Sąd uchylił przekazanie sporu byłego funkcjonariusza o uposażenie do administracji

stanowiska stron procesu

(1)

G. W. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Stołecznemu Policji pozew o zapłatę kwoty tytułem wyrównania uposażenia zasadniczego. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pełnił służbę w Komendzie Stołecznej Policji, jako funkcjonariusz Policji do 2023 r., kiedy to w związku z odejściem ze służby przeszedł na zaopatrzenie emerytalne. Z uwagi na podwyższenie kwoty bazowej w 2023 roku powód powinien otrzymać wyższe świadczenia za okres służby w 2023 roku niż w rzeczywistości otrzymał i w związku z tym dochodzi zapłaty różnicy pomiędzy świadczeniami otrzymanymi a należnymi.

zaskarżone postanowienie

(2)

Postanowieniem z 23 października 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Komendantowi Stołecznemu Policji jako organowi właściwemu do rozpoznania sprawy.

(3)

Sąd Rejonowy wskazał, że sprawy o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Policji nie są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 k.p.c., gdyż nie dotyczą stosunków z zakresu prawa pracy. Do ich rozpoznawania nie są więc powołane sądy powszechne (art. 2 k.p.c.). Sąd Rejonowy ocenił, że niniejszej sprawy nie można uznać za sprawę cywilną (pracowniczą) ani w znaczeniu materialnym, ani w znaczeniu formalnym. Powód jako funkcjonariusz Policji nie był bowiem związany ze Skarbem Państwa – Komendą Stołeczną Policji żadnym stosunkiem cywilnoprawnym. Nie łączył go także ze stroną pozwaną stosunek pracy. Stosunek prawny funkcjonariusza Policji i państwa ma charakter publicznoprawny, administracyjny. Prawa i obowiązku funkcjonariusza Policji regulują akty prawne o charakterze administracyjnym, a nie prawo cywilne czy prawo pracy. W związku z tym Sąd uznał, że sprawa ta nie jest sprawą cywilnoprawną czy pracowniczą w znaczeniu materialnoprawnym. Jest to sprawa z zakresu prawa publicznego (administracyjnego). Nie jest to także sprawa cywilna w znaczeniu formalnym, nie istnieje bowiem żaden przepis wskazujący na właściwość sądów powszechnych w tego typu sprawach. Z tego względu sądy powszechne nie są rzeczowo właściwe do rozpoznania tej sprawy (dotyczy to zarówno sądu cywilnego jak i sądu pracy). W sprawie zachodzi więc niedopuszczalność drogi sądowej (art. 199 §1 pkt 1 k.p.c.).

(4)

Sąd Rejonowy wskazał także, że w niniejszej sprawie powód domaga się wyrównania uposażenia za okres służby czynnej. Uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia. Uposażenie jest świadczeniem pieniężnym, wypłacanym funkcjonariuszowi Policji z tytułu pełnionej przez niego służby. Stanowi ono administracyjnoprawny odpowiednik wynagrodzenia za pracę określonego w art. 13 i 22, ale nie może być z nim utożsamiane. Od wynagrodzenia za pracę odróżnia je bowiem publicznoprawny charakter tego świadczenia, związany ze stosunkiem służby państwowej.

(5)

Skoro w sprawach uposażenia funkcjonariusza Policji ustawodawca nie zastrzegł w ustawie o Policji innej właściwości organów Policji niż określona w art. 32, to ten przepis kształtuje właściwość organów Policji w kwestii uposażenia. Roszczenia finansowe funkcjonariuszy Policji mogą być dochodzone przez policjantów na drodze administracyjnoprawnej i sądowo administracyjnej (por wyrok WSA w Warszawie z 20 stycznia 2011 II SAB/Wa348/10, LEX 756241).

(6)

Powód oświadczył w pozwie, że pełnił służbę w Komendzie Stołwcznej Policji. W związku z tym organem właściwym do rozstrzygnięcia tej sprawy jest Komendant Stołeczny Policji. W przypadku niewydania decyzji przez ww. organ bądź wydania jej niezgodnie z żądaniem, powodowi będzie przysługiwało prawo do skorzystania z środków ochrony przewidzianych w procedurze administracyjnej lub sądowo administracyjnej.

