Sąd ustalił nieważność umowy kredytu denominowanego do franka na wniosek kredytobiorców

Powodowie B. K. i L. K. wystąpili przeciwko pozwanemu (...) S.A. w W. o:

1) ustalenie nieważności umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) z dnia 25.05.2006 r. na podstawie art. 58 kc w zw. z art. 69 prawa bankowego;

ewentualnie

2) zasądzenie od pozwanego 56.888,24 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty wskutek uznania niektórych postanowień ww. umowy za abuzywne w rozumieniu art. 385

1 kc i tym samym bezskuteczne względem powodów

3) zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.

Powodowie podali, że zawarli z pozwanym Bankiem umowę kredytu denominowanego na kwotę 123.781 CHF. Treść umowy kredytu nie wskazuje wysokości kredytu w walucie PLN ani też kursu, po jakim dojdzie do przeliczenia kwoty kredytu, a także kwoty, jak zostanie wypłacona. Spłata następowała poprzez potrącenia z rachunku powodów w złotych polskich. Ponieważ niemożliwe było ustalenie wysokości kredytu w PLN przed jego uruchomieniem, umowa jest sprzeczna z art. 69 prawa bankowego. Umowę z dnia 25.05.2006 r. należy uznać za nieważną ze względu na brak określenia kwoty kredytu. Umowa ta zawiera również niedozwolone postanowienia odnoszące się do wyznaczania kursów walut. Bank miał możliwość swobodnego określania kursów walutowych, bowiem brak było odniesienia do jakichkolwiek mierników zewnętrznych.

Jako roszczenie ewentualne powodowie zgłosili żądanie zwrotu świadczenia nienależnego wyliczonego jako różnica pomiędzy wysokością faktycznie spłaconych rat i rat, które powinni byli zapłacić bez uwzględnienia kwestionowanych postanowień, tj. 54.007,12 zł, oraz pobrane przez pozwanego opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, tj. 2.881,12 zł.

Szczegółowe uzasadnienie stanowiska powodów przedstawione jest na k. 3-25 i 136-148 akt sprawy.

Pozwany (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów procesu.

Pozwany zakwestionował interes prawny powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu.

Podniósł, że powodowie przed zawarciem umowy oświadczyli, że nie skorzystali z oferty kredytu w walucie polskiej i dokonali wyboru kredytu w walucie wymienialnej, mając świadomość związanego z tym ryzyka. Kredyt udzielony powodom był kredytem walutowym. Powodowie od początku mieli możliwość spłaty kredytu w CHF. Pozwany zaprzeczył aby sporne postanowienia umowy spełniały przesłanki abuzywności. Negowane przez powodów klauzule umowne odnoszą się do głównych świadczeń stron, natomiast ich sformułowanie w sposób jednoznaczny (transparentny), prostym i zrozumiałym językiem, wyklucza dopuszczalność ich kontroli po kątem abuzywności. Niezależnie od powyższego skutkiem abuzywności klauzul przeliczeniowych nie jest nieważność umowy ani powstanie kredytu w PLN oprocentowanego według stawki LIBOR dla CHF. Pozwany wskazał na możliwość zastosowania art. 358 kc. Zaprzeczył dowolnemu ustalaniu kursów.

Szczegółowe uzasadnienia stanowiska pozwanego przedstawione jest na k. 91-115 i 157-159 akt sprawy.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

Małżonkowie B. K. i L. K. zamierzali zakupić mieszkanie. Zwrócili się w tej sprawie do (...) S.A. Zamierzali zaciągnąć kredyt w złotych polskich. Otrzymali propozycję kredytu denominowanego do CHF. Zostali zapewnieni, że jest to stabilna waluta. Nie były omawiane zasady tworzenia tabel kursowych Banku i spread walutowy ani sporządzane symulacje na wypadek zmian kursu CHF. Nie było mowy o możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Powodowie nie rozumieli mechanizmu działania umowy. Nie było możliwości zmiany postanowień umowy.

W dniu 10.05.2006 r. B. K. i L. K. złożyli w (...) S.A. w W. Oddziale (...) we W. na formularzu Banku wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowej (...) o następujących parametrach:

- wnioskowana kwota kredytu – 299.500 zł,

- waluta kredytu – CHF,

- przeznaczenie – zakup mieszkania własnościowego,

- termin rozpoczęcia spłaty kredytu – 08.2006 r.,

- okres kredytowania – 30 lat,

- adres inwestycji – W., ul. (...), KW nr (...),

- planowane koszty inwestycji – 299.500,00 zł,

- cena ustalona z inwestorem/zbywcą – 299.500,00 zł,

- planowane pozostałe koszty związane z inwestycją – 4.500,00 zł,

- kwota w walucie wymienialnej – 123,781 CHF (dopisane przez pracownika Banku).

W formularzu wniosku zawarte zostało m.in. oświadczenie, że kredytobiorcy poniosą ryzyko zmiany kursów walutowych.

