Fotografia T. A. na portalu bez podania autorstwa. Sąd zasądził 23 200 zł

wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r.

Powódka W. H. pozwem z dnia 30 kwietnia 2022 r. wniosła o:

1. zasądzenie od pozwanej – (...) sp. z o.o. na jej rzecz kwoty 5600 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej w dniu 10 stycznia 2022 r. wezwania z wiarygodną wiadomością o naruszeniu autorskich praw majątkowych powódki przez 11 lat korzystania z jej utworu przedstawiającego T. A. w publikacji z dnia 25 maja 2011 r. dostępnej pod dwoma adresami stron w serwisie prasowym (...).pl;

2. zasądzenie od pozwanej – (...) sp. z o.o. na jej rzecz kwoty 4800 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia, liczonymi od dnia doręczenia pozwanej w dniu 10 stycznia 2022 r. wezwania z wiarygodną wiadomością o naruszeniu autorskich dóbr osobistych powódki z powodu niepodania jej autorstwa przy utworze wym. w pkt 1. powyżej, w publikacji z dnia 25 maja 2011 r. udostępnianej przez pozwaną pod dwoma adresami stron serwisu prasowego (...).pl

3. zasądzenie od pozwanej – (...) sp. z o.o. na jej rzecz kwoty 3800 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia, liczonymi od dnia doręczenia pozwanej w dniu 10 stycznia 2022 r. wezwania z wiarygodną wiadomością o naruszeniu przez deformację spornego zdjęcia w różny sposób, rozpowszechnianego pod dwoma adresami stron serwisu (...).pl, od dnia 25 maja 2011 r. do chwili obecnej;

Pismem z dnia 18 grudnia 2022 r. powódka rozszerzyła powództwo wnosząc o:

1. zasądzenie od pozwanej na jej rzecz dodatkowo kwoty 2600 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia 10 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty z powodu dalszego tj. od maja 2022 r. do grudnia 2022 r. rozpowszechniania spornego zdjęcia w serwisie (...).pl, i naruszania majątkowych praw autorskich powódki i wyrządzania jej większej szkody;

2. zasądzenie od pozwanej na jej rzecz dodatkowo kwoty 1000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia 10 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty z powodu dalszego tj. od maja 2022 r. do grudnia 2022 r. rozpowszechniania w serwisie (...).pl spornej fotografii jako anonimowej bez podania autorstwa powódki, a przez to eskalowania wyrządzanej jej krzywdy doznawanej na skutek zerwania więzi łączącej ją z własnym utworem;

3. zasądzenie od pozwanej na jej rzecz dodatkowo kwoty 1000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia 10 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty z powodu dalszego tj. od maja 2022 r. do grudnia 2022 r. rozpowszechniania w serwisie (...).pl spornej fotografii w zdeformowany sposób i nieakceptowalny przez jego twórcę, a przez to pogłębiania krzywdy wyrządzonej powódce przez kolejne 7 miesięcy.

Pismem z dnia 4 lutego 2023 r. powódka rozszerzyła powództwo wnosząc o:

1. zasądzenie od pozwanej (...) sp. z o.o. w U. dodatkowo kwoty 1400 zł ponad kwotę 2600 zł wymienioną w piśmie z dnia 18.12.2022 r. oraz kwotę 5600 zł wskazaną w pozwie.

2. zasądzenie od pozwanej (...) sp. z o.o. w U. na rzecz powódki kwoty 3000 zł dodatkowo ponad kwotę 1000 zł wym. W piśmie z dnia 18.12.2022 r. i kwotę 4800 zł wskazaną w pozwie.

Jednocześnie powódka wskazała, że powyższe roszczenia są dochodzone z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty. Powódka wniosła także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

Pismem z dnia 17 lutego 2023 r, powódka doprecyzowała, że dochodzi łącznie kwoty 23200 zł (z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia 10.01.2022 r. do dnia zapłaty) na skutek 12-letniego naruszania jej praw autorskich w serwisie prasowym(...), w pełnym wymiarze, a mianowicie:

1. kwoty 9600 zł tytułem naruszenia praw autorskich majątkowych powódki przez nieuprawnione rozpowszechnianie jej utworu przez 11 lat na 2 podstronach serwisu (...), a później w toku postępowania na jednej stronie internetowej serwisu z różnymi wydarzeniami (przez 12 lat);

2. kwoty 8800 zł z powodu niepodania jej autorstwa przy utworze na żadnej stronie w serwisie (...) w ramach rozpowszechniania spornego zdjęcia przez 12 lat i pomimo wiedzy o autorze i wydanego wyroku;

3. kwoty 4800 zł z powodu rozpowszechniania przez 12 lat w calach użytkowych zdeformowanego fragmentu fotografii (tj. 1/3 zdjęcia), w dwóch konfiguracjach i wypaczania zawartego w nim przekazu.

Pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w U. wniosła w sprzeciwie od wyroku zaocznego z dnia 28 września 2022 r., w piśmie z dnia 30 stycznia 2023 r. oraz w piśmie z dnia 7 marca 2023 r. o uchylenie wyroku zaocznego i oddalenie powództwa w całości.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Powódka W. H. zajmuje się wykonywaniem artystycznych fotografii portretowych osób powszechnie znanych, w tym T. A. (zrzut ekranu oferty sprzedaży książki (...) – k. 32 – 33, dane na stronie internetowej powódki o domenie(...)– fakty, o których informacje są powszechnie dostępne w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

W roku 2002 powódka wykonała następującą fotografię przedstawiającą T. A.: . Fotografia ta jest dostępna na oficjalnej stronie powódki. Po kliknięciu w nią pojawia się zdjęcie opatrzone sformułowaniem ,,T. A., fot.: W. H., N. 2002” (fotografia – k. 35, zrzut ekranu portalu o domenie (...) – k. 36, zrzuty ekranu strony o domenie (...) – k. 37-39).