(7)

Sąd jednocześnie nie podzielił argumentacji powoda, że właściwość sądu pracy wynika z faktu, że powód nie jest już funkcjonariuszem Policji i w związku z tym nie ma możliwości wydania w stosunku do niego decyzji administracyjnej przez organy Policji. Wskazał, że decyzje administracyjne dotyczące świadczeń pieniężnych funkcjonariuszy pozostające w związku z ich odejściem ze służby mogą dotyczyć także osób, które utraciły już status funkcjonariusza Policji. Zresztą roszczenie powoda dotyczy uposażenia za okres służby czynnej. Nie ma przy tym jakichkolwiek podstaw, aby różnicować sytuację prawną funkcjonariuszy Policji w zakresie organu, który miałby rozpoznać ich sprawę co do roszczeń za okres czynnej służby, tylko z uwagi na to, czy są oni funkcjonariuszami w służbie czynnej, czy nie. Nie budzi wszak żadnych wątpliwości, że tożsame żądania, oparte o tą samą podstawę prawną, dochodzone przez funkcjonariusza Policji w służbie czynnej dochodzone powinno być na drodze administracyjnoprawnej.

(8)

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie ma podstaw aby z góry zakładać, że postępowanie administracyjne zostanie umorzone jako bezprzedmiotowe. Przywołane przez powoda orzecznictwo sądów administracyjnych, w których doszło do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczeń pieniężnych dla byłego funkcjonariusza, dotyczy innego rodzaju roszczeń i nie znajduje prostego przełożenia na realia niniejszej sprawy. Wskazać przy tym należy, ze z przywoływanych przez powoda orzeczeń nie wynika, że roszczenia dotyczące uposażenia czy innych świadczeń związanych ze służbą w Policji, o ile są dochodzone przez byłych funkcjonariuszy, powinny być dochodzone przed Sądem Pracy. Także w ustawie o Policji brak jest jakiegokolwiek przepisu, który wskazywałby, ze takie roszczenia powinny być przez byłych funkcjonariuszy dochodzone przed Sądem Pracy.

zażalenie powoda

(9)

Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł powód wnosząc o jego uchylenie w całości.

(10)

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

1) Przepisów prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż droga sądowa w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna podczas gdy brak dopuszczalności drogi sądowej w sprawie dochodzenia roszczeń o należne świadczenia z tytułu uposażenia oraz innych świadczeń oraz należności pieniężnych ze stosunku służbowego stanowi naruszenie prawa dostępu do sądu;

2) Art. 45 ust. 1 w zw. z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, ze droga sądowa w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna, choć przepisy Konstytucji wprowadzają domniemanie właściwości sądu powszechnego do rozpoznania sprawy;

3) Art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, ze wskazują one na administracyjnoprawną drogę do dochodzenia roszczeń o należne świadczenia pieniężne z tytułu stosunku służbowego, podczas gdy przepisy te regulują jedynie kwestię mianowania funkcjonariusza na stanowiska służbowe, przenoszenia oraz zwalniania z tych stanowisk oraz ścieżkę odwoławczą od takiej decyzji, a nie kwestię dochodzenia roszczeń pieniężnych, tj. uposażenia oraz innych świadczeń oraz należności pieniężnych (o charakterze cywilnoprawnym) z tytułu stosunku służbowego, dla których to roszczeń właściwe są sądy powszechne,

4) Przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na zaskarżone postanowienie tj. art. 2 § 1 w zw. z art. 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że sprawa dotycząca dochodzenia uposażenia oraz roszczeń z tytułu należności pieniężnych ze stosunku służbowego nie jest sprawa cywilną, co skutkowało uznaniem, że droga sądowa w sprawie jest niedopuszczalna, w konsekwencji czego naruszony został art. 199§1 pkt 1 k.p.c. poprzez niezasadne uznanie się przez Sąd za niewłaściwy do rozpoznania sprawy, podczas gdy sprawa powinna być rozpoznana przez sąd powszechny.

rozważania prawne Sądu Okręgowego

(11)

W ocenie Sadu Okręgowego zażalenie pozostaje zasadne.

