Przekroczony próg dochodowy, świadczenie wychowawcze do zwrotu. NSA oddalił skargę kasacyjną

Wyrokiem z 8 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 162/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. (Skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (Minister) z [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Skarżąca na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zarówno Wojewoda Mazowiecki (Wojewoda) w decyzji znak [...] jak i Minister w decyzji nr [...], nie dokonali należytych ustaleń w wyniku nie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się w uznaniu, że Skarżąca kasacyjnie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r.

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 2, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 9 ustawy z dnia 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że Skarżąca kasacyjnie zobowiązana jest do zwrotu świadczeniu wychowawczego.

Na podstawie ww. zarzutów Skarżąca wniosła o:

1) mając na uwadze, że przywołane wyżej podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione - w pierwszej kolejności w oparciu o przepis art. 179a p.p.s.a. - jeszcze przed przedstawieniem niniejszej skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu o:

a) samodzielne uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z 8 maja 2024 r. wydanego w: sprawie sygn. akt I SA/Wa 162/24 oraz wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i zasądzenie ich na rzecz Skarżącej.

b) uwzględnienie w całości skargi z 20 grudnia 2023 r. złożonej od decyzji Ministra;

2) w przypadku - gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił żądania jak wyżej oraz nie uchylił zaskarżonego wyroku na posiedzeniu po ponownym rozpoznaniu sprawy i nic uwzględnił w całości skargi z dnia 20.12.2023 r. - Skarżąca wniosła o przedstawienie niniejszej skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oraz jej rozpoznanie na rozprawie, a następnie:

a) uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości wyroku z 8 maja 2024 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I Wydział wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 162/24, a następnie - stosownie do przepisu art. 188 p.p.s.a. uwzględnienie w całości skargi z 20 grudnia 2023 r. złożonej od decyzji Ministra z [...] listopada 2023 r. nr [...], mocą której po rozpatrzeniu odwołania z 22 października 2021 r. utrzymana została w mocy decyzja nr [...] Wojewody z [...] października 2021 r. znak [...] ustalająca, że świadczenia wychowawcze w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 2.000.00 zł są nienależne.

b) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych:

ewentualnie:

c) uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I Wydział z 8 maja 2024 r. wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 162/24 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

d) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie zwrotu od Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Decyzją z [...] listopada 2023 Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] października 2021 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. W podstawie ww. decyzji minister wskazał art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810, z późn. zm., dalej jako :"ustawa"); i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981, z późn. zm.).

W uzasadnieniu organ podał, że ostateczną decyzją z [...] listopada 2019 r. znak: [...] nr [...] Wojewoda odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. na dziecko M.W. z uwagi na aktywność zawodową K. W. na terytorium N. i zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda podał, że krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń była Polska z uwagi na aktywność zawodową Skarżącej na terytorium Polski, jednak przekroczenie progu dochodowego rodziny skutkowało przyjęciem, że Skarżąca nie spełniała przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. W konsekwencji organ za Wojewodą uznał, że świadczenie wychowawcze w kwocie 2 000,00 zł, wypłacone Skarżącej za okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał ją do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Minister wyjaśnił, że według akt sprawy Skarżąca 8 maja 2018 r. poinformowała organ wypłacający świadczenie o aktywności zawodowej męża na terytorium N., nie złożyła jednak prośby, o wstrzymanie wypłaty świadczeń. Ponadto świadczenie było wypłacane na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenia a organ wypłacający świadczenie nie jest zobowiązany do automatycznego wstrzymania jego wypłaty w sytuacji wystąpienia okoliczności powodujących zmianę uprawnienia. Jak podkreślił Minister, decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej sporne świadczenia została wydana przez Wójta Gminy Z. (Wójt) [...] października 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że mimo, iż istotnie, z akt sprawy wynika, że Skarżąca na bieżąco (w maju 2018 r.) poinformowała organy o sytuacji rodzinnej i o rozpoczęciu działalności zarobkowej męża na terenie N. Jednak w stanie prawnym sprawy nie ma to wpływu na jej wynik, gdyż uznanie pobranych świadczeń za nienależne zostało oparte na ostatecznej decyzji Wojewody z [...] listopada 2019 r. i na podstawie art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy. W niniejszej sprawie nie występuje kwestia wprowadzenia organu w błąd, zaniechania poinformowania czy też braku bieżącego informowania o aktualnej sytuacji rodzinnej. Istotny jest jedynie fakt pobierania świadczenia rodzinnego (tu wychowawczego) w sytuacji, gdy prawo to nie przysługiwało z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 1 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżąca koncentruje się na niewyjaśnieniu przez organy czy jej mąż miał prawo do pobierania świadczenia wychowawczego na terenie N. W jej ocenie kluczowe dla sprawy jest ustalenie nie tylko prawa do możliwości uzyskania tego świadczenia ale jego pobieranie.

Tak sformułowany i uzasadniony zarzut jest oczywiście niezasadny.

Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, decyzja Wójta z [...] czerwca 2017 r. przyznająca Skarżącej świadczenie wychowawcze uchylona została decyzją tegoż organu z [...] października 2019 r. w związku z ustaleniem, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzja ta, z uwagi na niewniesienie od niej odwołania jest decyzją ostateczną.

Następnie Wojewoda ostateczną decyzją z [...] listopada 2019 r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. Jak wynika z uzasadnienia, przyczyną odmowy przyznania Skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko było przekroczenie w tym okresie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy.

Nie można zatem stawiać Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organ przepisów przywołanych w zarzucie objętym punktem 1 petitum skargi kasacyjnej. Kwestia przysługiwania czy też pobrania przez ojca dziecka stosownego świadczenia na terenie N. nie miała znaczenia dla rozpoznania sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów w rozpoznawanej sprawie był bowiem art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

W treści podpisanego i złożonego przez Skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego znajdowała się informacja, że świadczenie wychowawcze na pierwszej dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 złotych lub 1200 złotych, jeżeli członkiem rodziny jest niepełnosprawne dziecko. Ta sama informacja wskazana była w uzasadnieniu decyzji z [...] października 2017 r. przyznającej Skarżącej świadczenie wychowawcze. W tej sytuacji uznać należy, że Skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego w razie przekroczenia kryterium dochodowego.

Podsumowując, zarzut naruszenia art. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. uznać należało za niezasadny.

W konsekwencji za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 2, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 9 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

W przyjętym przez organy i zaakceptowanym przez Sąd Wojewódzki stanie faktycznym sprawy, którego prawidłowości Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie, spełnione zostały podstawy dla zastosowania art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, to jest dla uznania wypłaconego jej świadczenia za okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, co skutkowało jednocześnie koniecznością zastosowania w sprawie art. 25 ust. 9 ustawy.

Przywołane przez Skarżącą przepisy art. 1 ust. 2 oraz art. 16 ustawy składają się z licznych jednostek redakcyjnych o różnej treści normatywnej. Skarżąca ani w petitum ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sprecyzowała konkretnie, który z przepisów zawartych w przywołanych przez nią artykułach został naruszony przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie pozwala również na ustalenie, jaka konkretnie norma prawna wynikająca z art. 1 ust. 2 i ust. 3, art. 4 ust. 2 oraz art. 16 ustawy została naruszona poprzez niewłaściwe zastosowanie.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, a w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.