Wniosek przyjęła doradca J. S..

/ dowód: wniosek o kredyt nr (...) – k. 120-123; zeznania powodów: B. K. – e-

protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:02:35-00:34:19 k. 227-228 i 230, L. K. – e-

protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:34:20-00:43:55 k. 228-230 /

W dniu 25.05.2006 r. (...) S.A. w W. Oddział (...) we W. jako kredytodawca oraz B. K. i L. K. jako kredytobiorcy zawarli umowę kredytu mieszkaniowego (...) ze zmienną stopą procentową nr (...) (spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej).

Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 123.781 CHF na zakup lokalu mieszkalnego położonego we W. przy ul. (...), KW nr (...) z przeznaczeniem na zaspokojenie własnych potrzeb (§ 2 ust. 1 i 2).

Bank miał postawić kredyt do dyspozycji kredytobiorcy po spełnieniu przez niego warunków obejmujących ustanowienie zabezpieczeń, przedłożenie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, wystawienie weksla in blanco, złożenie oświadczeń, opłacenie prowizji (§ 4 ust. 1 pkt 1-10), do trzech dni roboczych po stwierdzeniu spełnienia tych warunków (§ 4 ust. 2).

Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo na konto zbywcy lokalu mieszkalnego oraz konto kredytobiorców (§ 5 ust. 1).

Kredyt mógł być wypłacany (§ 5 ust. 2):

1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego,

2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju.

W drugim przypadku stosowany był kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§ 5 ust. 3).

Kredyt oprocentowany był wg zmiennej stopy procentowej, której wysokość ustalana była w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej jako suma stawki referencyjnej i stałej marży (§ 6 ust. 1).

Dla celów ustalenia stawki referencyjnej Bank posługiwał się stawką LIBOR lub EURIBOR (§ 6 ust. 3).

W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosiła 1,41 %, marża 1,9 p.p., a oprocentowanie kredytu 3,31 % w stosunku rocznym (§ 7 ust. 1).

Bank miał zawiadamiać kredytobiorców w formie pisemnej o każdej zmianie wysokości oprocentowania (§ 7 ust. 3).

(...) S.A. prowizja od udzielonego kredytu zgodnie z taryfą w wysokości 0,5 % kwoty kredytu, tj. 618,91 CHF, miała zostać potrącona przez (...) S.A. z wypłacanej kwoty kredytu w walucie kredytu w dniu wypłaty (§ 10 ust. 1).

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły (§ 11 ust. 1):

1) hipoteka zwykła w kwocie 123,781 CHF, co stanowiło równowartość 316,433,75 PLN, zabezpieczająca spłatę kapitału,

2) hipoteka kaucyjna do kwoty 27.231,82 CHF, co stanowiło równowartość 69.615,42 PLN, zabezpieczająca spłatę odsetek,

3) spłata kredytu w formie autospłat,

4) weksel własny in blanco wraz z deklaracją wekslową,

5) oświadczenie kredytobiorców o poddaniu się bankowemu tytułowi egzekucyjnemu,

6) umowa cesji z praw polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych,

7) ubezpieczenie w (...) S.A. kredytowanego wkładu finansowego w wysokości 24.111,42 CHF, koszty z tytułu ubezpieczenia wynoszą 1.816,46 zł (2,9 % kwoty kredytowanego wkładu finansowego).

Spłata zadłużenia z tytułu kredytu rozpoczynała się w dniu 05.08.2006 r. (§ 12 ust. 1).

Kredytobiorcy mieli spłacać zadłużenie z tytułu kredytu i odsetek do dnia 0-5.05.2036 r. w ratach annuitetowych (§ 12 ust. 2).

Spłata zadłużenia miała następować w drodze potrącania z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców (§ 13 ust. 1).

Kredytobiorcy zobowiązani byli do posiadania środków w piątym dniu każdego miesiąca kalendarzowego (§ 13 ust. 3).

Bank miał wysyłać kredytobiorcom raz na trzy miesiące zawiadomienie o wysokości należnych spłat na co najmniej 10 dni przed terminem spłaty (§ 13 ust. 5).

Potrącanie środków z rachunku w walucie polskiej następowało w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony był kredyt, według obowiązującego w (...) SA w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz zgodnie z aktualną Tabelą kursów (§ 13 ust. 7).

Niespłacenie przez kredytobiorcę części lub całości raty w terminie umownym powodowało, że należność z tytułu zaległej spłaty stawała się zadłużeniem przeterminowanym i mogła zostać przez (...) S.A. przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz zgodnie z aktualną Tabelą kursów, obowiązującego w (...) S.A. w dniu płatności raty (§ 18 ust. 1).

Kredytobiorcy oświadczyli, że zostali poinformowani (§ 30 ust. 1):

1) o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych,

2) iż zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat kredytu,

3) iż poniosą to ryzyko.

