Sąd oddalił pozew projektantki o 12 tys. zł za logo sklepu meblowego, bo nie protestowała przez 18 miesięcy

wyroku wydanego w dniu 4 września 2023 r.

Powódka S. G. wniosła o zasądzenie od pozwanego R. G. (1) na jej rzecz kwoty 12 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 marca 2023 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu.

Pozwany R. G. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Powódka S. G. ukończyła szkołę zawodową w specjalności architektura wnętrz oraz policealne zawodowe studium plastyczne w dziedzinie technik renowacyjnych: renowacja mebli i wyrobów snycerskich. Ponadto powódka ukończyła studia na kierunku wzornictwo w specjalności projektowania form przemysłowych. Wykonywała pracę w zakresie konserwacji dzieł sztuki, aranżacji wnętrz, projektowania grafiki oraz projektowania mebli (CV powódki – k. 71).

Pozwany R. G. (1) prowadzi działalność gospodarczą m. in. w zakresie produkcji mebli, w tym kuchennych i biurowych, oraz specjalistycznego projektowania, a także sprzedaży mebli, sprzętu oświetleniowego i pozostałych artykułów użytku domowego w wyspecjalizowanych sklepach (dane o pozwanym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Pracownikiem pozwanego jest L. H.. Wykonał on dla pozwanego wizualizacje szyldu reklamującego jego sklep meblowy o następującym wyglądzie: . Wskazane wizualizacje zostały pozwanemu przesłane dnia 16 września 2021 r. (wiadomość e-mail z dnia 16 września 2021 r. – k. 72, wizualizacje szyldów – k. 21-22 i k. 73-76).

W dniu 27 września 2021 r. powódka przesłała pozwanemu CV informując go, że pozostałe dokumenty, w tym świadectwo pracy dostarczy osobiście.

W dniu 28 września 2021 r. odbyło się spotkanie powódki z pozwanym i jego żoną, podczas którego miała miejsce rozmowa o zakresie obowiązków z umowy o pracę. Podczas toczącej się rozmowy, poruszona została kwestia zmiany projektu L. H. z uwagi na rozmiary. Powódka zadeklarowała chęć dokonania zmian, z uwagi na wcześniejszą pracę w agencji reklamowej. Żona pozwanego – G. G. wysłała powódce zdjęcia prac L. H..

Powódka przesłała żonie pozwanego gotowe projekty dnia 29 września 2021 r. Wykonanie projektu miało mieć miejsce w ramach obowiązków pracowniczych powódki, lecz powódka, chcąc się wykazać przed nowym pracodawcą, podczas okresu wypowiedzenia u poprzedniego pracodawcy, gdy powódka była na urlopie w zasadzie wykonała oczekiwany przez pozwanego poprawiony logotyp.

W dniu 30 września 2021 r. powódka została skierowana na wstępne badania lekarskie. Dnia 4 października 2021 r. powódka została uznana za zdolną do wykonywania pracy u pozwanego (wiadomość e-mail z dnia 27 września 2021 r. – k. 70, dowód z zeznań świadka G. G. – k. 131, dowód z zeznań powódki, k. 132v, skierowanie na badania lekarskie – k. 79, orzeczenie lekarskie nr (...) – k. 80).

Powódka zawarła z pozwanym umowę o pracę w dniu 5 października 2021 r. Umowa została zawarta na okres próbny do dnia 2 stycznia 2022 r. Umowa stanowiła, że terminem rozpoczęcia pracy będzie dzień 5 października 2021 r. W dniu 3 stycznia 2022 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony do dnia 30 czerwca 2022 r. Dnia 1 lipca 2022 r. zawarto ponowną umowę o pracę na czas określony, tym razem do dnia 31 grudnia 2022 r.

W dniu 1 stycznia 2023 r. strony zawarły kolejną umowę o pracę, tym razem na czas określony do dnia 31 grudnia 2023 r. Każda z tych umów stanowiła, że powódka została zatrudniona na stanowisku projektanta (umowa o prace nr (...) – k. 11, umowa o pracę nr (...) – k. 16, umowa o pracę nr (...) – k. 17, umowa o pracę nr (...) – k. 18).