Powódka dnia 5 marca 2021 r. zawarła umowę licencyjną, na mocy której udzieliła zezwolenia na korzystanie z 1 fotografii przedstawiającej F. U. przez okres 5 lat w zakresie publicznego wystawiania fotografii i zwielokrotniania przez licencjobiorcę oraz jego jednostki organizacyjne techniką druku. Strony tytułem udzielenia licencji ustanowiły wynagrodzenie w wysokości 3825 zł (umowa z dnia 5 marca 2021 r. wraz z załącznikiem – kk 40-41).

Powódka dnia 17 listopada 2021 r. udzieliła jednej z instytucji kultury licencji na okres 4 lat w zakresie publicznego wystawienia egzemplarzy 8 fotografii przedstawiających T. A. w siedzibie instytucji kultury, a także w zakresie działań promocyjnych wystawy, w tym w Internecie. Strony ustaliły wynagrodzenie w wysokości 21858 zł (umowa z dnia 17 listopada 2021 r. wraz z załącznikiem – k. 43-44).

Dnia 9 maja 2022 r. powódka udzieliła (...) licencji na wystawianie 1 egzemplarza fotografii przedstawiającej T. A. na okres do dnia 16 listopada 2025 r. Licencja obejmowała publiczne wystawianie w siedzibie (...) egzemplarza utworu. Wynagrodzenie strony ustaliły na kwotę 3060 zł (umowa z dnia 9 maja 2022 r. – k. 72-74).

Dnia 1 lipca 2022 r. powódka zawarła z jedną z instytucji kultury umowę licencyjną, na mocy której udzieliła jej licencji w zakresie rozpowszechniania w sieci Internet fotografii przedstawiającej T. A. w ramach działań związanych z popularyzacją literatury i czytelnictwa. Licencja została udzielona do dnia 30 czerwca 2024 r., zaś wynagrodzenia wynosiło 3000 zł (umowa licencyjna z dnia 1 lipca 2022 r. – k. 186-187).

Pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w U. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m. in. wydawania gazet, czasopism i pozostałych periodyków, drukowania gazet, a także działalności portali internetowych (dane o pozwanej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego – fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Pozwana prowadzi portale internetowe odpowiadające wydaniom 20 dzienników regionalnych, w tym portalu poświęconego dziennikowi (...) na stronie o domenie (...) (wydruk strony internetowej pozwanej o domenie (...) – k. 10, wydruk strony o domenie (...) – k. 28-30, zeznania A. J. – k. 247-248).

Na stronie portalu internetowym (...) na stronie poświęconej artykułowi prasowemu ,,(...)” dnia 25 maja 2011 zostały umieszczone następujące fotografie: , . Fotografie te widniały na portalu pozwanej również dnia 23 czerwca 2022 r., dnia 20 lipca 2022 r., dnia 12 października 2022 r., dnia 18 grudnia 2022 r., dnia 2 stycznia 2023 r. i dnia 4 lutego 2023 r. (wydruki strony o domenie(...) – k. 28-30, k. 70, k. 79, k. 184, k. 212, k. 219 i k. 240).

Umieszczone na portalu (...) zdjęcia są automatycznie kadrowane z wykorzystaniem systemu (...), możliwe jest ich powiększenie, ale jest ono skadrowane w mniejszym stopniu po wejściu w artykuł, do którego zdjęcia te odsyłały. Powyższe zdjęcia występowały na stronie jako odesłanie do konkretnego artykułu (zeznania A. J. – k. 247-248).

Powódka pismem z dnia 2 stycznia 2022 r., doręczonym pozwanej dnia 10 stycznia 2022 r. wezwała pozwaną do zaniechania naruszeń praw autorskich powódki i do zapłaty kwoty 10 700 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, a także kwoty 700 zł na cele społeczne w terminie do dnia 12 stycznia 2022 r. (pismo z dnia 4 stycznia 2022 r. – k. 25, potwierdzenie nadania przesyłki poleconej – k, 24, wydruk z systemu monitorowania przesyłek Poczty Polskiej – k. 23).

Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dokumentach szczegółowo wskazanych przy każdej z okoliczności. Dokumentom tym należało w zdecydowanej większości przypisać walor wiarygodności, ponieważ ich autentyczność, prawdziwość i treść nie zostały podważone, zaś na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału Sąd nie uznał, aby ujawniły się jakiekolwiek okoliczności mogące z urzędu budzić co do nich wątpliwości. Sąd oparł się jednocześnie na zeznaniach świadka A. J. jedynie częściowo w zakresie w jakim jego zeznania nie stały w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, mianowicie w zakresie stosowania przez pozwaną systemu automatycznego kadrowania zdjęć i funkcji jaką pełniły fotografie T. A. na stronie (...). Sąd nie dał wiary jego zeznaniom w części dotyczącej usunięcia spornych fotografii ze strony ,,5 lat temu”, gdyż dowody w postaci wydruków w/w strony wskazują, że były one widoczne jeszcze w lutym 2023 r.