/ dowód: umowa kredytu z dnia 25.05.2006 r. z załącznikami – k. 32-43 /

Środki z kredytu udzielonego powodom zostały wypłacone w dniu 14.06.2006 r. w transzach:

- w dniu 14.06.2006 r. w wysokości 22.129,14 CHF wg kursu 2,5306, co stanowiło równowartość 56.000,00 PLN;

- w dniu 14.06.2006 r. w wysokości 18.667,59 CHF wg kursu 2,5306, co stanowiło równowartość 47.240,20 PLN;

- w dniu 14.06.2006 r. w wysokości 82.984,27 CHF wg kursu 2,5306, co stanowiło równowartość 210.000 PLN.

/ dowód: zaświadczenie (...) S.A. z dnia 11.06.2019 r. – k. 45-49; dyspozycje wypłaty kredytu

– k. 129-131 /

Powodowie spłacali kredyt w PLN poprzez potrącenia dokonywane przez Bank z ich rachunku. Powodowie nie znali zasad ustalania kursów, po jakich Bank dokonywał przeliczeń.

W 2014 r. dowiedzieli się, że istnieje możliwość dokonywania spłaty bezpośrednio w CHF.

/ dowód: zeznania powodów: B. K. – e-protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:02:35-00:34:19

k. 227-228 i 230, L. K. – e-protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:34:20-00:43:55

k. 228-230 /

W dniu 27.03.2014 r. strony umowy kredytu z dnia 25.05.2006 r. zawarły aneks nr (...) do tej umowy, którym postanowiły, że:

- dla celów związanych z obsługą kredytu (...) S.A. otwiera dla kredytobiorców dodatkowy, bezpłatny, nieoprocentowany rachunek prowadzony w walucie kredytu,

- spłaty kapitału i odsetek będą dokonywane z rachunków w walucie kredytu oraz w walucie polskiej,

- do umowy dodaje się załącznik Zasady ustalania kursów wymiany walut i spreadu walutowego w (...) S.A.,

- dokonują zmiany numeru umowy kredytu na (...).

/ dowód: aneks nr (...) z dnia 27.03.2014 r. – k. 44 i 116-117 /

W okresie od dnia 05.08.2006 r. do dnia 05.06.2019 r. kredytobiorcy spłacili: 31.158,14 CHF odsetek i 47.819,76 CHF kapitału, w tym w walucie polskiej: 70.798,95 zł odsetek i 74.483,46 zł kapitału.

/ dowód: zaświadczenie (...) S.A. z dnia 11.06.2019 – k. 45-49; zeznania powodów: B.

K. – e-protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:02:35-00:34:19 k. 227-228 i 230, L.

K. – e-protokół z dnia 18.06.2021 r. 00:34:20-00:43:55 k. 228-230 /

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w zakresie zgłoszonego jako żądanie główne roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu z dnia 25.05.2006 r.

Sąd dokonał ustaleń stanu faktycznego sprawy na podstawie materiału dowodowego obejmującego przedłożone przez strony dokumenty dotyczące przedmiotu i treści łączącego strony stosunku kredytowego, a także zeznania powodów. Zeznania świadka M. P. okazały się nieprzydatne, jako że nie uczestniczyła ona osobiście w przygotowaniu umowy kredytu zawartej przez małżonków K., nie obsługiwała powodów, przedstawiła jedynie pewne ogólne reguły stosowane przy zawieraniu umów kredytu w pozwanym Banku. Nie sposób jednak tylko na takiej podstawie ustalić, że zostały one zastosowane w stosunku do powodów. Sąd pominął natomiast dowód z zeznań świadka J. S. wobec niemożności ustalenia jej adresu. Jak wynika z bazy PESEL-SAD, od 2007 r. świadek nie zamieszkuje pod adresem wskazanym przez pozwanego, również kolejny adres był aktualny do 2012 r., obecny jej adres pozostaje nieznany. Zgodnie z art. 242

1 kpc strona, która wnosiła o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub innej osoby, powinna dołożyć starań, by osoba ta stawiła się w wyznaczonym czasie i miejscu, w szczególności zawiadomić ją o obowiązku, czasie i miejscu stawiennictwa. Pozwany nie wykazał, aby podjął czynności zmierzające do zapewnienia stawiennictwa świadka J. S. na rozprawę.

Wobec uznania za usprawiedliwione żądania ustalenia nieważności umowy kredytu z dnia 25.05.2006 r. zbędne było dokonywanie rozliczenia kredytu jako kredytu złotowego z oprocentowaniem wg stawki LIBOR 3M (tzw. odfrankowienie kredytu), czyli prowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie wnioskowanym w pkcie 7e pozwu, tezie (xi) odpowiedzi na pozew, piśmie procesowym powodów z dnia 19.03.2020 r. oraz piśmie procesowym pozwanego z dnia 08.04.2022 r.

