Odwołanie ojca o świadczenie wychowawcze leżało dziewięć miesięcy. Sąd przyznał mu 1000 zł

Przedmiotem skargi P.L., dalej: "Skarżący", jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "Organ lub "ZUS", postępowania w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji ZUS z dnia 8 maja 2025.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że 26 listopada 2024 r. P.L. wystąpił do ZUS z wnioskiem przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko: A.L.

W związku z faktem, iż świadczenie wychowawcze pobierała matka dziecka – A.M. wezwano rodziców o dołączenie dokumentów lub oświadczeń dotyczących sprawowania opieki nad dziećmi.

W odpowiedzi na wezwanie udzielonej w piśmie z 12 grudnia 2024 r. A.M. dołączyła wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] 2022 r. sygn. [...], na podstawie którego rozwiązano przez rozwód małżeństwo P.J.L. i A.A.M. bez orzekania o winie. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi A.P.L. oraz E.W.L. powierzono matce A.M., zaś władzę rodzicielską ojca – Skarżącego ograniczono do prawa dowiadywania się o istotnych sprawach małoletnich dzieci dotyczących ich edukacji, leczenia, przy czym ustalono, że miejscem zamieszkania dzieci będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki. Kontakty z ojcem ustalono w ten sposób, że ojciec będzie realizował te kontakty w każdy trzeci weekend miesiąca od piątku od godz. 14:30 do niedzieli do godz. 20:00 z prawem nocowania syna u ojca. Na rzecz A. zasądzono alimenty od ojca w wysokości 675 złotych miesięcznie. Orzeczenie uprawomocniło się 30 kwietnia 2022 r.

W piśmie z 14 grudnia 2024 r. Skarżący złożył oświadczenie, iż od sierpnia 2024 r. faktycznie sprawuje wyłączną opiekę nad synem A., który zamieszkuje wraz z nim w J. Wskazał, iż złożył wniosek do sądu o zabezpieczenie miejsca zamieszkania dziecka w J. przy ojcu i na rozprawie 10 grudnia 2024 r. doszło do podpisania ugody sądowej mocą której postanowiono o zmianie miejsca zamieszkania dziecka przy ojcu. Rodzice zgodnie ustalili, iż na czas trwania postępowania miejscem zamieszkania A. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Pismem z 31 grudnia 2024 r. Skarżący dołączył ugodę opatrzoną pieczęciami sądowymi.

Pismem 3 marca 2025 r. Skarżący złożył interwencję w sprawie wydania rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia 4 marca 2025 r. ZUS przyznał Skarżącemu świadczenie wychowawcze na okres od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. W tym samym dniu uchylono prawo do świadczenia przyznanego matce dziecka od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r.

Pismem z 5 marca 2025 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. za miesiące od 1 sierpnia do 31 grudnia 2024 r. wraz z należnymi odsetkami. Wskazywał, iż w tym okresie syn faktycznie przebywał pod jego opieką.

Decyzją z 8 maja 2025 r. ZUS odmówił zmiany okresu, w jakim ma być wypłacane Skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna A.L.

Pismem z 13 maja 2025 r. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji z 8 maja 2025 r. zarzucając błędne zastosowanie art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 508, dalej: "u.p.p.w.d.") i pominięcie w sprawie faktycznego stanu opieki nad dzieckiem.

Po wniesieniu ponaglenia przez skarżącego, decyzją z dnia 12 lutego 2026 r. Prezes ZUS uchylił decyzję ZUS z 8 maja 2025 r. i przekazał sprawę Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia z uwagi na nieustalenie okresu, na jaki odmówiono Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego. Kolejno skarżący składał interwencje 23 i 25 marca 2026r.

Następnie ZUS decyzją z 31 marca 2026 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. przywołując wyrok rozwodowy z 22 kwietnia 2022 r., w którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy matce.

Prezes ZUS po rozpoznaniu odwołania Skarżącego decyzją z 27 kwietnia 2026 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z 31 marca 2026 r.

Skarżący wystąpił do WSA w Rzeszowie ze skargą na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez ZUS postępowania w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji z 8 maja 2025 r. oraz ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu decyzji żądając:

1. stwierdzenia, że ZUS dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania,

2. stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3. przyznania na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 5000 zł lub innej odpowiedniej według uznania Sądu,

4. zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych.