Podkreślić należy, że sąd nie jest zobligowany do wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn niewzięcia pod uwagę dowodów, które nie dotyczyły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia i z tego względu nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 109/00, LEX nr 532102). Niemniej jednak nie okazały się przydatne umowy licencyjne, które powódka zawierała w okresie od roku 2002 do roku 2014 (k. 120-152), gdyż ze względu na upływ czasu od ich zawarcia oraz zmianę uwarunkowań ekonomiczno-gospodarczych nie oddają w pełni wysokości należnego wynagrodzenia z tytułu korzystania z utworu. Zdaniem Sądu zdecydowanie miarodajniejsze są umowy zawierane w nieodległej przeszłości względem wniesienia pozwu, tj. w okresie 2021-2022. Tym samym dowody z umów licencyjnych z okresu od roku 2002 do roku 2014 podlegały pominięciu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że podstawą wystąpienia z roszczeniami z zakresu prawa autorskiego jest co do zasady wystąpienie stanu naruszenia bez względu na motywację twórcy w wystąpieniu z powództwem, dlatego też nieistotne okazały się dowody z wydruków z portali internetowych wskazujących, że powódka posługuje się metodą tzw. trollingu prawnoautorskiego, w konsekwencji czego dowody te zostały pominięte (k. 169-174). Z tego samego powodu pominięciu podlegał dowód z kserokopii fragmentu książki ,,A. w N.”, z którego wynika, że zdaniem T. H. ,,wyjechała na jego plecach” (k. 175-177). Pominięciu podlegała także umowa licencyjna z dnia 20 października 2021 r. (k. 42), gdyż nie zawierała ona wskazania zdjęcia objętego zezwoleniem na korzystanie.

Należało mieć też na uwadze, że Sąd, dokonując oceny zgromadzonego materiału po myśli art. 233 § 1 k.p.c., ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w tym wyjaśnień informacyjnych stron, oświadczeń, zarzutów przez nie zgłaszanych, jak i ich zachowania się w trakcie procesu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I PKN 632/98, OSNP z 2000 r., nr 10, poz. 382).

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 2509, dalej jako: ,,p.a.p.p.”) przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Jednocześnie art. 1 ust. 2 p.a.p.p. wymienia utwory fotograficzne jako przykładowe przedmioty prawa autorskiego.

Dla zakwalifikowania danego dobra niematerialnego jako przedmiotu prawa autorskiego należy wykazać, że jest po pierwsze – rezultatem pracy człowieka, po drugie – przejawem działalności twórczej jako uzewnętrznionego rezultatu procesu intelektualnego, po trzecie – ma indywidualny charakter, po czwarte – jest ustalony. Poprzez ustalenie utworu rozumie się przy tym nie utrwalenie poprzez nadanie postaci materialnej, tylko uzewnętrznienie umożliwiające jego identyfikację oraz poznanie przez inne jak autor osoby. Utwory spełniające te cechy podlegają ochronie niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Nieistotne są także zamiar ich stworzenia, przeznaczenie oraz ewentualna użyteczność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt I CSK 513/18, LEX nr 3044356).

Za przedmiot prawa autorskiego uznaje się tylko taki przejaw ludzkiej aktywności, który choćby w minimalnym stopniu odróżnia się od innych rezultatów takiego samego działania. Przedmiot zatem praw autorskich posiada cechę nowości (oryginalności), której stopień nie ma zasadniczego znaczenia. Warunkiem uznania określonego rezultatu za utwór w ujęciu cytowanego powyżej przepisu jest samodzielne stworzenie przez jego twórcę oznaczonego bytu niematerialnego utrwalonego w dowolny sposób. Jednocześnie wypada zaznaczyć, że nie każdy przejaw działalności twórczej może być uznany za utwór, a jedynie tylko taki przejaw, który posiada cechę go indywidualizującą. Indywidualny charakter utworu występuje, gdy jest w nim odciśnięte osobiste piętno twórcy, w taki sposób, że jest on niepowtarzalny. Innymi słowy utwór cechuje się indywidualnym charakterem jedynie wtedy, kiedy wyróżnia się od innych takich samych przejawów działalności twórczej, w sposób świadczący o jego swoistości, w taki sposób, że nie posiada on swojego odpowiednika w przeszłości i równocześnie znikome jest prawdopodobieństwo stworzenia takiego samego dzieła w przyszłości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt V AGa 652/18, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r., V ACa 519/21, LEX nr 3450528).

Jednocześnie należy podkreślić, że wykreowanie utworu jest rezultatem jedynie takiego procesu intelektualnego, który jest subiektywnie nowy dla samego twórcy. Proces twórczy powinien być wynikiem samodzielnego wysiłku umysłowego człowieka, brać początek w umyśle twórcy, zaś rezultat działalności twórczej powinien być dla niego poprzednio nieznany (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2017 r., I ACa 1298/16, LEX nr 2672999). Także na gruncie prawa unijnego, na potrzeby dokonania prounijnej wykładni prawa krajowego, wskazuje się, że cechą konstytuującą określone działanie jako twórcze jest fakt wykreowania nowego wytworu intelektu w warunkach swobody wyboru co do formy dzieła, co też zachodzi w sytuacji samodzielnego kształtowania przez twórcę formy w drodze własnych wyborów (Z. Okoń,

Prounijna wykładnia przesłanki twórczości i indywidualności utworu, ZNUJ. PPWI 2022, nr 3, s. 18-45.).

W odniesieniu do fotografii jako utworu elementem twórczym jest wybór, albowiem to w jego wyniku dochodzi do nadania mu niepowtarzalnego piętna osobowości autora. Wspomniany wybór może dotyczyć uporządkowania i aranżacji przedmiotu fotografowania, kompozycji kadru, momentu fotografowania, przedstawienia perspektywy, ostrości obrazu, jego głębi, a także przyjętej skali natężenia światła, jasności, zastosowania efektów specjalnych oraz zabiegów zmierzających do nadania fotografii określonego charakteru. Fotografię, aby mogła być uznana za utwór podlegający ochronie, musi cechować inwencja twórcza autora, wynikająca z jego samodzielności artystycznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., sygn. akt III CKN 1096/00, LEX nr 81369, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2016 r., I ACa 942/15, LEX nr 2209926).