Także w pozostałym zakresie dowód z opinii biegłego podlegał pominięciu – art. 235

2 § 1 pkt 2 kpc.

Chybiony był zakres objęty tym wnioskiem dowodowym w odpowiedzi na pozew. Dla rozstrzygnięcia tej sprawy całkowicie pozbawione znaczenia były takie okoliczności, czy stosowane przez pozwanego kursy CHF miały charakter rynkowy, czy ustalane były tak samo, jak w innych bankach, jaka jest praktyka rozliczania kredytów indeksowanych i denominowanych, jakie czynniki ekonomiczne wpływają na bieżące kursy – tezy (i)-(vi). Zasady funkcjonowania kredytów denominowanych – mechanizm działania kredytu denominowanego – teza (vii) – doskonale znane są Sądowi i pełnomocnikom stron. Charakter umowy jako umowy kredytu denominowanego w CHF – teza (viii) oraz ocena, jak w świetle walutowego charakteru umowy, zwyczajów, praktyki rynkowej winno kształtować się świadczenie powodów, czy przeliczenie powinno nastąpić po rynkowym kursie CHF, kursie CHF w NBP czy też innym kursie – teza (x)

stanowią element oceny (kwalifikacji) prawnej należącej wyłącznie do Sądu. Określanie wysokości wierzytelności pozwanego wobec powodów – teza (ix) jest w ogóle bezprzedmiotowe, jako że (...) S.A. nie dochodzi żadnego roszczenia wobec powodów, skoro jest w tej sprawie pozwanym.

Także zbędne jest badanie, czy kurs CHF był możliwy do przewidzenia, czy możliwe jest określenie w umowie kredytu denominowanego metodyki ustalania kursów oraz czy wpływa to na konkurencyjność oferty Banku i stanowi zagrożenie dla jego interesów – pkt 4-6 pisma procesowego pozwanego z dnia 08.04.2022 r. Zastrzeżenie w umowie kredytu kursów kupna i sprzedaży ustalanych przez Bank było wadliwe z uwagi na brak indywidualnego uzgodnienia sposobu ustalenia tychże kursów oraz zastosowanie wadliwego mechanizmu tzw. spreadu. Natomiast ekonomiczne uzasadnienie stosowania jakichkolwiek parametrów kredytu nie ma przełożenia na ocenę konkretnego stosunku prawnego łączącego konkretne strony. Poza tym wskazane kwestie też mieszczą się w aspekcie oceny prawnej, należącej do Sądu.

Usprawiedliwione jest stanowisko powodów co do nieważności umowy kredytu z dnia 25.05.2006 r.

Ocena ważności tej umowy wymaga odniesienia się do ogólnych reguł stosunku kredytu bankowego.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Natomiast według art. 69 ust. 2 pr. bank. umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy;

2) kwotę i walutę kredytu;

3) cel, na który kredyt został udzielony;

4) zasady i termin spłaty kredytu;

4a) w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu;

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany;

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu;

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu;

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych;

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje;

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Ponadto stosownie do art. 69 ust. 3 pr. bank. w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie; w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Prawo bankowe nie definiuje pojęć kredytu indeksowanego i kredytu denominowanego. Charakter tych umów wykształcił się w praktyce obrotu. Kredyt denominowany oznacza kredyt wyrażony w walucie obcej (w tym wypadku CHF), którego wartość podlega przeliczeniu na złote polskie według kursu z dnia wydania decyzji kredytowej, z dnia zawarcia umowy, z dnia wypłaty (uruchomienia) kredytu albo z innej jeszcze daty; wartość wyrażona w walucie obcej stanowi podstawę do ustalenia wysokości rat spłaty kredytu wskazywanych w harmonogramach płatności, które to raty z kolei każdorazowo podlegają przeliczeniu na złote polskie według kursu z dnia płatności raty, z dnia poprzedzającego dzień płatności raty albo z innej jeszcze daty.

Regulacje dotyczące kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej zostały wprowadzone do art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank. z dniem 26.08.2011 r. na mocy ustawy z dnia 26.07.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 165, poz. 984 – tzw. ustawy antyspreadowej). Nie oznacza to jednak, iż przed tą datą zawarcie lumowy kredytu tego rodzaju było niedopuszczalne. Przeciwnie, możliwość zawarcia umowy kredytu zawierającej tego rodzaju postanowienia mieściła się w ramach ogólnej swobody kontaktowania przewidzianej w art. 353

1 kc (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29.04.2015 r., V CSK 445/14; z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14).

Łącząca strony umowa kredytu z dnia 25.05.2006 r. nie jest nieważna tylko dlatego, że jej przedmiotem jest kredyt denominowany do CHF. Natomiast można dopatrzyć się wadliwości tej umowy z uwagi na wadliwość jej konkretnych postanowień.