Po nawiązaniu stosunku pracy, w ramach stosunku pracy powódka wykonała dla pozwanego (pracodawcy) projekty wizytówek, teczek oraz prowadziła stronę na X.. Powódka wykonała również karty świąteczne oraz projekt który był wykonany do oklejenia samochodów. W zakresie obowiązków powódki było także tworzenie wizualizacji mebli 2D i 3D ramach umowy o pracę (dowód z zeznań świadka G. G., k.131v, dowód z zeznań pozwanego R. G. (1), k.135v).

Powódka faktycznie została dopuszczona do pracy już w dniu 28 wrześnie 2021 r. Wówczas podjęła się przygotowania logotypu reklamowego sklepu pozwanego. Powódka miała bazować na przekazanych jej przez żonę pozwanego projektach wykonanych przez L. H. (wizualizacje szyldów – k. 21-22, korespondencja na komunikatorze U. – k. 23-26).

Powódka najpóźniej w dniu 29 września 2021 r. skonstruowała projekty logotypów ,,(...)” o następującym wyglądzie: , , , , , . Również najpóźniej w tym dniu powódka stworzyła projekt wizytówki o wyglądzie: , . Wskazane powyżej projekty zostały przez powódkę przekazane do zatwierdzenia pozwanemu w dniu 7 października 2021 r (korespondencja na komunikatorze U. – k. 23-26, wiadomości e-mail – k. 27-35, wizytówka pozwanego – k. 50).

Pozwany posługuje się wskazanymi powyżej grafikami w reklamie swojej działalności na swojej stronie internetowej o domenie (...), na portalu X. oraz w treści wizytówki i ulotek. Ponadto umieścił powyższe grafiki także na drzwiach samochodu o numerze rejestracyjnym (...) (fotografie samochodu – k. 37-39, rewers ulotki – k. 39, zrzut ekranu portalu R. – k. 40, wydruk strony o domenie (...) – k. 41, wydruk profilu ,,(...)” na portalu X. – k. 42 i k. 81-85, wiadomość e-mail – k. 91-92).

Powódka nigdy nie sprzeciwiała się wykorzystaniu wytworzonego przez nią szyldu. (dowód z zeznań świadka G. G., k.131).

W dniu 31 stycznia 2023 r. pozwany wypowiedział umowę o pracę zawartą z powódką w dniu 1 stycznia 2023 r. Powódka pozostawała z pozwanym w stosunku pracy od dnia 5 października 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r.

Na egzemplarzu świadectwa pracy należącym do pozwanego powódka oświadczyła, że nie ma żadnych roszczeń do pozwanego oraz że zapoznała się z przepisami art. 12 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r, o prawie autorskim i prawach pokrewnych (wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 31 stycznia 2023 r. – k. 19, świadectwo pracy – k. 20 i k. 86-88).

Najwcześniej, w dniu 6 marca 2023 r. powódka S. G. oświadczyła pozwanemu, że jest osobą posiadającą prawa do logotypu. Powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 12 000,00 zł pismem datowanym na dzień 13 marca 2023 r. Pozwany odmówił spełnienia żądania powódki pismem datowanym na dzień 27 marca 2023 r., które zostało doręczone pełnomocnikowi powódki w dniu 29 marca 2023 r. (dowód z zeznań pozwanego R. G. (1), k.135v, pismo pełnomocnika powódki – k. 43-44, pismo pełnomocnika pozwanego – k. 45-47).

Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dokumentach szczegółowo wskazanych przy każdej z okoliczności. Dokumentom tym należało przypisać walor wiarygodności, ponieważ ich autentyczność, prawdziwość i treść nie zostały podważone, zaś na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału Sąd nie uznał, aby ujawniły się jakiekolwiek okoliczności mogące z urzędu budzić co do nich wątpliwości. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków U. C., I. X., F. A. i G. G. oraz na przesłuchaniu powódki oraz pozwanego, albowiem zeznania tych osób były zbieżne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Podkreślić należy, że sąd nie jest zobligowany do wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn niewzięcia pod uwagę dowodów, które nie dotyczyły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia i z tego względu nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 109/00, LEX nr 532102).