Poza przypadkami skrajnymi bardzo trudno jest wśród przeprowadzić rozgraniczenie na fotografie chronione i niechronione (por. J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak, A. Niewęgłowski, M. Poźniak-Niedzielska [w:] J. Barta,

System Prawa Prywatneg

o, t. 13, Warszawa 2017, s. 49).

Przypadek rozpoznawany w niniejszej sprawie uznać należało za należący do tych, które bez wątpienia są utworami i podlegają ochronie wyznaczonej przez granice p.a.p.p. Sporna fotografia przedstawiająca wizerunek T. A. jest bowiem ustalonym i utrwalonym rezultatem pracy człowieka. Zdjęcie to ma także charakter twórczy i indywidualny. Nie wykonano go przy zachowaniu kadrowania typowego dla fotografii portretowej o charakterze rejestracyjnym, a także posłużono się zróżnicowaną głębią ostrości w celu nadania zdjęciu perspektywy. Co więcej ustawienie fotografowanego wskazuje, że powódka zabiegała o przybranie przez niego określonej pozycji dla polepszenia efektów zdjęcia, nadto umieszczenie głowy i dłoni w obszarze fotografii wskazuje na fakt konieczności specyficznego ustawienia aparatu. Co więcej, zdjęcie to, przedstawiając T. A. piszącego tekst na kartce papieru, nawiązuje do poetyckich umiejętności i profesji T. A..

Według art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Legitymację czynną do wystąpienia z powództwem o naruszenie autorskich praw majątkowych ma twórca, jego następca prawny (nabywca praw autorskich majątkowych, spadkobierca) lub podmiot pierwotnie nabywający prawa autorskie (pracodawca w przypadku oprogramowania komputerowego – art. 74 ust. 3 pr.aut.), jak również licencjobiorca wyłączny (w zakresie objętym umową licencyjną), chyba że umowa licencyjna stanowi inaczej (art. 67 ust. 4 pr.aut.) P. Podrecki [w:]

Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. D. Flisak, Warszawa 2015, art. 79, LEX; J. Błeszyński [w:]

Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, tom 13, red. J. Barta, Warszawa 2017, art. 79, Legalis; J. Barta, R. Markiewicz [w:] M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, K. Felchner, E. Traple, J. Barta, R. Markiewicz,

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2011, art. 79, LEX).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości, że to powódka jest autorką spornej fotografii.

Na autorstwo powódki wskazuje niewątpliwie umieszczenie zdjęcia na prowadzonej przez nią stronie internetowej o domenie (...), a także opatrzenie go sformułowaniem wskazującym powódkę jako wykonawczynię fotografii. Ponadto autorstwo powódki było okolicznością bezsporną niekwestionowaną przez pozwaną, dlatego też brak jest potrzeby dogłębnego pochylania się nad tą kwestią.

Zgodnie z art. 17 p.a.p.p., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Najbardziej typową odpowiedzią na pytanie, co oznacza naruszenie autorskich praw majątkowych, byłoby stwierdzenie, że jest to korzystanie z utworu (elementów twórczych utworu) bez zgody uprawnionego lub bez możliwości powołania się na podstawę ustawową (znajdującą się w ramach przepisów o dozwolonym użytku). Inaczej mówiąc, naruszenie występuje w przypadku, gdy dochodzi do korzystania z elementów twórczych utworu bez zgody uprawnionego, jeśli równocześnie korzystający nie może powołać się na podstawę ustawową legitymizującą takie korzystanie (por. A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:]

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 2, LEX).

W przełożeniu powyższych rozważań na stan faktyczny niniejszej sprawy należało uznać, że pozwana umieszczając część fotografii powódki, a więc wykorzystując niektóre jej elementy twórcze, na swojej stronie internetowej dla oznaczenia artykułu prasowego, który został stworzony w ramach jej działalności gospodarczej i to w sytuacji, w której skadrowane fotografie powódki widniały na portalu internetowym przez okres co najmniej 12 lat dopuściła się rozpowszechniania utworu w celu zawodowym. Jednocześnie nie uzyskała ona zgody powódki na rozpowszechnianie utworu.

Nie istnieje też żadna podstawa ustawowa w ramach przepisów o dozwolonym użytku, która pozwalałaby pozwanemu na korzystanie z utworu powódki.

Zgodnie z art. 27 p.a.p.p., instytucje oświatowe oraz podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, mogą na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia działalności naukowej korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz zwielokrotniać w tym celu rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów.

Według art. 6 ust. 1 pkt 13 p.a.p.p., instytucją oświatową są jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910 i 1378 oraz z 2021 r. poz. 4, 619 i 762), a także szkoły, zespoły szkół oraz szkoły polskie, o których mowa w art. 4 pkt 29d tej ustawy, oraz szkoły podoficerskie i ośrodki szkolenia, o których mowa w art. 127 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 860, 2112 i 2320 oraz z 2021 r. poz. 159).

Zgodnie z art. 2 ustawy Prawo oświatowe, system oświaty obejmuje przedszkola, szkoły, placówki oświatowo-wychowawcze, placówki kształcenia ustawicznego oraz centra kształcenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, placówki artystyczne – ogniska artystyczne umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17 tej ustawy, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4 tej ustawy, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, placówki doskonalenia nauczycieli, biblioteki pedagogiczne, kolegia pracowników służb społecznych.