Jak wynika z art. 69 ust. 1 pr. bank.,

essentialia negotii umowy kredytu stanowią: oddanie przez bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz do zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu stanowi odrębny typ umowy nazwanej. Jest to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, odpłatna. Istotą kredytu jest oddanie środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy (co odróżnia kredyt od pożyczki pieniężnej polegającej na przeniesieniu środków pieniężnych na własność) oraz konieczność określenia celu umowy (w przypadku pożyczki wobec przeniesienia własności cel nie ma znaczenia).

Co do zasady samo przeliczenie kredytu wyrażonego nominalnie w złotych polskich według oznaczonego kursu waluty obcej i odwrotnie można uznać za dopuszczalne i zgodne z ustawą. Według art. 358

1 § 2 kc strony umowy, w szczególności umowy kredytu, mogą zastrzec, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego miernika wartości (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25.03.2011 r., IV CSK 377/10; z dnia 18.05.2016 r., V CSK 88/16; z dnia 08.12.2006 r., V CSK 339/06). Tenże miernik może być rozumiany jako wskaźnik w ogóle mający inny charakter albo jako waluta obca w stosunku do waluty zobowiązania – skoro ustawodawca dopuszcza miernik waloryzacji inny niż pieniądz, to znaczy, że dopuszcza także inny pieniądz (walutę) niż pieniądz polski (waluta polska). Świadczenie pieniężne może zatem zostać zwaloryzowane według przewidzianego w umowie kryterium – przeciętnego wynagrodzenia, stopy inflacji, kursu złota, średniej ceny zboża albo jakichkolwiek innego wskaźnika gospodarczego, a także przeliczenie świadczenia pieniężnego wyrażonego nominalnie w złotych polskich może nastąpić według kursu innej waluty. Odnoszenie kredytu do waluty obcej jest postacią takiej właśnie waloryzacji umownej. Waloryzacja świadczenia pieniężnego zmierza do urealnienia jego wartości poprzez odwołanie do obiektywnych, niezależnych od stron transakcji kryteriów. Także w przypadku umów kredytu takie urealnienie może znaleźć zastosowanie. Waloryzacja kwoty nominalnej kredytu jest niezależna od ustaleń dotyczących odsetek umownych (kapitałowych), które w przypadku umowy kredytu stanowią wynagrodzenie banku za wykorzystanie przez kredytobiorcę udostępnionych mu środków pieniężnych, w przeciwieństwie do odsetek za opóźnienie pełniących właśnie funkcję waloryzacyjną obok funkcji represyjnej.

Jednakże prawidłowa, dopuszczalna i zgodna z prawem waloryzacja świadczenia wymagałaby jednoznacznego, precyzyjnego oznaczenia miernika waloryzacji przewidzianego w treści umowy. Oznacza to, że przeliczenie sumy kredytu w PLN na CHF lub w CHF na PLN powinno zostać dokonane od razu, według uzgodnionego przez strony kursu, nie zaś odroczone w czasie na dzień nieznany w chwili zawarcia umowy i pozostawione swobodzie Banku.

W umowie kredytu z dnia 25.05.2006 r. suma kredytu została oznaczona jako 123.781 CHF. We wniosku kredytowym z dnia 10.05.2006 r. kredytobiorcy wystąpili o udzielenie im kredytu w kwocie 299.500 zł. Przeliczenie tej kwoty na CHF zostało dokonane przez pracownika Banku (s. 3 wniosku – k. 122 – „kwota w walucie wymienialnej”), prawdopodobnie według kursu kupna z dnia złożenia wniosku. Kurs ten wynosił 2,4196.

W umowie kredytu nie został opisany mechanizm ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF. Metoda kształtowania kursu nie została uzgodniona w ramach indywidualnej, jednostkowej umowy. Stosowanie w ogóle do jakichkolwiek przeliczeń kursu ustalanego przez Bank – bez jednoznacznego i pełnego przedstawienia w umowie kredytu metody wyliczania tego kursu poddającej się weryfikacji – może być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy kredytobiorcy. Miernik waloryzacji stosowany do przeliczenia świadczenia pieniężnego winien mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22.01.2016 r., I CSK 149/14, OSNC 2016/11/134; z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17), inaczej mówiąc jest nieuczciwy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18). Ponadto, zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami. Na tym polega istota tzw. spreadu walutowego.

Rozbieżność stosowanych kursów stanowi korzyść wyłącznie dla banku udzielającego kredytu, a nie dla kredytobiorcy będącego konsumentem. Sytuacje tego rodzaju legły zresztą u podstaw dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą tzw. antyspreadową z dnia 26.07.2011 r.

Zakładając przeliczenie według średniego kursu NBP, kwota kredytu wyrażona w CHF – służąca pokryciu założonego celu kredytowania, tj. sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego, powinna wynosić:

- według kursu z dnia złożenia wniosku – 10.05.2006 r. – 2,4696 = 121.274,70 CHF;

- według kursu z dnia zawarcia umowy – 25.05.2006 r. – 2,5371 = 118.048,17 CHF;

- według kursu z dnia uruchomienia kredytu – 14.06.2006 r. – 2,5888 = 115.690,67 CHF.

