Ubezpieczony przegrał spór o rekompensatę z ZUS, ale nie zapłaci kosztów procesu

Sygn. akt VIII U 2250/25

Uzasadnienie pkt 2 wyroku

Decyzją z dnia 20 października 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Z.odmówił odwołującemu B. S. prawa do rekompensaty wskazując że jako osoba urodzona przed (...). oraz osoba, której przyznano wcześniejszą emeryturę nie spełnia przesłanek z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.

W odwołaniu ubezpieczony nie zgodził się z zaskarżoną decyzją, wskazując że pracował w szczególnych warunkach, a ponadto podnosząc, że nie może być tak by jego rocznik (...)był dyskryminowany.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wniósł też o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od odwołującej na swoją rzecz.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Wyrokiem z dnia 30 lipca 2026r. oddalono odwołanie i orzeczono w punkcie 2 o nieobciążeniu odwołującego kosztami procesu. Rozstrzygając w punkcie drugim o kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 102 k.p.c., uznając że zaistniały w sprawie podstawy do zastosowania tego przepisu i nieobciążania odwołującego tymi kosztami.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozwala zatem na wyłączenie podstawowej zasady ponoszenia kosztów procesu, jaką jest finansowa odpowiedzialność za wynik sprawy wyrażona w art. 98 § 1 k.p.c., w sytuacjach wyjątkowych (określonych przez ustawę jako wypadki szczególnie uzasadnione).

Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że stosowanie art. 102 k.p.c. opiera się na dyskrecjonalnej władzy sędziego i zasadniczo uwzględnia poczucie sprawiedliwości i zasady słuszności (zob. na ten temat postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 marca 2013r. sygn. V CZ 89/12, LEX nr (...); z dnia 17 kwietnia 2013r. sygn. V CZ 124/12, LEX nr (...); z dnia 17 kwietnia 2013r. sygn. V CZ 130/12, LEX nr (...); z dnia 17 kwietnia 2013r. sygn. V CZ 132/12, LEX nr (...); z dnia 18 kwietnia 2013r. sygn. III CZ 75/12, LEX nr (...)).

Do kręgu "wypadków szczególnie uzasadnionych" należą zarówno okoliczności związane

z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Jako przykłady okoliczności związanych z samym przebiegiem procesu wskazuje się sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony

o zasadności roszczeń, przedawnienie roszczenia, prekluzję. Natomiast przyczyny leżące na zewnątrz są determinowane przez sytuację majątkową i życiową strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację finansową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreśla się przy tym, że zastosowanie art. 102 k.p.c. powinno być oceniane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Ocena stanów faktycznych pod kątem dopuszczalności zastosowania zasady słuszności odnośnie do obowiązku zwrotu kosztów procesu pozostawiona została sądowi, który powinien kierować się

w tym zakresie własnym poczuciem sprawiedliwości z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (tak też: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 3 listopada 2017r., I ACa 427/17).

W ocenie Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy przemawiały za odstąpieniem od obciążania odwołującej kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego na podstawie art. 102 k.p.c.

Przemawia za tym, to, iż niewątpliwie odwołujący, powołując się na argumenty zawarte

w odwołaniu był subiektywnie przekonany o zasadności swego stanowiska, a przedmiot postępowania, który dotyczy wysokości świadczenia emerytalnego ma dla niego wielkie znaczenie. Należy mieć na względzie, że jego intencją było uzyskanie stanowiska Sądu w tej sprawie. Ponadto zważyć należy, że odwołujący jest osobą w podeszłym wieku, utrzymuje się z świadczenia emerytalnego, którego wysokość w 2025r. była niższa od minimalnego wynagrodzenia. Bezspornie zaś osoba w tym wieku ponosi znaczne koszty swego leczenia

W ocenie sądu powyższe okoliczności wskazują na istnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 102 kpc.

(-) SSO Gabriela Sobczyk