Z kolei podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce to uczelnie, federacje podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki, instytuty naukowe PAN, instytuty badawcze, międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych ustaw działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Centrum Łukasiewicz, instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, Polska Akademia Umiejętności i inne podmioty prowadzące głównie działalność naukową w sposób samodzielny i ciągły.

Przepis art. 27 p.a.p.p. tworzy zamknięty katalog instytucji oświatowych i naukowych, które są uprawnione do korzystania z dozwolonego użytku edukacyjnego i naukowego (por. B. Błońska [w:]

Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. W. Machała, R. M. Sarbiński, Warszawa 2019, art. 27, uwaga 5, LEX). Nie ulega przy tym wątpliwości, że pozwana jako przedsiębiorca zajmujący się zawodowo działalnością dziennikarską nie należy do podmiotów wskazanych w art. 27 p.a.p.p., a zatem nie mogła ona korzystać z utworu powódki z powołaniem na ten przepis p.a.p.p.

Zgodnie z art. 29 p.a.p.p. wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości.

Należy podkreślić, że sposób redakcji w/w przepisu jednoznacznie wskazuje, że z tzw. prawa cytatu można skorzystać posługując się całością cudzego rozpowszechnionego utworu fotograficznego jedynie w celu dokonania wyjaśnienia, polemiki, analizy krytycznej lub naukowej jako elementem tworzonego przez siebie utworu. W realiach niniejszej sprawy sposób wykorzystania zdjęcia nie był aktem kreacji utworu i nie miał na celu wyjaśnienia, polemiki, analizy krytycznej lub naukowej, a jedynie działaniem stanowiącym czynność wykonywania własnej działalności gospodarczej, dlatego też Sąd uznał, że działanie pozwanej nie mieściło się w granicach dopuszczalnego użytku w ramach prawa cytatu.

Powyższe prowadzi do uznania, że pozwana dopuściła się naruszenia praw autorskich majątkowych powódki, w związku z czym roszczenia odszkodowawcze uznać należało za zasługujące na uwzględnienie co do jego zasady.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b pr. aut., uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r. (sygn. akt SK 32/14, Dz.U.2015/932) oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości Europejskiej z dnia 25 stycznia 2017 r. (C-367/15, ZOTSiS 2017/1/I-36) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2019 r. (sygn. akt P 14/19, Dz.U.2019/2193) naprawienie szkody na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. następuje na zasadach ogólnych odpowiedzialności cywilnej albo przez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne z tytułu udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie utworu.

Jednocześnie należy podkreślić, że przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w pierwszej kolejności należy odwołać się do opłat licencyjnych pobieranych w podobnych sprawach przez powoda. Dopiero w sytuacji braku odpowiednich umów z innymi podmiotami lub niewiarygodności tych umów należało by sięgnąć po inne podstawy ustalenia stosownego wynagrodzenia, w tym np. stawki stosowane w obrocie w odniesieniu do danej kategorii utworów. Jest oczywistym, że stawki wynikające z zatwierdzonych tabel wynagrodzeń stosuje się wprost tylko do umów, których stroną jest organizacja zarządzania zbiorowego. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby te tabele mogły być odpowiednio stosowane również przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w sporach bez udziału organizacji zbiorowego zarządzania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 września 2020 r., I AGa 164/19, LEX nr 3187426).

Charakterystyczne dla roszczenia o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia jest to, że uprawniony nie musi udowadniać ani winy naruszyciela ani szkody. Ustawodawca, przyznając poszkodowanemu roszczenie o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia, nie wymienia winy wśród przesłanek powstania takiego roszczenia, a także nie podaje żadnych przesłanek egzoneracyjnych, które by je unicestwiały, dlatego też należy przyjąć jako zasadę odpowiedzialności zasadę bezprawności (tak A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:]

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 105, LEX).

Jednocześnie należy podkreślić, że roszczenie odszkodowawcze z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. nie stanowi wynagrodzenia za korzystanie z utworu, o którym mowa w art. 17 p.a.p.p. Dlatego też należy podkreślić, że tytułem naruszenia autorskich praw majątkowych uprawniony nie dochodzi wynagrodzenia za korzystanie z utworu, ale odszkodowania w wysokości dwukrotności opłaty należnej tytułem udzielenia upoważnienia do korzystania z utworu (J. Barta, R. Markiewicz,

5.1.5. Prawo do wynagrodzenia i rozporządzania utworem [w:] J. Barta, R. Markiewicz,

Prawo autorskie, Warszawa 2016.). W związku z tym przy orzekaniu o w/w odszkodowaniu nie stosuje się zasady z art. 43 ust. 2 p.a.p.p. właściwej ustaleniu wysokości wynagrodzenia, nie zaś odszkodowania.

Powódka należycie wykazała zasadność roszczeń odszkodowawczych także co do wysokości. Z zaoferowanych przez nią umów licencyjnych w oczywisty sposób wynika, że za upoważnienie do posługiwania się fotografiami T. A. udzielanymi na okres 3 lat uzyskała kwotę 3060 zł, zaś za okres 2 lat kwotę 3000 zł. Powódka wykazała w niniejszej sprawie tez, że najczęściej udziela licencji na korzystanie z jej utworów na okres 5 lat (to tez maksymalny okres na jaki umowa licencyjna uprawnia do korzystania wg art. 66 p.a.p.p.). po takim czasie umowa licencyjna wygasa i powinna być zawarta na nowo. Powódka wykazała również, że za wyrażenie przez nią zgody na korzystanie z utworu pobiera wynagrodzenie w wysokości 2800-3060 zł. Zatem dwukrotność tej kwoty jako stosowne wynagrodzenie do 5600-6120 zł za okres pięcioletni. Natomiast pozwana korzystała bezumownie z fotografii przez 12 lat. Zatem rozpocząłby się już okres trzeciej licencji. Zatem dochodzona pozwem kwota łączna z tytułu odszkodowania w wysokości 9600 zł jest w pełni uzasadniona i wykazana, bowiem jest nawet niższa niż dwukrotność wskazanych wyżej kwot.

