Sąd uchylił odrzucenie pozwu byłego strażnika granicznego o wyrównanie wynagrodzenia

Powód A. W. pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej domagała się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 13.113,93 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem wyrównania wynagrodzenia w oparciu o wyższa kwotę bazową z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

Nakazem zapłaty z 14 sierpnia 2025 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

w Warszawie uwzględnił żądanie pozwu w całości.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty, pozwany Skarb Państwa - Komendant Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego H. D., wniósł o oddalenie powództwa

i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z 17 października 2025 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił pozew i zasądził

od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2700 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów.

W uzasadnieniu sąd wskazał, że zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego funkcjonariusz Straży Granicznej nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Funkcjonariusze tych służb pełnią służbę na podstawie mianowania. W przypadku tego typu roszczenia, jakie formułuje powód, nie przysługuje droga sądowa, a administracyjna, bowiem wysokość uposażenia funkcjonariusza jest określana w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, a następnie możliwość skarżenia dalej przed sądem administracyjnym, tak jak to jest w przypadku funkcjonariuszy Policji. Powód nie kwestionował rozkazu personalnego z 10 stycznia 2023 roku nr 208, a więc brak podstaw do zasądzenia wyrównania wynagrodzenia na jego rzecz przez sąd powszechny. Nie ma też żadnych przesłanek do wnioskowania, że sprawy związane z nierównym traktowaniem funkcjonariuszy Służby Granicznej, dla których podstawy prawnej należy poszukiwać w ustawie o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, są sprawami prawa pracy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył powód zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, t.j. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż droga sądowa

w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna, podczas gdy brak dopuszczalności drogi sądowej w sprawie dochodzenia roszczeń o należne świadczenia z tytułu uposażenia oraz innych świadczeń oraz należności pieniężnych ze stosunku służbowego stanowi naruszenie prawa dostępu do sądu;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż droga sądowa w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna, choć przepisy Konstytucji wprowadzają domniemanie właściwości sądu powszechnego do rozpoznania sprawy;

3. przepisów prawa materialnego, t.j. art. 36 ust, 1 i ust. 2 ustawy o Straży Granicznej poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że wskazują one na administracyjnoprawną drogę . do dochodzenia roszczeń o należne świadczenia pieniężne z tytułu stosunku służbowego, podczas gdy przepisy te regulują jedynie kwestię mianowania funkcjonariusza na stanowiska służbowe, przenoszenia oraz zwalniania z tych stanowisk oraz ścieżkę odwoławczą od takiej decyzji, a nie kwestię dochodzenia roszczeń pieniężnych tj., uposażenia oraz innych świadczeń oraz należności pieniężnych (o charakterze cywilnoprawnym) z tytułu stosunku służbowego, dla których to roszczeń właściwe są sądy powszechne.

4. przepisów; prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na zaskarżone postanowienie, t.j. art. 2 § 1 w zw. z art. 1 KPC poprzez błędne przyjęcie, że sprawa dotycząca dochodzenia uposażenia oraz roszczeń z tytułu należności pieniężnych ze stosunku służbowego nie jest sprawą cywilną, co skutkowało uznaniem, że droga sądowa sprawie jest niedopuszczalna, w konsekwencji czego naruszony został art. 199 § 1 pkt 1 KPC poprzez niezasadne uznanie się przez Sąd za niewłaściwy do rozpoznania sprawy, podczas gdy sprawa powinna być rozpoznawana przez sąd powszechny;

Wskazując na powyższe powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania oraz pozostawienie sadowi I Instancji orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego; zasądzenie od pozwanego na rzecz pogoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy w Warszawie zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 k.p.c. Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Jak stanowi zaś art. 2 § 1 i 3 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Niewątpliwie stosunek służby funkcjonariuszy straży granicznej jest stosunkiem administracyjnoprawnym, a zatem wszelkie kwestie dotyczące wypłaty uposażenia w czasie jego trwania są regulowane materialnie, w oparciu o ustawę pragmatyczną tj. ustawę z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej oraz procesowo w oparciu o ustawę z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. W świetle

art. 103 ust. 2 ustawy o Straży Granicznej Z tytułu służby funkcjonariusz otrzymuje jedno uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie. Przepis ten dotyczy strażnika granicznego pełniącego służbę w Straży Granicznej. Z kolei z art. 110 ust. 3 wskazanej ustawy wynika jednak, że prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie funkcjonariusza ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Tożsame regulacje znajdują się w ustawach regulujących uposażenie np. Policjantów.

Uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) stosunku służbowym, ale przez to nie traci ono charakteru wierzytelności pieniężnej, do jakiej z tytułu pełnionej służby nabywa prawo funkcjonariusz publiczny wobec państwa - Skarbu Państwa (art. 33 k.c.) reprezentowanego w danym przypadku przez właściwego (wskazanego w ustawie) przełożonego. (por. uzasadnienie uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 26 stycznia 2006 roku, III PZP 1/05).