Niemniej jednak należy wskazać, że dowód ze zrzutów ekranu obrazujących korespondencję powódki na komunikatorze (...) (k.93-96), dotyczył realizacji plakatu popularyzującego akcję krwiodawstwa, za co powódka zażądała od współpracownika 80 zł i w istocie ten fakt był w sprawie bezsporny chociaż nie dotyczył umowy powódki z pozwanym.

Należało mieć też na uwadze, że Sąd, dokonując oceny zgromadzonego materiału po myśli art. 233 § 1 k.p.c., ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w tym wyjaśnień informacyjnych stron, oświadczeń, zarzutów przez nie zgłaszanych, jak i ich zachowania się w trakcie procesu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I PKN 632/98, OSNP z 2000 r., nr 10, poz. 382).

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 2509, dalej jako: ,,p.a.p.p.”) przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Jednocześnie art. 1 ust. 2 p.a.p.p. wymienia utwory fotograficzne jako przykładowe przedmioty prawa autorskiego.

Dla zakwalifikowania danego dobra niematerialnego jako przedmiotu prawa autorskiego należy wykazać, że jest po pierwsze – rezultatem pracy człowieka, po drugie – przejawem działalności twórczej jako uzewnętrznionego rezultatu procesu intelektualnego, po trzecie – ma indywidualny charakter, po czwarte – jest ustalony. Poprzez ustalenie utworu rozumie się przy tym nie utrwalenie poprzez nadanie postaci materialnej, tylko uzewnętrznienie umożliwiające jego identyfikację oraz poznanie przez inne jak autor osoby. Utwory spełniające te cechy podlegają ochronie niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Nieistotne są także zamiar ich stworzenia, przeznaczenie oraz ewentualna użyteczność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt I CSK 513/18, LEX nr 3044356).

Za przedmiot prawa autorskiego uznaje się tylko taki przejaw ludzkiej aktywności, który choćby w minimalnym stopniu odróżnia się od innych rezultatów takiego samego działania. Przedmiot zatem praw autorskich posiada cechę nowości (oryginalności), której stopień nie ma zasadniczego znaczenia.

Warunkiem uznania określonego rezultatu za utwór w ujęciu cytowanego powyżej przepisu jest samodzielne stworzenie przez jego twórcę oznaczonego bytu niematerialnego utrwalonego w dowolny sposób. Jednocześnie wypada zaznaczyć, że nie każdy przejaw działalności twórczej może być uznany za utwór, a jedynie tylko taki przejaw, który posiada cechę go indywidualizującą. Indywidualny charakter utworu występuje, gdy jest w nim odciśnięte osobiste piętno twórcy, w taki sposób, że jest on niepowtarzalny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt V AGa 652/18, Legalis).

Jednocześnie należy podkreślić, że wykreowanie utworu jest rezultatem jedynie takiego procesu intelektualnego, który jest subiektywnie nowy dla samego twórcy. Proces twórczy powinien być wynikiem samodzielnego wysiłku umysłowego człowieka, brać początek w umyśle twórcy, zaś rezultat działalności twórczej powinien być dla niego poprzednio nieznany (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2017 r., I ACa 1298/16, LEX nr 2672999).