Podstawy prawnej roszczenia powódki o zapłatę na jej rzecz kwoty 8 800 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną powódce przez nieoznaczenie jej autorstwa powyższego utworu, udostępnianego publicznie przez długi okres w serwisie internetowym pozwanej, a także roszczenia o zapłatę kwoty 4800 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną publikowaniem przez długi czas w serwisie internetowym pozwanej zdeformowanego zdjęcia powódki poszukiwać należało w art. 78 ust. 1 zd. 3 p.a.p.p.

Zgodnie z art. 78 ust. 1 zd. 3 p.a.p.p.., jeżeli naruszenie autorskich praw osobistych było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Zakres autorskich praw osobistych określony został w treści art. 16 p.a.p.p.., zgodnie z którym, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu;

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Autorskie dobra osobiste, których chronią autorskie prawa osobiste, stanowią pewną kategorię dóbr osobistych powszechnego prawa cywilnego, dlatego też przy wykładni przepisu art. 78 pr.aut. powinno się stosować zasady wypracowane przez doktrynę i orzecznictwo na podstawie przepisów art. 23 i 24 k.c. Treść art. 78 p.a.p.p. nie zawiera podstaw domniemania bezprawności, zatem oparcie zasad ochrony przed zagrożeniem lub naruszeniem autorskich dóbr osobistych wyłącznie na tej podstawie prowadzi do wniosku, że twórca, który występuje z roszczeniem ochronnym, powinien wykazać nie tylko stan zagrożenia lub naruszenia, lecz także bezprawność takiego zachowania po stronie podmiotu, przeciw któremu skierowane jest roszczenie. Przepis art. 78 ust. 1 p.a.p.p. nie precyzuje rodzaju winy, a zatem twórca może się domagać zadośćuczynienia zarówno wtedy, gdy sprawca działał z winy umyślnej, tj. chciał przez swoje bezprawne zachowanie (działanie lub zaniechanie) naruszyć autorskie dobra osobiste lub świadomie godził się na to, jak i wtedy, gdy sprawca ponosi winę nieumyślną (niedbalstwo), polegającą na niedołożeniu wymaganej staranności. Roszczenie o zadośćuczynienie przewidziane w art. 78 p.a.p.p. ma na celu przede wszystkim wyrównanie krzywdy, której doznał twórca na skutek zawinionego naruszenia jego autorskich praw osobistych. Sam fakt naruszenia zawinionego nie stanowi wystarczającej przesłanki powstania roszczenia. Konieczne jest bowiem, aby twórca doznał krzywdy, czyli niemajątkowego uszczerbku dotyczącego jego dobra, a ponadto krzywda musi stanowić adekwatne następstwo naruszenia, z którego twórca wywodzi swoje roszczenie. Zgodnie z dominującą w piśmiennictwie koncepcją do ustalenia kręgu pozwanych z tytułu naruszenia autorskich praw osobistych znajduje zastosowanie art. 422 k.c. Podmiotem biernie legitymowanym w procesie o ochronę autorskich dóbr osobistych będzie zatem nie tylko ich bezpośredni naruszyciel, lecz również podżegacz, pomocnik oraz ten, kto świadomie skorzystał z naruszenia autorskich praw osobistych (por. K. Bojańczyk [w:]

Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. W. Machała, R. M. Sarbiński, Warszawa 2019, art. 78, uwagi 5, 9, 19, LEX, M. Wyrwiński [w:]

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 78, uwagi 12, 24, LEX).

Z powyższego wynika, że roszczenie twórcy o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę aktualizuje się zatem w przypadku:

1) dokonania czynności osłabiającej lub zrywającej więź twórcy z utworem (krzywda);

2) bezprawności zachowania sprawcy;

3) winy sprawcy (umyślnej lub nieumyślnej – niedbalstwo);

4) rozmiaru doznanej przez pokrzywdzonego krzywdy

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt V ACa 155/12, LEX 12178555).

Jak już wskazano, pozwana bez zgody powódki skorzystała z elementów twórczych utworu powódki, a w istocie fragmentu fotografii przedstawiającej wizerunek T. A., umieszczając skadrowaną fotografię powódki na prowadzonym przez siebie serwisie internetowym. Pozwana umieściła w/w fotografię bez zgody powódki, a także bez podstawy ustawowej w ramach przepisów o dozwolonym użytku, która pozwalałaby pozwanej na korzystanie z utworu powódki. Oznacza to, że pozwana w sposób bezprawny naruszyła autorskie prawa osobiste, a w szczególności prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo, prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu oraz prawo do nienaruszalności treści i formy utworu.

Następstwem, w rozumieniu art. 361 § 1 k.c., działania pozwanej była krzywda powódki. Wskazać należy, że już samo nieoznaczenie autorstwa utworu prowadzące do zerwania z nim więzi narusza prawo osobiste autora do oznaczenia jego autorstwa. Wyrządzona w ten sposób krzywda nie wymaga dalszego dowodzenia i jest ona oczywista. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt I ACa 415/17, LEX nr 2547096). Nadmienić trzeba, że zgodnie z art. 60 zd. 1 p.a.p.p. korzystający z utworu jest obowiązany umożliwić twórcy przed rozpowszechnieniem utworu przeprowadzenie nadzoru autorskiego, co zapobiec ma osłabieniu czy wręcz utracie więzi twórcy z utworem. Pozbawiając powódkę nadzoru nad sposobem korzystania z utworu, które w niniejszej sprawie polegało na jego rozpowszechnieniu w sieci Internet, pozwany osłabił jej więź ze spornym utworem, tym samym wyrządzając powódce krzywdę.