Dodatkowo wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi:

1. skargi do Prezesa ZUS na przewlekłe i biurokratyczne załatwienie sprawy z 6 sierpnia 2025 r. wraz z potwierdzeniem odbioru - na okoliczność pierwszego sygnału o przewlekłości i braku reakcji Organu;

2. ponaglenia nr 1 z 10 lutego 2026 r. wraz z UPP - na okoliczność wykazania rażącej bezczynności trwającej ponad pół roku;

3. ponaglenia nr 2 z 23 i 25 marca 2026 r. - na okoliczność wykazania, że organ podejmuje czynności procesowe wyłącznie pod presją środków zaskarżenia;

4. potwierdzenia wniesienia odwołania z 10 kwietnia 2026 r. - na okoliczność wykazania, że sprawa nadal nie została merytorycznie zakończona.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że postępowanie prowadzone przez ZUS cechowała przewlekłość. Pomimo wniesienia 13 maja 2025 r. odwołania od decyzji ZUS z 8 maja 2025 r., Organ przez wiele miesięcy nie podejmował skutecznych czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Skarżący 6 sierpnia 2025 r. złożył do Prezesa ZUS skargę dotyczącą przewlekłego prowadzenia sprawy, która pozostała bez reakcji. Dopiero po wniesieniu 10 lutego 2026 r. ponaglenia, 12 lutego 2026 r. wydano decyzję uchylającą wcześniejsze rozstrzygnięcie i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie, po kolejnym okresie zwłoki i ponagleniu z 23 marca 2026 r., Organ wydał decyzję 31 marca 2026 r.

Skarżący podniósł, że rozstrzygnięcia były podejmowane dopiero w następstwie wniesienia ponagleń, co świadczyło o braku podejmowania przez Organ czynności z własnej inicjatywy. Podejmowane przez niego próby uzyskania informacji o stanie sprawy, zarówno telefonicznie, jak i osobiście, nie przyniosły rezultatu. Zdaniem Skarżącego przewlekłości nie uzasadniały również względy techniczne lub komunikacyjne, ponieważ korzystał on z elektronicznej drogi komunikacji za pośrednictwem PUE ZUS.

W ocenie Skarżącego opisany sposób prowadzenia postępowania naruszał art. 35 § 1 i § 3, art. 36 oraz art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."). Naruszenia te miały, jego zdaniem, charakter rażący, gdyż wynikały z długotrwałego braku podejmowania czynności oraz ignorowania składanych pism i ponagleń.

Skarżący zakwestionował również sposób załatwienia sprawy decyzją z 31 marca 2026 r., wskazując, że rozstrzygnięcie zostało wydane powierzchownie, bez należytego uwzględnienia zgromadzonego materiału dowodowego i przedstawionych dokumentów. W jego ocenie decyzja opierała się przede wszystkim na formalnym zapisie wyroku rozwodowego, z pominięciem rzeczywistego stanu faktycznego, co świadczyło o pozornym charakterze podjętych czynności.

Skarżący podkreślił, że przedmiot sprawy dotyczył świadczenia przeznaczonego na utrzymanie dziecka, wobec czego przewlekłe prowadzenie postępowania, trwające od maja 2025 r. do marca 2026 r., miało istotne znaczenie dla jego sytuacji rodzinnej i finansowej. Wskazał również, że wydanie decyzji z 31 marca 2026 r. nie zakończyło definitywnie sprawy, ponieważ 10 kwietnia 2026 r. wniósł od niej odwołanie.

W konsekwencji Skarżący uznał, że długotrwałość postępowania, powtarzający się brak czynności oraz podejmowanie działań dopiero po wniesieniu ponagleń uzasadniały stwierdzenie rażącego charakteru przewlekłości. Z tych względów wniósł o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 5 000 zł.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Organ opisał szczegółowo stan faktyczny sprawy. W ocenie Organu skarga jest nieuzasadniona, zaś stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy potwierdza zasadność podjętego przez Organ rozstrzygnięcia, co czyni zaskarżoną decyzję trafną i odpowiadającą prawu. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Biorąc pod uwagą okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym rozstrzygnięcia, które zapadły w toku jej rozpoznawania, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zasadność skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zakres kognicji sądów administracyjnych, które sprawują kontrolę działalności administracji pod względem legalności, określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 - zwanej dalej "P.p.s.a.").

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola sądu obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4, tj. w sytuacjach, gdy organ ma obowiązek wydać decyzję bądź postanowienie w postępowaniu zwykłym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym na które służy zażalenie (albo kończące postępowanie oraz na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty), a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Przedmiotem kontroli Sądu była bezczynność Prezesa ZUS i przewlekłość, jakiej organ ten miał dopuścić się w toku prowadzonego postępowania w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna A.

Warunkiem formalnym wniesienia skargi w tym przedmiocie, zgodnie z art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b P.p.s.a., jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie; w przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza to uprzednie wyczerpanie trybu przewidzianego w art. 37 k.p.a., tj. wniesienie ponaglenia do organu wyższego stopnia. Mając na względzie, że w przypadku Prezesa nie ma organu wyższego stopnia, zgodnie z art. 37 § 3 pkt 2 KPA ponaglenie wnosi się do organu prowadzącego postępowanie (czyli w tym przypadku do Prezesa ZUS).