Także na gruncie prawa unijnego, na potrzeby dokonania prounijnej wykładni prawa krajowego, wskazuje się, że cechą konstytuującą określone działanie jako twórcze jest fakt wykreowania nowego wytworu intelektu w warunkach swobody wyboru co do formy dzieła, co też zachodzi w sytuacji samodzielnego kształtowania przez twórcę formy w drodze własnych wyborów (Z. Okoń,

Prounijna wykładnia przesłanki twórczości i indywidualności utworu, ZNUJ. PPWI 2022, nr 3, s. 18-45.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że logotypy o wyglądzie , , , , , oraz projekt wizytówki o wyglądzie stanowią utwory w rozumieniu art. 1 ust. 1 p.a.p.p. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stanowią one rezultat pracy intelektualnej powódki i po drugie zostały ustalone choćby w postaci zapisu pliku na dysku twardym komputera oraz następnie na wizytówkach i samochodzie pozwanego. Następnie należy zwrócić uwagę, że charakteryzują je elementy twórcze w postaci połączenie litery M z elementem graficznym o wyglądzie , a także połączenie napisu (...) ze słowem ,,z wizją” napisanym specyficzną czcionką. Ponadto, w odniesieniu do projektu wizytówki, twórczy charakter nadaje jej umieszczenie napisu w obramowaniu w kształcie gogli VR. Wskazane powyżej grafiki odznaczają się również indywidualnych charakterem, gdyż tożsame logotypy i wizytówka nie zostały stworzone w przeszłości, a także nikłe jest prawdopodobieństwo, że zostaną wykreowane w przyszłości.

Odnosząc się do podniesionych przez pozwanego argumentów, według których sporne logotypy powstały na skutek uwzględnienie wskazówek i wytycznych pozwanego oraz że stanowią one opracowanie projektów L. H. zdaniem Sądu są one bezzasadne.

Co do wskazówek i wytycznych należy zauważyć, że ich rola ograniczała się do udzielenia powódce wytycznych w przedmiocie kolorystyki logotypu jak również do decyzji o akceptacji lub braku akceptacji rezultatu prac powódki, zaś nie stanowiły one nakazu wykorzystania konkretnego elementu o konkretnym wizerunku. Tym samym swoboda twórcza w zakresie elementów w/w grafik była ograniczona w bardzo niewielkim zakresie a ich wygląd pochodził w znacznym stopniu z inspiracji powódki.

W kontekście z kolei drugiego z powyższych argumentów jest on bezzasadny zasadniczo z dwóch powodów.

Mianowicie logotypy i projekt powódki znacznie różnią się od projektów szyldów L. H.. Należy zauważyć, że projekty tego drugiego nie posiadają żadnego z twórczych elementów utworów powódki, zwłaszcza brak jest charakterystycznego połączenia litery M i elementu graficznego oraz obrysu nawiązującego do gogli VR. Ponadto zawiera on skonstruowany wielkimi literami napis (...), podczas gdy projekty powódki posiadają napis (...).

Po drugie art. 2 ust. 1 p.a.p.p., dla uznania danego wytworu intelektualnego za opracowanie, wymaga aby wytwór podlegający opracowaniu stanowił utwór w rozumieniu jej art. 1 ust. 1. W niniejszej sprawie nie sposób stwierdzić, aby szyld skonstruowany w ten sposób, że zawiera napis (...) zestawiony z napisem ,,(...)” stanowił utwór, gdyż nie posiada on cech twórczych. Należy zauważyć, że całość tekstu została skonstruowana prostą czcionką, a także, że jednocześnie brak jest jakiegokolwiek innego niż tekst elementu, który mógłby nadać mu cechy twórcze. Co za tym idzie, szyldy L. H. nie będą niczym szczególnym wyróżniały się spośród innych prostych szyldów reklamowych, w związku z czym nie cechuje ich indywidualny charakter.

Dlatego też nie sposób uznać, aby projekty powódki nie stanowiły utworu z racji na powielenie istniejących już rozwiązań bez nakładu twórczego.