Jednocześnie należy wskazać, że także dokonanie jakiejkolwiek ingerencji w utwór prowadzącej do naruszenia jego integralności prowadzi do powstania krzywdy. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy zostaje naruszona więź pomiędzy twórcą a utworem na skutek dokonania przez sprawcę naruszenia zmian utworu, pominięcia jego części, czy wprowadzenia dodatków lub uzupełnień (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2021 r., I AGa 163/21, LEX nr 3324778). W realiach niniejszej sprawy pozwana dopuściła się publikacji skadrowanego, a więc zmniejszonego zdjęcia powódki w taki sposób, że nie był widoczny jego element w postaci kartki papieru, na której T. A. dokonywał zapisu tekstu i głębia perspektywy. Na jednej z opublikowanych fotografii ucięty był nawet fragment głowy T. A., co też wypaczało wydźwięk i przekaz utworu, stanowiąc jednocześnie pominięcie istotnych jego części. Dlatego też Sąd uznał, że powyższe działanie wyrządziło powódce krzywdę.

W tym miejscu Sąd pragnie wskazać, że okoliczność, że wgrane do portalu zdjęcia podlegają automatycznemu kadrowaniu nie okazała się istotna w niniejszej sprawie, należy bowiem zauważyć, że pozwana miała wpływ na to jakie zdjęcia zostaną do systemu wgrane oraz miała możliwość dokonania zmiany wyglądu skadrowanych zdjęć. Ponadto, jako od podmiotu profesjonalnego, można od niej oczekiwać świadomości istnienia praw autorskich względem wykorzystywanych przez nią materiałów i w konsekwencji dbałości o niedokonanie ich naruszenia.

Nie może ulegać wątpliwości, że każdy odbiorca, nawet ten niezainteresowany sztuką fotograficzną, uzna, iż zdjęcie pozwanej nie jest dziełem przypadku, lecz stanowi przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, a w konsekwencji tegoż, że twórcy tego dzieła przysługują do niego osobiste prawa autorskie i twórca ten może być zainteresowany w tym, aby jego dzieło było publikowane pod jego nazwiskiem. W przypadku podmiotów profesjonalnych, do których należy zaliczyć stronę pozwaną, formułując wzorzec należytej staranności powinno się brać pod uwagę zawodowy charakter tej działalności, a to stosownie do treści art. 355 § 2 k.c. Pozwana jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność dziennikarską, profesjonalistą w tym zakresie, który na co dzień w swojej działalności wykorzystuje różnego rodzaju utwory objęte prawami autorskimi osób trzecich. Ewentualne trudności w ustaleniu osoby autora fotografii nie mogą w tym kontekście ekskulpować zaniechania pozwanej, albowiem w braku obiektywnej możliwości ustalenia osoby autora pozwany winien był zaniechać wykorzystania spornej fotografii. Dlatego też należało uznać, że pozwana publikując niezawierające oznaczenia fotografa skadrowane zdjęcia na swoim portalu internetowym działała w granicach niedbalstwa.

Działanie pozwanej musiało wywołać w powódce poczucie krzywdy, bezradności i bezsilności. Wszak pozwana wiedziała o naruszeniu, skoro w innych prowadzonych przez nią serwisach także było publikowane zdjęcie autorstwa powódki i zapadały w związku z tym wyroki zasądzające od pozwanej na rzecz powódki odszkodowanie i zadośćuczynienie.

Ponadto powódka kierując doręczone pozwanej dnia 10 stycznia 2022 r. wezwanie do zaniechania naruszeń w sposób wyraźny wskazała, że sporne zdjęcie T. A. zostało przez nią wykonane. Pozwana zignorowała powyższe wezwanie jednocześnie nie usuwając spornego zdjęcia z portalu, co też pozwala przyjąć, że godziła się na to, że przez swoje bezprawne zachowanie naruszy autorskie prawa osobiste powódki, a zatem począwszy od dnia 10 stycznia 2022 r. działała z winy umyślnej.

Sąd, przyznając ochronę niemajątkową, kieruje się zasadą proporcjonalności, tak aby zastosowany środek ochrony był przydatny do osiągnięcia zakładanego celu (usunięcie skutków dokonanego naruszenia), istniała konieczność zastosowania w danym stanie faktycznym żądanego środka ochrony, w końcu, aby orzeczony środek ochrony pozostawał w odpowiedniej proporcji do zakładanego celu. Środki ochrony naruszonego dobra osobistego muszą być adekwatne do samego naruszenia i jego skutków oraz stosowane z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Wzorem rozwiązań wypracowanych na gruncie ochrony dóbr osobistych w kodeksie cywilnym przy ocenie kwestii wysokości zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę: rodzaj naruszenia, zasięg i czas trwania naruszenia, jednorazowy lub powtarzalny charakter, działanie z chęci zysku, medium użyte do naruszenia, intensywność negatywnych przeżyć psychicznych pokrzywdzonego związanych z naruszeniem (poziom krzywdy), negatywne oddziaływanie naruszenia na pozycję pokrzywdzonego autora lub jego dorobek naukowy lub artystyczny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 1140/13, LEX nr 1444766, A. Michalak [w:]

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, red. A. Michalak, Warszawa 2019, art. 78, uwaga 18, Legalis).