W ocenie Sądu Okręgowego wbrew odmiennej ocenie dokonanej przez Sąd Rejonowy niniejsza sprawa jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Sąd I instancji nie rozważył należycie kluczowej dla tej oceny okoliczności a mianowicie tego, że podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status. Sprawa dotyczy bowiem nie funkcjonariusza Straży Granicznej, ale byłego funkcjonariusza Straży Granicznej, który został zwolniony ze służby 17 lutego 2023 r. w związku z przejściem na emeryturę. Ugruntowany jest pogląd w orzecznictwie, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby (por. między innymi wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2007 r., IV SA/Po 993/06), wyrok NSA z dnia 6 lutego 2009 r., I OSK 297/08 oraz wyrok NSA z dnia 14 marca 2006 r., I OSK 941/05, uchwała SN z 6.07.2011 r. sygn. akt II PZP 1/11). Zasada ta znajduje odpowiednie zastosowanie do byłych funkcjonariuszy innych służb.

Zatem choć co do zasady zgodzić się należy z Sądem Rejonowym, że w sprawach uposażenia funkcjonariusza Straży Granicznej ustawodawca nie zastrzegł w ustawie o Policji innej właściwości niż określona w art. 36 ustawy o Straży Granicznej i to ten przepis kształtuje właściwość organów Straży Granicznej w kwestii uposażenia, to jednak niniejsza sprawa dotyczy osoby, która nie jest już związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu, lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna. Nastąpiła bowiem istotna zmiana o charakterze podmiotowym – podmiot, który jako czynny funkcjonariusz mógł żądać jego rozstrzygnięcia w drodze stosownej procedury indywidualnym aktem administracyjnym utracił cechę (właściwość), która go do tego uprawniała.

Wskazać należy, że Sąd Okręgowy w tym zakresie podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 6 lipca 2011 r. (sygn. akt II PZP 1/11), który rozważał kwestię, czy w sprawie o zwrot równoważnika pieniężnego za umundurowanie wypłaconego byłemu funkcjonariuszowi Policji dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym – wydziałem cywilnym. Odpowiadając twierdząco Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kluczową kwestię dla rozstrzygnięcia tej okoliczności, a mianowicie, że „podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status”. Jak wskazał Sad Najwyższy sprawa dotyczyła bowiem nie funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby w 2010 r. i któremu już po zwolnieniu wypłacono, zdaniem powoda niesłusznie, równoważnik pieniężny za umundurowanie za rok 2007. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby. Sprawa dotyczy zatem osoby, która nie jest związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu (a którym nota bene nie jest Komenda Wojewódzka Policji, gdyż przymiot organu przysługuje jedynie komendantowi wojewódzkiemu Policji - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji), lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Sąd Najwyższy wskazał w powyższej uchwale, że już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna. Stanowisko to należy w drodze analogi stosować do byłych funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Należy zauważyć, że powód w niniejszej sprawie domaga się wyrównania uposażenia zasadniczego, świadczeń związanych z zakończeniem służby oraz wyrównania świadczenia pieniężnego wynikającego z art. 121 ustawy o Straży Granicznej. W związku z tym dochodzi zapłaty różnicy pomiędzy świadczeniami otrzymanymi a należnymi. W uzasadnieniu żądania wskazał, że regulacja art. 41 ust. 1-3 ustawy z 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2666 ze zm.) faktycznie wyodrębniła dwie kategorie funkcjonariuszy i żołnierzy, którzy mimo posiadania tego samego statusu zostali potraktowani przez ustawodawcę w odmienny sposób, albowiem ci, którzy pełnili służbę w 2023 r. jedynie przez okres styczeń - luty i odeszli na zaopatrzenie emerytalne nie zostali objęci podwyżką w zakresie kwoty bazowej na 2023, zaś pozostali w służbie funkcjonariusze i żołnierze nie dość, że od dnia 1 marca 2023 r. otrzymali podwyżkę w zakresie uposażenia zasadniczego i dodatku z tytułu wysługi lat w związku z podwyższeniem kwoty bazowej na 2023 r. to dodatkowo otrzymali rekompensatę za brak waloryzacji za styczeń i luty 2023 r. w postaci zwiększenia uposażenia w wysokości 1/5 kwoty różnicy miesięcznie przez następne miesiące tj. od marca do grudnia 2023 r. Tym samym w ocenie powoda doszło do jego oczywistej dyskryminacji w związku z pominięciem go jako funkcjonariusza odchodzącego na emeryturę, ale będącego jeszcze w służbie (do 17 lutego 2023 r.) wobec tych funkcjonariuszy, którzy pozostali w służbie także po 1 marca 2023 r.

Uznając dopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przyjął, że właściwym do jej rozpoznania jest Wydział Cywilny sądu rejonowego. jako wydział właściwy do spraw z zakresu prawa cywilnego (art. 12 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych), a nie sąd pracy, którego właściwość zastrzeżona jest dla spraw z zakresu prawa pracy (art. 12 § 1 pkt 4 w/w ustawy) oraz spraw przekazanych do jego właściwości na mocy przepisu szczególnego. Sprawa, która dotyczy przedmiotowego pozwu nie została zidentyfikowana w ramach katalogu spraw z zakresu prawa pracy, o których mowa w art. 476 § 1 k.p.c., ani też nie została przekazana do właściwości sądu pracy na mocy przepisu szczególnego.

Obowiązkiem sądu I instancji będzie zatem skierowanie sprawy do właściwego wydziału sądu rejonowego.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw.

z art. 397 § 3 k.p.c. postanowił jak na wstępie.

Sędzia Andrzej Lipiński