Według art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b p.a.p.p. uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Legitymację czynną do wystąpienia z powództwem o naruszenie autorskich praw majątkowych ma twórca, jego następca prawny (nabywca praw autorskich majątkowych, spadkobierca) lub podmiot pierwotnie nabywający prawa autorskie (pracodawca w przypadku oprogramowania komputerowego – art. 74 ust. 3 pr.aut.), jak również licencjobiorca wyłączny (w zakresie objętym umową licencyjną), chyba że umowa licencyjna stanowi inaczej (art. 67 ust. 4 pr.aut.) P. Podrecki [w:]

Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. D. Flisak, Warszawa 2015, art. 79, LEX; J. Błeszyński [w:]

Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, tom 13, red. J. Barta, Warszawa 2017, art. 79, Legalis; J. Barta, R. Markiewicz [w:] M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, K. Felchner, E. Traple, J. Barta, R. Markiewicz,

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2011, art. 79, LEX).

Zgodnie z art. 12 ust. 1 p.a.p.p. jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Należy przy tym podkreślić, że pojęcie pracownika w rozumieniu art. 12 ust. 1 p.a.p.p. należy interpretować ściśle poprzez odniesienie go do pojęcia stosunku pracy, którego źródłem jest zawarcie umowy o pracę, powołania, mianowania bądź spółdzielczej umowy o pracę. Powyższe implikuje stwierdzenie, że przepis ten nie ma zastosowania do stosunków służbowych, które nie mieszczą się w kategorii stosunku pracy, a więc także do stosunków o świadczenie usług, w tym płynących z umów zlecenia i o dzieło, nawet jeżeli te umowy przewidują przejście autorskich praw majątkowych na zlecającego lub zamawiającego utwór (A. Niewęgłowski [w:]

Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 12.,

E. Ferenc-Szydełko (red.), Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2021,

A. Michalak (red.), Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2019 , J. W. Wójcik,

4.8. Utwory pracownicze [w:]

Kryminologia. Współczesne aspekty, Warszawa 2014.).

Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, określanej dalej jako: ,,k.p.”) nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Według natomiast art. 29 § 1 pkt 5 k.p. umowa o pracę określa w szczególności dzień rozpoczęcia pracy. Natomiast po myśli art. 26 k.p. stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy.

Biorąc powyższe pod uwagę należy przyznać rację pozwanemu, że umowa o pracę może zostać zawarta per facta concludenta, gdyż przepisy k.p. nie wymagają, aby ta czynność prawna została dokonana w formie szczególnej. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, stanowisko to ograniczone jest jedynie do sytuacji, w których do zawarcia umowy w formie pisemnej nie doszło, zaś w sytuacji dopuszczenia pracownika do pracy przed zawarciem pisemnej umowy do nawiązania stosunku pracy dochodzi w dniu wskazanym jako dzień rozpoczęcia pracy.

W realiach niniejszej sprawy strony zawarły szereg umów o pracę na okres próbny, a następnie na czas określony, przy czym pierwsza z zawartych umów została zawarta w dniu 5 października 2021 r. i ustanawiała ten właśnie dzień jako dzień rozpoczęcia pracy. Tym samym należało uznać, że do nawiązania stosunku pracy pomiędzy powódką a pozwanym doszło 5 października 2021 r.

Ponadto należy zauważyć, że do zwieńczenia procesu tworzenia spornych logotypów i projektu wizytówki doszło w dniu 29 września 2021 r., a więc przed nawiązaniem stosunku pracy. Co za tym idzie nie został spełniony pierwszy z wymogów warunkujących przejścia autorskich praw majątkowych na pracodawcę, co implikuje stwierdzenie, że praw autorskie majątkowe do spornych utworów nadal przysługują powódce.

Dlatego też Sąd uznał, że zdołała ona wykazać legitymację procesową czynną w niniejszej sprawie.

Co się tyczy naruszenia najbardziej typową odpowiedzią na pytanie, co oznacza naruszenie autorskich praw majątkowych, byłoby stwierdzenie, że jest to korzystanie z utworu (elementów twórczych utworu) bez zgody uprawnionego lub bez możliwości powołania się na podstawę ustawową (znajdującą się w ramach przepisów o dozwolonym użytku). Inaczej mówiąc, naruszenie występuje w przypadku, gdy dochodzi do korzystania z elementów twórczych utworu bez zgody uprawnionego, jeśli równocześnie korzystający nie może powołać się na podstawę ustawową legitymizującą takie korzystanie (por. A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:]

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 2, LEX).