(12)

Zgodnie z art. 1 k.p.c. Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Jak stanowi zaś art. 2 § 1 i 3 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

(13)

Jak prawidłowo stwierdził Sąd Rejonowy niewątpliwie stosunek służby jest stosunkiem administracyjnoprawnym, a zatem wszelkie kwestie dotyczące wypłaty uposażenia w czasie jego trwania są regulowane materialnie, w oparciu o ustawę pragmatyczną tj. ustawę z 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz procesowo w oparciu o ustawę z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. W świetle art. 99 ust. 2 ustawy o Policji policjant otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie z tytułu pełnienia służby. Przepis ten dotyczy policjanta pełniącego służbę w Policji. Z kolei z art. 106 ust. 3 wskazanej ustawy wynika, że prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) stosunku służbowym, ale przez to nie traci ono charakteru wierzytelności pieniężnej, do jakiej z tytułu pełnionej służby nabywa prawo funkcjonariusz publiczny wobec państwa - Skarbu Państwa (art. 33 k.c.) reprezentowanego w danym przypadku przez właściwego (wskazanego w ustawie) przełożonego. (por. uzas. uchw. SN 7 Sędziów z 26.01.2006 r., III PZP 1/05).

(14)

W ocenie Sądu Okręgowego wbrew odmiennej ocenie dokonanej przez Sąd Rejonowy, niniejsza sprawa pozostaje sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Sąd I instancji nie rozważył należycie kluczowej dla tej oceny okoliczności a mianowicie tego, że podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status. Sprawa dotyczy bowiem nie funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby 27 lutego 2023 r. w związku z przejściem na emeryturę. Ugruntowany jest pogląd w orzecznictwie, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby (por. m.in. wyroki: WSA w Poznaniu z 19.12.2007 r., IV SA/Po 993/06), NSA z 6.02.2009 r., I OSK 297/08 oraz NSA z 14.03.2006 r., I OSK 941/05, uchw. SN z 6.07.2011 r., II PZP 1/11). Zatem chociaż co do zasady zgodzić się należy z Sądem Rejonowym, że w sprawach uposażenia funkcjonariusza Policji ustawodawca nie zastrzegł w ustawie o Policji innej właściwości niż określona w art. 32 ustawy i to ten przepis kształtuje właściwość organów Policji w kwestii uposażenia, to jednak niniejsza sprawa dotyczy osoby, która nie jest już związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu (a którym

nota bene nie jest Komenda Stołeczna Policji, gdyż przymiot organu przysługuje jedynie Komendantowi Stołecznemu Policji – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji), lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna. Nastąpiła bowiem istotna zmiana o charakterze podmiotowym – podmiot, który jako czynny funkcjonariusz mógł żądać jego rozstrzygnięcia w drodze stosownej procedury indywidualnym aktem administracyjnym utracił cechę (właściwość), która go do tego uprawniała.

(15)

Wskazać należy, że Sąd Okręgowy w tym zakresie podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 6 lipca 2011 r. (II PZP 1/11), który rozważał kwestię, czy w sprawie o zwrot równoważnika pieniężnego za umundurowanie wypłaconego byłemu funkcjonariuszowi Policji dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym – wydziałem cywilnym. Odpowiadając twierdząco Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kluczową kwestię dla rozstrzygnięcia tej okoliczności, a mianowicie, że „podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status”. Jak wskazał Sąd Najwyższy sprawa dotyczyła bowiem nie funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby w 2010 roku i któremu już po zwolnieniu wypłacono, zdaniem powoda niesłusznie, równoważnik pieniężny za umundurowanie za rok 2007. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby. Sprawa dotyczy zatem osoby, która nie jest związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu (a którym

nota bene nie jest Komenda Wojewódzka Policji, gdyż przymiot organu przysługuje jedynie komendantowi wojewódzkiemu Policji – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji), lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Sąd Najwyższy wskazał w powyższej uchwale, że już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna.

