomocności materialnej na etapie administracyjnym i nie mogły być przedmiotem ponownej oceny sądu powszechnego. Postanowienie dowodowe określające ramy tezy dowodowej, jakkolwiek niezaskarżalne w toku instancji, nie usuwa wadliwości płynącej z wykroczenia poza przedmiot sporu wyznaczony treścią odwołania. Strona, wobec niemożności zaskarżenia postanowienia dowodowego w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, była uprawniona podnieść to uchybienie dopiero w apelacji, co też skutecznie uczyniła.

Sąd Okręgowy podziela w pełni stanowisko skarżącego, że przedmiotem rozstrzygnięcia sądu powszechnego mogły być wyłącznie punkty 6, 7, 10, 14, 15, 19, 23, 25 i 30 – oraz odpowiadające im wartości cząstkowe – jako jedyne skutecznie objęte przedmiotem zaskarżenia. W pozostałym zakresie decyzja Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2025r. pozostawała poza kognicją Sądu Rejonowego i winna była zostać utrzymana bez zmian. Skorygowane mogły być jednak tylko punkty 6, 15, 19, 25 i 30, bo w tych punktach wartości wskazane w opinii biegłych okazały się wyższe niż przyjęte w zaskarżonej decyzji i taką też ich wartość wskazał skarżący w treści apelacji, nie kwestionując ani metodologii, ani fachowości opinii biegłych jako takiej. Zarzucił jedynie jej zastosowanie do obszarów pozostających poza sporem, wobec czego wyliczenie skarżącego, oparte na tej samej metodologii punktowej co opinia biegłych, lecz ograniczone przedmiotowo do zaskarżonych obszarów, stanowiło właściwą podstawę korekty. W pozostałych dwudziestu siedmiu obszarach funkcjonowania – wobec braku ich skutecznego zaskarżenia bądź braku podstaw do zmiany (jak w przypadku pkt 7, 10, 14 i 23) – obowiązuje domniemanie prawidłowości niezaskarżonej części decyzji administracyjnej, co nakazywało pozostawienie ich w kształcie przyjętym w decyzji WZON z dnia 14 lipca 2025r., niezależnie od oceny tych obszarów zaprezentowanej w opinii biegłych. Zastosowanie metodologii przewidzianej w § 11 ust. 11 rozporządzenia, polegającej na zsumowaniu dwudziestu pięciu najwyższych spośród trzydziestu dwóch wartości cząstkowych, do tak ustalonego zbioru wartości – pięciu skorygowanych oraz dwudziestu siedmiu pochodzących z decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 14 lipca 2025r. – daje wynik 73,740 pkt, który zaokrąglony, będzie stanowił wartość 74 punktów.

Wracając do zasygnalizowanej wcześniej kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd odwoławczy, wyjaśnienia wymaga jeszcze, dlaczego Sąd Okręgowy – mimo dostrzeżenia zasadności zarzutów apelacji – nie uwzględnił wniosku ewentualnego skarżącego o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, lecz orzekł co do istoty sprawy reformatoryjnie. Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest w postępowaniu apelacyjnym środkiem wyjątkowym, zastrzeżonym dla sytuacji, w których sąd pierwszej instancji istoty sprawy nie rozpoznał w ogóle albo w których konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, a materiał zgromadzony w sprawie nie pozwala sądowi odwoławczemu na samodzielne rozstrzygnięcie. Żadna z tych okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodziła. Wadliwość wyroku Sądu Rejonowego nie polegała na braku materiału dowodowego, lecz na nieprawidłowym określeniu ram, w jakich materiał ten miał zostać wykorzystany. Opinia biegłych, mimo że sporządzona w zakresie szerszym niż to konieczne, zawierała – w części odnoszącej się do punktów 6, 7, 10, 14, 15, 19, 23, 25 i 30 – ustalenia kompletne, fachowe i niekwestionowane co do metodologii, wystarczające do wydania rozstrzygnięcia, bez potrzeby powtarzania postępowania dowodowego. Pozostałe obszary funkcjonowania nie wymagały żadnej dodatkowej oceny dowodowej, skoro – wobec niezaskarżenia ich przez odwołującego się – winny pozostać w kształcie przyjętym w zaskarżonej decyzji, niezależnie od tego, jaką ocenę zaprezentowali w tym zakresie biegli. Sąd Okręgowy, dysponując zatem pełnym materiałem niezbędnym do skorygowania błędu Sądu Rejonowego, uznał, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stanowiłoby w tych okolicznościach nieuzasadnione przedłużenie postępowania, sprzeczne z zasadą ekonomii procesowej oraz z konstytucyjnym postulatem rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, wyrażonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Naprawienie wady polegającej na wykroczeniu poza przedmiot sporu nie wymagało bowiem ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, lecz jedynie właściwego – zgodnego z treścią odwołania – wyznaczenia zakresu rozstrzygnięcia, co Sąd Okręgowy był w pełni uprawniony i zobowiązany uczynić samodzielnie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 14 lipca 2025r. w ten sposób, że ustalił poziom potrzeby wsparcia odwołującego się na okres do dnia 25 marca 2031 roku łącznie w wysokości 74 punktów, przyjmując zmienione wartości w obszarach funkcjonowania oznaczonych numerami 6) – 1,600 pkt, 15) – 2,700 pkt, 19) – 2,700 pkt, 25) – 3,420 pkt oraz 30) – 2,700 pkt, a w pozostałym zakresie pozostawiając wartości przyjęte w zaskarżonej decyzji bez zmian, jako nieobjęte skutecznie przedmiotem zaskarżenia bądź jako zaskarżone (dot. punktów 7, 10, 14, 23), ale nie podlegające zmianie.

sędzia Agnieszka Stachurska