Zgodnie z art. 17 p.a.p.p. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 p.a.p.p. twórca może udzielić upoważnienia do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania. Według art. 67 ust. 2 p.a.p.p. jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna), zaś po myśli art. 67 ust. 5 p.a.p.p. umowa licencyjna wyłączna wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Zgodnie natomiast z art. 66 ust. 1 p.a.p.p. umowa licencyjna uprawnia do korzystania z utworu w okresie pięciu lat na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę, chyba że w umowie postanowiono inaczej.

Uwzględniwszy powyższe zasadne jest stwierdzenie, że upoważnienie do korzystania z utworu może mieć dwojaką postać, mianowicie licencji wyłącznej i niewyłącznej.

Wymóg zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności ustawa stawia jedynie licencji wyłącznej, co też prowadzi do wniosku, że umowa licencji niewyłącznej może zostać zawarta, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 60 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610), przez każde zachowanie się stron, które ujawnia wolę udzielenia upoważnienia w sposób dostateczny. Tym samym zasadne jest wyciągnięcie wniosku, że umowa licencji niewyłącznej może zostać zawarta w sposób dorozumiany.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już w orzecznictwie sądów powszechnych stanowisku. Należy zwrócić w tym miejscu uwagę, że zgodnie z nim w przeciwieństwie do umowy o przeniesienie autorskich prawa majątkowych, licencja na korzystanie z utworu nie wymaga zachowania formy pisemnej. Wyjątek dotyczy tzw. licencji wyłącznej.

Z tego względu oświadczenia stron w przypadku licencji niewyłącznej mogą być złożone w dowolnej formie, także w sposób dorozumiany (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2016 r., I ACa 776/15, LEX nr 1979382, wyrok Sądu wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2015 r., I ACa 479/15, LEX nr 1966293).

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że powódka akceptując posługiwanie się przez pozwanego stworzonymi przez nią logotypami i projektem do dnia 13 marca 2023 r., a więc przez 18 miesięcy od chwili ich stworzenia oraz sprzeciwiając się tej praktyce dopiero po wypowiedzeniu przez pozwanego umowy o pracę udzieliła mu zgody na korzystanie z utworu, co należy kwalifikować jak udzielenie licencji.

Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że zarówno pozwany oraz jego małżonka, jak również powódka przyjęli, że logotyp został wykonany w ramach obowiązków pracowniczych powódki. Powódka zeznała, że to ona przenosiła logo na wizytówki, teczki oraz samochody pozwanego oraz że nie upominała się o wypłatę wynagrodzenia za wykonanie logotypu.

Jedynie na marginesie można dodać, że powódka nie wykazała również, że dochodzone przez nią odszkodowanie odpowiadające wysokości miesięcznej opłaty licencyjnej za korzystanie z logotypu wynosiłoby kwotę 500 zł, natomiast roczna opłata dałaby sumę 6000 zł. Stosując więc normę art. 79 ust. 1 pkt 3b mówiący, że uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione - trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu; dawałoby łączna sumę odszkodowania w wysokości 12 000 zł dochodzonej przez powódkę w niniejszym postepowaniu. Powódka nie przedstawiła żadnych dowodów na tą okoliczność ani nie wskazała, w jaki sposób takowa kwota została wyliczona. W sprawie okolicznością bezsporną było, że za plakat w ramach akcji krwiodawstwa powódka zażyczyła sobie 80 zł. Powódka sama zeznała, że w/w plakat wykonała w czasie 4 godzin, natomiast logotyp dla pozwanego wykonała w przeciągu 8 godzin (zeznania powódki k. 133 akt).