(16)

Należy podkreślić, że powód w niniejszej sprawie domaga się wyrównania uposażenia zasadniczego za okres służby pełnionej w 2023 roku w związku z podwyższeniem kwoty bazowej w 2023 roku w stosunku do jej wysokości z 2022 roku oraz mnożnika kwoty bazowej obowiązującego do chwili odejścia ze służby. W związku z tym dochodzi zapłaty różnicy pomiędzy świadczeniami otrzymanymi a należnymi. W uzasadnieniu żądania wskazał, że regulacja art. 41 ust. 1-3 ustawy z 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2666 ze zm.) faktycznie wyodrębniła dwie kategorie funkcjonariuszy i żołnierzy, którzy mimo posiadania tego samego statusu zostali potraktowani przez ustawodawcę w odmienny sposób, bowiem ci, którzy pełnili służbę w 2023 roku jedynie przez okres styczeń - luty i odeszli na zaopatrzenie emerytalne nie zostali objęci podwyżką w zakresie kwoty bazowej na 2023 rok, zaś pozostali w służbie funkcjonariusze i żołnierze nie dość, że od dnia 1 marca 2023 r. otrzymali podwyżkę w zakresie uposażenia zasadniczego i dodatku z tytułu wysługi lat w związku z podwyższeniem kwoty bazowej na 2023 rok to dodatkowo otrzymali rekompensatę za brak waloryzacji za styczeń i luty 2023 roku w postaci zwiększenia uposażenia w wysokości 1/5 kwoty różnicy miesięcznie przez następne miesiące tj. od marca do grudnia 2023 roku. Tym samym w ocenie powoda doszło do jego oczywistej dyskryminacji w związku z pominięciem go jako funkcjonariusza odchodzącego na emeryturę, ale będącego jeszcze w służbie wobec tych funkcjonariuszy, którzy pozostali w służbie także po 1 marca 2023 r.

(17)

Uznając dopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przyjął, że właściwym do jej rozpoznania pozostanie wydział cywilny Sądu Rejonowego jako wydział właściwy do spraw z zakresu prawa cywilnego (art. 12 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych), a nie sąd pracy, którego właściwość zastrzeżona jest dla spraw z zakresu prawa pracy (art. 12 § 1 pkt 4 ustawy) oraz spraw przekazanych do jego właściwości na mocy przepisu szczególnego. Sprawa objęta niniejszym pozwem nie obejmuje roszczeń ujętych w katalogu spraw z zakresu prawa pracy, o których mowa w art. 476 § 1 k.p.c., ani też nie została przekazana do właściwości sądu pracy na mocy przepisu szczególnego. Ustawa o Policji nie przekazuje bowiem sporów o uposażanie funkcjonariuszy Policji do rozpoznania przez sąd pracy.

(18)

Dodatkowo zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2020 r. (II PK 21/19) wskazał, że powód jako funkcjonariusz (...) pozostawał w stosunku służbowym i wykonywał swoje obowiązki w oparciu o służbowy stosunek zatrudnienia o charakterze administracyjnoprawnym. Wniesione przez powoda roszczenia pozostają więc

roszczeniami cywilnymi a nie pracowniczymi. Powód nie jest natomiast pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy i nie przysługują mu roszczenia wynikające z tego aktu prawnego.

(19)

Powołana argumentacja odnosi się analogicznie do sytuacji prawnej powoda w niniejszej sprawie będącego w spornym okresie funkcjonariuszem Policji. Obowiązkiem sądu I instancji będzie zatem skierowanie sprawy do

właściwego wydziału sądu rejonowego.

(20)

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. postanowił jak w sentencji.

Sędzia Ewa Królikowska - Saks