Stosując swój kurs kupna – niższy od kursu średniego NBP – Bank spowodował zwiększenie zobowiązania kredytobiorców wyrażonego w walucie denominacji o ok. 2.000 - 8.000 CHF.

Wbrew stanowisku pozwanego nie można spornej umowy kwalifikować jako umowy kredytu walutowego. Wszystkie operacje dokonywane były w PLN, zarówno na etapie wypłaty kredytu, jak i na etapie spłaty rat. Kredyt w walucie polskiej denominowany lub indeksowany w innej walucie niż polska, jest kredytem w złotych; kredyt denominowany to kredyt udzielony w walucie polskiej, zaś rozliczany w walucie obcej (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26.02.2020 r., I ACa 422/19, dotyczącego tego samego typu kredytu (...)). Decydujące znaczenie winno mieć zatem ustalenie sumy kredytu w PLN, a nie w CHF.

O ile suma w PLN może zostać uznana objętą porozumieniem stron, to wskazanie sumy kredytu wyłącznie w CHF, bez sprecyzowania, jaka jest suma w PLN na etapie umowy kredytu, należy uznać za nieobjęte tymże porozumieniem i pochodzące wyłącznie od Banku. Określenie sumy kredytu w CHF stanowi natomiast podstawę ustalenia wysokości rat wyrażonych nominalnie, w kolejnych harmonogramach jedynie w walucie CHF. Oznacza to, że określenie zasadniczego zobowiązania kredytobiorcy pochodziło wyłącznie od drugiej strony umowy, co jest niedopuszczalne. Tym samym umowa wadliwie określała zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu otrzymanej sumy, a przez to nie zawierała prawidłowo oznaczonych wszystkich niezbędnych elementów umowy kredytu przewidzianych w art. 69 ust. 1 prawa bankowego. To zaś może uzasadniać stwierdzenie nieważności tej umowy.

Celem umowy było sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego od osoby trzeciej, czyli wykonanie rozliczenia pomiędzy kredytobiorcami a osobą trzecią, niewątpliwie mającego charakter złotowy. Pozwany nie wykazał ani nie próbował wykazać, aby kredytobiorcy zobowiązani byli do świadczenia na rzecz zbywcy lokalu w CHF.

Pozwany nie wyjaśnił, dlaczego suma kredytu w CHF wskazana w umowie nie została przeliczona według kursu z dnia zawarcia umowy, tylko stanowiła następstwo przeliczenia dokonanego przy złożeniu wniosku kredytowego.

Postanowienia umowy kredytu dotyczące mechanizmu denominacji nie zostały indywidualnie uzgodnione, przeciwnie pochodzą z wzorca opracowanego przez Bank. Bank nie wykazał przy tym, aby przesłał kredytobiorcom projekt umowy w celu wprowadzenia swoich uwag i propozycji, co mogłoby wskazywać na indywidualne uzgodnienie jej postanowień. Złożenie wniosku kredytowego o określonej treści nie jest przy tym tożsame z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umowy kredytu.

Nietrafne jest powoływanie się na „wybór oferty” kredytu walutowego. Sporządzenie przez pracownika banku lub pośrednika kredytowego symulacji kredytu czy też wstępne sprawdzenie zdolności kredytowej nie jest złożeniem oferty. Świadome dokonanie wyboru byłoby możliwe dopiero wówczas, gdyby po zweryfikowaniu wniosku i zdolności kredytowej oraz wydaniu decyzji kredytowej wnioskującemu przedstawiono dwie konkretne propozycje z konkretnymi warunkami (kwota kredytu, oprocentowanie, wysokość raty, itp.) i wówczas dokonałby on wyboru. Małżonkowie K. złożyli jeden wniosek dotyczący kredytu denominowanego. Jak wynika z zeznań powodów, otrzymali informację o braku zdolności kredytowej w PLN, czyli nie mogli otrzymać oferty takiego kredytu.

Przeliczenie kredytu najpierw według niższego kursu kupna, następnie według wyższego kursu sprzedaży, powoduje, że już w chwili wypłaty kredytu kredytobiorca miałby spłacić znacznie wyższą sumę od otrzymanej. Stanowi to istotne zaburzenie równowagi kontraktowej na skutek zastosowania niedozwolonych postanowień umownych.

Oceny powyższej nie zmienia powołanie się Banku na procedurę produktową (pismo procesowe z dnia 16.12.2021 r.). Z samej umowy kredytu wynika, że raty kredytu były potrącane z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego powodów prowadzonego w PLN. Dopiero od 2014 r. (po zawarciu aneksu do umowy kredytu) powodowie uzyskali podstawę do dokonywania spłat kredytu bezpośrednio w walucie denominacji.