Powódka akceptując posługiwanie się przez pozwanego stworzonymi przez nią logotypami i projektem do dnia 13 marca 2023 r., a więc przez 18 miesięcy od chwili ich stworzenia oraz sprzeciwiając się tej praktyce dopiero po wypowiedzeniu przez pozwanego umowy o pracę udzieliła mu zgody na korzystanie z utworu, co należy kwalifikować jak udzielenie licencji niewyłącznej bezpłatnie. Za faktem tym przemawia również pisemne oświadczenie powódki z dnia 7 marca 2023 r., w którym oświadczyła, że nie ma żadnych zastrzeżeń do wydanych jej dokumentów oraz nie ma żadnych roszczeń do firmy pozwanego (k. 87 akt). Na rozprawie w dniu 4 września 2023 r. powódka zeznała, że nie domagała się wynagrodzenia za wykonanie logotypu (k. 134 verte akt) zaś w postaci elektronicznych plików pozostawiła pozwanemu logotyp na dyskach komputerów pozwanego, odchodząc z pracy (zapis zeznań powódki złożonych na rozprawie w dniu 4 września 2023 r.).

Z tych też powodów Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.

Sąd postanowił również oddalić wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu własności przemysłowej i intelektualnej celem wykazania, że logotyp (znak słowno-graficzny) stworzony przez powódkę ma cechy twórcze i indywidualne oraz jest utworem w rozumieniu Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, oszacowania wartości rynkowej miesięcznej opłaty licencyjnej, która powódka mogłaby otrzymać za korzystanie z utworu – logotypu (znaku słowno – graficznego) przez pozwanego, oszacowanie wartości rynkowej majątkowych praw autorskich tegoż utworu albowiem przeprowadzenie powyższego dowodu okazało się zbędne na skutek przeprowadzonego rozprawy, w szczególności przesłuchania powódki, zaś przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jako zbędnego prowadziłoby do przewlekłości postępowania. Z dowodu z zeznań powódki ustalono, że żona pozwanego G. G. przesłała powódce projekt L. H. oraz udzieliła jej wytycznych w zakresie czarno-zielonej kolorystyki. Następnie powódka przesłała mailowo G. G. kilka propozycji wizualizacji, po czym, już po podpisaniu umowy, w październiku 2021 r. nastąpiła akceptacja i wybór i wybór jednego wariantu logotypu. Konsultacja z G. G. dotyczyła elementów kanciastych. Dlatego też, przyjęcie cech twórczych i indywidualnych w odniesieniu do logotypu oraz ocena, czy logotyp jest utworem w rozumieniu ustawy p.a.p.p. nie było konieczne poprzez opinię biegłego sądowego.

Rozstrzygając o kosztach postepowania, Sąd zdecydował o odstąpieniu od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosując tym samym art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

W doktrynie podkreśla się że artykuł 102 k.p.c. urzeczywistnia zasadę słuszności i jako wyjątkowy – stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu – nie podlega wykładni rozszerzającej. Nie konkretyzuje pojęcia „wypadki szczególnie uzasadnione”, toteż ich kwalifikacja należy do sądu. Ocena sądu jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. postanowienie SN z 27.01.2010 r., II CZ 87/09, LEX nr 1347858; postanowienie SN z 2.06.2010 r., I PZ 2/10, OSNP 2011/23–24, poz. 297; postanowienie SN z 26.01.2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012/7–8, poz. 98, z glosą M. Rzewuskiego, „Glosa” 2013/1, s. 77, i postanowienie SN z 15.02.2012 r., I CZ 165/11, IC 2013/3, s. 50).

Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące „na zewnątrz” procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. orzeczenie SN z 16.08.1958 r., I CZ 103/58, RPEiS 1959/1, s. 336, J. Gudowski [w:]

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI, red. T. Ereciński, Warszawa 2023, art. 102).

Biorąc pod uwagę okoliczności takie jak utrata przez powódkę pracy zarówno u pozwanego jak i w samej branży, w której powódka posiada kwalifikacje i doświadczenie oraz fakt, że powódka chcąc przeżyć wykonuje zajęcie odmienne od wynikającego z posiadanego przez nią wykształcenia, jakim jest praca masażystki, Sąd zdecydował jak w punkcie 2 wyroku.

Dnia 15 września 2023 r.

Sędzia Mariusz Witkowski