Uczestniczka zmarła przed wyrokiem WSA. NSA uchylił go z powodu nieważności postępowania

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1373/21, po rozpoznaniu skargi Prokuratora Okręgowego w Warszawie, zwanego dalej "Prokuratorem", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 21 kwietnia 2021 r., nr KOC/4105/Go/15, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia 24 września 1951 r. Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy odmówiło W.N. i M.S. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] i jednocześnie stwierdziło, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Następnie po rozpatrzeniu wniosku G.S., A.F. i R.S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 3 lutego 1999 r., nr KOC/1037/Go/98, stwierdziło nieważność orzeczenia z dnia 24 września 1951 r. Decyzją z dnia 21 czerwca 2002 r., nr KOC/214/Go/02, Kolegium odmówiło uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 3 lutego 1999 r., zaś decyzją z dnia 13 czerwca 2007 r. organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 21 czerwca 2002 r. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1282/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję z dnia 13 czerwca 2007 r. W dniu 28 grudnia 2010 r. A.F. złożyła do akt sprawy odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 28 marca 2002 r., [...], na mocy którego spadek po G.S. zmarłej [...] 2002 r., nabyły dzieci A.F. z domu S. i R.S. po 1/2 części każdy w stosunku do całości spadku. Z kolei do wniosku z dnia 12 stycznia 2011 r. został dołączony odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 7 marca 2003 r., na mocy którego spadek po R.S. zmarłym [...] 2002 r. nabyły na podstawie ustawy żona K.S. i córki M.S. i M.S1. po 1/3 części spadku.

W dniu 9 października 2012 r. do Kolegium wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w Warszawie od decyzji z dnia 13 czerwca 2007 r. W uzasadnieniu Prokurator podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, organ skierował bowiem decyzję do osób nieżyjących, tj. do G.S. i R.S. Decyzją z dnia 8 lipca 2013 r., nr KOC/5816/Go/12, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 13 czerwca 2007 r., a decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia 26 marca 2014 r., nr KOC/4559/Go/13. Organ wskazał, że decyzja z dnia 13 czerwca 2007 r. była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1282/07, oddalił skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1737/14 uchylił decyzję z dnia 26 marca 2014 r. oraz decyzję z dnia 8 lipca 2013 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że wyrok z dnia 22 stycznia 2008 r. został wydany w konsekwencji rozpoznania skargi złożonej przez podmiot, który w sprawie nie posiadał legitymacji skargowej w rozumieniu art. 50 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę ze sprzeciwu Prokuratora Okręgowego w Warszawie od decyzji z 13 czerwca 2007 r. Kolegium – opisaną na wstępie decyzja z dnia 21 kwietnia 2021 r. – odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji. Prokurator wniósł skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 15 września 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. Sąd I instancji wskazał, że w realiach rozpoznawanej sprawy skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa.

Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosły M.S., K.S. oraz M.S1. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Zarzucono naruszenie::

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2021 r., nr KOC/4105/Go/15, w sytuacji gdy decyzja ta była decyzją słuszną, prawidłową i nie naruszała prawa, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 16 K.p.a. w związku z art. 156 § 1pkt 2 K.p.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2021 r., nr KOC/4105/Go/15, w sytuacji gdy decyzja ta jest zgodna z prawem, w szczególności odzwierciedla zasadę trwałości decyzji administracyjnych i pewności prawa, jak również fakt, iż brak jest aktualnie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z 2007 r. z uwagi na upływ dziesięciu lat od dnia jej wydania, które to naruszenie ma wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Skarżące kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W sprawie nie złożono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania sądowoadministracyjnego reguluje art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., w myśl którego stan taki zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Art. 183 § 2 pkt 5 wskazuje natomiast, że nieważność postępowania ma także miejsce, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W trakcie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stwierdzono, że uczestniczka postępowania – A.F. zmarła w dniu [...] 2022 r., a zatem jeszcze przed wydaniem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1373/21.

Biorąc powyższe pod uwagę, skład orzekający w tej sprawie z urzędu uznał, że zachodził przypadek nieważności postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA/Wa1373/21. Postępowanie toczyło się bowiem "z udziałem" osoby, która zmarła w dniu [...] 2022 r., a zatem nie mogła zostać potraktowana jako posiadająca zdolność sądową i procesową (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W sytuacji, gdy w postępowaniu nie brali udziału następcy prawni A.F. (R.M. i A.F1.), uznać należało, że zostali oni pozbawieni możności obrony swych praw przed Sądem I instancji (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.). Analizując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skargę kasacyjną uznać należy za skuteczną, mimo braku zarzutu pominięcia udziału A.F. (jej następców prawnych) w postępowaniu przed Sądem I instancji. Okoliczność tą jednak Sąd kasacyjny obowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu.

W związku z faktem, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji z dnia 15 września 2022 r., w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1373/21 dotknięty jest wadą nieważności postępowania sądowego, postępowanie to musi zostać przeprowadzone ponownie z zagwarantowaniem wszelkich praw procesowych przysługujących wszystkim jego stronom. Odnoszenie się zaś w takim stanie rzeczy przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej byłoby niedopuszczalne.

Z powyższych względów Sąd kasacyjny - na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 183 § 2 pkt 2 i pkt 5 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Mając na uwadze, że wyrok Sądu I instancji został uchylony wobec stwierdzenia nieważności postępowania, które uzasadnia przyjęcie wystąpienia szczególnych okoliczności, z mocy art. 207 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.