W rozpoznawanej sprawie skarżący wyczerpał ten tryb, kierując ponaglenie 10.02.2026 r. Wyjaśnić także należy, w przypadku skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania wnoszonych na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola sądu dotyczy działalności określonego organu administracji publicznej od momentu zainicjowania przed tym organem konkretnego postępowania administracyjnego, do chwili jego zakończenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 maja 2013 r., sygn. IV SAB/Po 24/13). Natomiast pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania należy rozumieć sytuację, gdy postępowanie przed właściwym organem jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.), a więc gdy postępowanie to jest prowadzone w sposób nieefektywny i nieskoncentrowany czasowo, z naruszeniem zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza zatem stan, w którym pomimo niezaistnienia bezczynności (która powstaje z mocy prawa z chwilą niezałatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, albo w terminach wskazanych zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.), organ narusza w sposób oczywisty zasadę szybkości postępowania administracyjnego przez podejmowanie czynności zbędnych lub pozornie koniecznych do załatwienia sprawy. Stan ten może być także konsekwencją braku koncentracji czasowej podejmowanych działań, zaniechań w podejmowaniu koniecznych czynności, nieuzasadnionego wyznaczania nowych terminów załatwienia sprawy, kumulowania, wydłużania lub tolerowania okresów braku istotnej aktywności procesowej podmiotów postępowania. Przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zaistnieje wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia (wyrok z dnia 26.10.2012 r. sygn. akt II OSK 1956/12 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie, terminy załatwienia wynikają z art. 35 k.p.a., przy uwzględnieniu możliwości skorzystania przez organ z art. 36 § 1 k.p.a., co w rozpoznawanej sprawie niemiało miejsca.

Skarżący zarzuca opieszałość w rozpoznaniu jego odwołania od decyzji ZUS z dnia 8 maja 2025 r. Odwołanie to złożył 12 maja 2025 r. i nie ulega wątpliwości, a potwierdzają to akta administracyjne przesłane przez organ, że do 12 lutego 2026 r., tj. do czasu wydania swojej decyzji kasacyjnej, uchylającej decyzję ZUS z dnia 8 maja 2025 r. i przekazującej sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, Prezes ZUS nie podejmował żadnej czynności, pozostając w bezczynności. Trudno też nie przyznać racji skarżącemu, że bezczynność ta ustała (poprzez wydanie decyzji z dnia 12 lutego 2026 r.), na skutek jego własnych interwencji, przede wszystkim skierowania ponaglenia. Taki stan rzeczy kwalifikuje jednak prowadzone przez Prezesa ZUS postępowanie jako przewlekłe, co czyni skargę zasadną w tym zakresie.

W kwestii bezczynności Sąd uznał, że choć faktycznie istniała w sprawie, to jednak ustała przed wniesieniem skargi i dotyczy to wcześniejszych etapów postępowania. Ostatnim, przed wniesieniem skargi był etap kolejnego postępowania odwoławczego, po wydaniu przez ZUS decyzji z dnia 31 marca 2026 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na A.L. za okres od 1.08.2024 r. do 31.12.2025 r. oraz po złożeniu odwołania od tej decyzji – 10.04.2026 r. W dacie wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłość – 13 kwietnia 2026 r. nie upłynął jeszcze termin z art. 35 § 3 k.p.a. do wydania decyzji przez organ I instancji, a w związku z tym nie można jeszcze mówić o bezczynności organu, który zresztą terminu tego dotrzymał, wydając decyzję w dniu 27 kwietnia 2026 r.

Mając wszystkie te okoliczności na uwadze Sąd w oparciu o art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a., stwierdził w pkt I sentencji wyroku, że organ dopuścił się przewlekłości. Biorąc pod uwagę znaczny czas trwania postępowania odwoławczego, nieskomplikowany charakter sprawy, który nie uzasadniał odstąpienia od reguły załatwiania spraw wymagających przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w terminie jednego miesiąca, a także fakt, że zwłoki w podejmowaniu przez organ prostych czynności administracyjnych nie sposób wytłumaczyć w jakikolwiek racjonalny sposób, a takich uzasadnionych przyczyn nie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, oraz okoliczność, że nieuzasadniona zwłoka wymuszała na skarżącym konieczność składania licznych ponagleń, Sąd uznał, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. (pkt II wyroku).

W pkt III sentencji wyroku Sąd zastosował art. 149 § 2 P.p.s.a. i przyznał na rzecz skarżącego kwotę 1 000 zł od organu, uwzględniając w tym zakresie wniosek zawarty w skardze.

W pkt IV Sąd oddalił skargę w części dotyczącej bezczynności, wobec poczynionych powyżej wywodów, w oparciu o art. 151 P.p.s.a.