Ze względu na powyższe Sąd uznał, że roszczenie powódki o zadośćuczynienie zasługiwało na uwzględnienie w żądanej przez nią wysokości łącznej tj. 13 600 zł (8800 zł za niepodanie autorstwa i 4800 zł za rozpowszechnianie fotografii w zdeformowanej postaci). Należało uwzględnić je w całości, mając na względzie ciągły i długi, bo wynoszący 12 lat, okres naruszenia, a także jego bardzo szeroki zasięg, albowiem pozwana utwór powódki rozpowszechniła na stronie internetowej, co sprawiło, iż z utworem tym mogła zapoznać się duża liczba odbiorców. Jak zeznał bowiem świadek A. J., w 2011 r. było około 5 milionów wejść miesięcznie na stronę. Nawet zakładając, że wydarzenie kulturalne miał tych wejść mniej, to biorąc pod uwagę zakres i okres, naruszenie miało znaczny charakter. Nie bez znaczenia pozostawało także negatywne oddziaływanie naruszenia na pozycję i dorobek artystyczny powódki, co wiązało się z wystąpieniem negatywnych przeżyć psychicznych u powódki. Zachowanie więzi powódki ze zdjęciami przedstawiającym wizerunek T. A. mogło się przyczynić do zwiększenia rozpoznawalności wskazanej fotografii w branży fotograficznej i wśród osób zainteresowanych tego rodzaju twórczością, również na potrzeby komercyjne, którymi powódka jest zainteresowana z racji zawodowego wykonywania takiej działalności. Mając zatem na względzie kompensacyjny charakter zadośćuczynienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt II PK 245/05, LEX nr 243923), Sąd uznał, że krzywdzie powódki zadośćuczynić może, z racji na długotrwały stan naruszenia oraz brak zaniechania naruszeń pomimo wezwania skierowanego przez powódkę oraz rozpoczęcia niniejszego postępowania, objęta powództwem kwota 13 800 zł, która nie jest wygórowana.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd na podstawie art. 347 k.p.c. w pkt 1 uchylił wyrok zaoczny z dnia 7 września 2022 r. wydany przez tut. Sąd w sprawie o sygn.. akt XXIV GW 259/22 i orzekł jak w dalszych pkt o żądaniu pozwu.

Łącznie Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 23 200 zł, jako sumę kwot 9600 zł zasądzonej tytułem odszkodowania oraz 13 600 zł zasądzonej tytułem zadośćuczynienia (pkt 2 wyroku).

O odsetkach ustawowych od orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i 2 zd. 1 k.c., według którego jeśli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, a jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Wymagalność tego roszczenia należało ocenić w świetle treści art. 455 k.c., zgodnie z którym, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Po upływie terminu do spełnienia świadczenia odszkodowawczego wyrażonego w pieniądzu aktualne stają się także roszczenia odsetkowe za opóźnienie, o jakich mowa w art. 481 k.c.

Powódka wezwała pozwanego do zapłaty na jego rzecz odszkodowania w wysokości 5600 zł oraz zadośćuczynienia w wysokości kwot 4800 zł i 3800 zł jeszcze przed wszczęciem procesu wyznaczając termin zapłaty do dnia 12 stycznia 2022 r. Dlatego też roszczenia w powyższym zakresie stały się wymagalne dnia następnego, a więc 13 stycznia 2022 r.

Jednocześnie powódka rozszerzając powództwo kolejno o kwoty 2600 zł, 1000 zł, 1000 zł, 1400 zł i 1300 zł nie przedstawiła dowodu wskazującego na fakt przedprocesowego wezwania do ich zapłaty. Dlatego też należało uznać, że roszczenia te stały się wymagalnie w dniu następującym po dniu doręczenia pozwanej pism zawierających modyfikację powództwa.

Pismo rozszerzające powództwo o kwoty 2600 zł, 1000 zł i 1000 zł zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanej dnia 16 stycznia 2023 r., dlatego też w powyższym zakresie o odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono od dnia 17 stycznia 2023 r. Pismo rozszerzające powództwo o kwoty 1400 zł i 3000 zł zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanej dnia 21 lutego 2023 r., w związku z czym o odsetkach ustawowych za opóźnienie w zakresie powyższych kwot orzeczono od dnia 22 lutego 2023 r.

Biorąc pod uwagę, że powódka żądała zasądzenia na jej rzecz odsetek ustawowych za opóźnienie w zakresie całości żądania od dnia 10 stycznia 2022 r. powództwo podlegało oddaleniu w części w jakiej domagała się ona zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie za okres wcześniejszy względem dnia 13 stycznia 2022 r. w zakresie kwot 5600 zł, 4800 zł i 3800 zł, wcześniejszy względem dnia 17 stycznia 2023 r. w zakresie kwot 2600 zł, 1000 zł i 1000 zł oraz wcześniejszy względem dnia 22 lutego 2023 r. w zakresie kwot 3000 zł i 1400 zł, o czym orzeczono w pkt 3 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt. 4 wyroku zgodnie z art. 98 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony oraz zgodnie z art. 100 zd. 2

in pricnipio k.p.c., według którego Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania, gdyż powódka uległa jedynie co do odsetek ustawowych za opóźnienie. Na koszty postępowania obciążające pozwaną w łącznej kwocie 4767 zł składały opłata od pozwu w wysokości 750 zł, opłata od dwukrotnego rozszerzenia powództwa w wysokości 400 zł, kwota 3600 zł zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018 poz. 265) oraz kwota 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa zgodnie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923 z późn. zm.).

Sędzia Magdalena Nowińska