Nie może też mieć decydującego znaczenia podpisanie przez kredytobiorców – na formularzu Banku – oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku zmiany stopy procentowej, a także oświadczenia o wyborze oferty kredytu denominowanego. Sama możliwość samej zmiany kursu waluty jest oczywista, natomiast kredytobiorcy nie wyrazili swobodnie zgody na stosowanie kursów ustalanych przez Bank. Nie można przyjąć, że ryzyko kursowe, immanentnie związane z istotą tego kredytu zostało kredytobiorcom jednoznacznie, precyzyjnie i wyczerpująco przedstawione.

Powodowie nie otrzymali informacji zawierających bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie. Tym samym pozwany Bank nie określił w sposób precyzyjny, kompleksowy i jednoznaczny, na czym polega kwestionowany mechanizm przeliczeniowy oraz związane z nim ryzyko. Bank nie przeprowadził w tym zakresie rzetelnej symulacji. Nie wykonał więc obowiązku informacyjnego w sposób ponadstandardowy (zgodnie z oczekiwaną od niego jako podmiotu profesjonalnego podwyższoną starannością z art. 355 § 2 kc), dający kredytobiorcom pełne rozeznanie co do istoty transakcji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2019 r., II CSK 483/18). Wymóg informacyjny musi zostać wykonany w sposób umożliwiający przeciętnemu konsumentowi uzyskanie wiadomości o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, oraz pozwalający na oszacowanie istotnych konsekwencji warunku umownego dotyczącego denominacji dla przyszłych zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14.03.2019 r., C-118/17). Nie ma przy tym znaczenia odebranie od kredytobiorców oświadczenia o standardowej treści, że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz są tego ryzyka świadomi. Co więcej, oświadczenie takie mogłoby zostać odebrane dopiero po zapoznaniu się z treścią samej umowy, a nie na etapie złożenia wniosku kredytowego.

Umowa kredytu z dnia 25.05.2006 r. nie zawiera przy tym żadnego mechanizmu chroniącego kredytobiorcę przed niekontrolowanymi zmianami kursów, wykraczającymi poza standardowe, rynkowe fluktuacje, prowadzącymi do zawyżenia spłaty kredytu, czyli istotnego pogorszenia sytuacji kredytobiorców w okresie kredytowania. Oznacza to, że ryzyko kursowe po stronie kredytobiorców ma nieograniczony charakter. Stan taki jest w sposób wręcz oczywiście sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów.

Wadliwe klauzule przeliczeniowe podlegają pominięciu – art. 385

1 § 1 i 2 kc. Jeżeli jednak dotyczą głównych świadczeń stron, umowa bez uwzględnienia tychże klauzul nie może być w ogóle wykonywana, co z kolei oznacza, iż jest ona nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc. W aktualnym orzecznictwie sądowym przyjmowane jest stanowisko, iż klauzule przeliczeniowe dotyczą głównego świadczenia stron umowy kredytu w rozumieniu art. 385

1 § 1 kc (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18).

Kontrola klauzuli dotyczącej głównego świadczenia stron z punktu widzenia art. 385

1 kc możliwa jest, gdy kwestionowana klauzula nie została sformułowana w sposób jednoznaczny. Sytuacja taka zachodzi w rozpoznawanej sprawie, jako że na podstawie postanowień umowy kredytu kredytobiorcy nie byli w stanie oszacować kwoty, jaką mieli obowiązek w przyszłości świadczyć tytułem spłaty kredytu, a zasady przewalutowania określał jednostronnie Bank.

Przedmiotem zobowiązania kredytobiorców nie był zwrot sumy 123.781 CHF (której przecież nie otrzymali), tylko jej równowartości w PLN i to według nieprawidłowego kursu sprzedaży. Z kolei wskazana we wniosku kredytowym kwota 299.500 PLN wraz z prowizjami i opłatami nie została wskazana w samej umowie kredytu, zatem również nie wyznacza umówionego zobowiązania kredytobiorców. Suma 123.781 CHF nie była też świadczeniem Banku Wobec istnienia takich rozbieżności i braku jednoznaczności postanowień umowy dotyczących głównych świadczeń stron stosownie do art. 385

1 § 1 i 2 kc postanowienia te podlegają pominięciu, co musi prowadzić jednak do upadku całej umowy. To zaś uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.

W aktualnym orzecznictwie sądowym dominujące jest stanowisko wskazujące na nieważność umów kredytu denominowanego do CHF zawierających klauzule przeliczeniowe tożsame z kwestionowanymi przez powódkę postanowieniami umowy kredytu. W szczególności nieważność umów kredytu typu (...) została stwierdzona m.in. wyrokami:

- Sądu Apelacyjnego w Białymstoku: z dnia 17.09.2021 r., I ACa 518/20; z dnia 10.09.2021 r., I ACa 824/20; z dnia 11.09.2020 r., I ACa 225/20; z dnia 19.09.2019 r., I ACa 448/19;

- Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: z dnia 19.11.2021 r., I ACa 498/21; z dnia 13.10.2021 r., V ACa 625/20; z dnia 14.01.2021 r., V ACa 551/20;

- Sądu Apelacyjnego w Katowicach: z dnia 14.10.2020 r., I ACa 1089/18; z dnia 14.08.2020 r., I ACa 865/18;

- Sądu Apelacyjnego w Łodzi: z dnia 28.10.2021 r., I ACa 1337/20; z dnia 19.01.2021 r., I ACa 1462/18;

- Sądu Apelacyjnego w Warszawie: z dnia 28.10.2021 r., I ACa 427/21; z dnia 30.09.2021 r., I ACa 380/21; z dnia 04.08.2020 r., I ACa 1124/17.

Reasumując powyższe, usprawiedliwione jest stanowisko powodów co do nieważności umowy kredytu (...) ze zmienną stopą procentową nr (...) (nr z dnia podpisania (...)) zawartej dnia 25.05.2006 r.

Zgodnie z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.

Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może zostać uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2001 r., II CKN 898/00).

Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc oznacza potrzebę prawną, wynikającą z sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się powód. Może wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. Interes prawny występuje także wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, mająca charakter obiektywny. Powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Takie cechy roszczenia o ustalenie z art. 189 kpc są utrwalone w orzecznictwie sądowym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30.10.1990 r., I CR 649/90; z dnia 08.05.2000 r., V CKN 29/00; z dnia 04.10.2001 r., I CKN 425/00; z dnia 01.04.2004 r., II CK 125/03; z dnia 18.06.2009 r., II CSK 33/09; z dnia 18.03.2011 r., III CSK 127/10; z dnia 09.02.2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012/7-8/101; z dnia 14.03.2012 r., II CSK 252/11; z dnia 29.03.2012 r., I CSK 325/11; z dnia 19.09.2013 r., I CSK 727/12). Inaczej mówiąc, przez interes prawny w procesie cywilnym należy rozumieć obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawnych, to jest wywołaną rzeczywistym narażeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebę uzyskania określonej treści wyroku (T. Rowiński,

Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971, s. 26). Osoba zainteresowana może dochodzić roszczenia o ustalenie, jeśli nie może uzyskać jakiejkolwiek innej ochrony, w jakikolwiek inny sposób, niż poprzez uzyskanie i przedłożenie wyroku ustalającego istnienie lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. O istnieniu interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc decyduje faktyczna, konkretna potrzeba ustalenia. Potrzeba ta zaś niewątpliwie występuje wówczas, kiedy ustalenie prowadzi do definitywnego rozwiązania problemów powoda i chroni jego również na przyszłość przed posunięciami strony przeciwnej.

Biorąc pod uwagę fakt, iż umowa kredytu została zawarta na okres od 25.05.2006 r. do 05.05.2036 r., należy uznać, że zachodzi niepewność sytuacji prawnej powódki wymagająca wiążącego rozstrzygnięcia. Ustalenie nieważności umowy kredytu (czyli stwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z tejże umowy) zwalnia powodów z obowiązku dalszego uiszczania kolejnych rat kredytu i otwiera drogę do ostatecznego rozliczenia kredytu.

W tej sprawie spełnione zostały przesłanki ustalenia nieważności umowy kredytu na podstawie art. 189 kpc, tj. posiadanie przez powodów interesu prawnego w żądaniu takiego ustalenia oraz zaistnienie wady nieważności umowy w postaci jej sprzeczności z prawem (art. 58 § 1 kc).

Sąd ustalił zatem, że umowa kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (nr z dnia podpisania (...)) zawarta pomiędzy stronami dnia 25.05.2006 r. jest nieważna (punkt I wyroku).

Ponieważ powodowie konsekwentnie wskazywali na nieważność umowy kredytu, realizując uprawnienie przysługujące im jako konsumentom poszukującym ochrony na drodze sądowej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r., C-260/18), nie było potrzeby dokonywania oceny relacji stron z punktu widzenia roszczeń zgłoszonych jako ewentualne.

Nie zasługiwał na akceptację wniosek pozwanego o otwarcie rozprawy w związku ze sprawą zawisłą przed TSUE C-80/21, C-81/21, C-82/21. Wniosek prejudycjalny został skierowany w lutym 2021 r. Powołanie się na niego w chwili obecnej jest rażąco spóźnione i ewidentnie zmierza do przedłużenia postępowania, zaś w sytuacji, gdy nastąpiło w okresie pomiędzy zamknięciem rozprawy a publikacją wyroku, stanowi wręcz nadużycie prawa procesowego – art. 4

1 kpc. Sprawa może zresztą podlegać zawieszeniu także na etapie postępowania odwoławczego.

Na podstawie art. 98 kpc powodom jako wygrywającym sprawę przysługuje zwrot kosztów procesu obejmujących: opłatę sądową od pozwu – 1.000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 10.800 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł, tj. łącznie 11.817 zł.

Mając powyższe na uwadze, Sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.