Opiekunka niepełnosprawnego syna i 800+ na drugie dziecko. WSA uchylił decyzje ZUS

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z 12 maja 2026 r. nr 619850446 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 kwietnia 2026 r. o odmowie przyznania T. P.(dalej jako: skarżąca) prawa do świadczenia wychowawczego od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko N. S..

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dnia 26 lutego 2026 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko na okres od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku ZUS decyzją z 21 kwietnia 2026 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie nie mogło zostać przyznane, ponieważ na podstawie weryfikacji danych zawartych w ZUS skarżąca podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową określoną w art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, dalej jako: u.p.p.w.d.) w miesiącu lutym 2026 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca. Wskazała w nim, że jest matką trójki dzieci, w tym jednego niepełnosprawnego. Świadczenie wychowawcze zostało jej przyznane na dziecko z niepełnosprawnością, a odmówiono jej przyznania świadczenia na pozostałe dzieci. Skarżąca podkreśliła, że sprawuje na dziećmi faktyczną i stałą opiekę. Jedno z dzieci posiada orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga stałej, codziennej opieki, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Podkreśliła, że brak jej aktywności zawodowej nie wynika z jej decyzji, lecz z konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością. Jest to sytuacja obiektywna, która dotyczy całej jej sytuacji rodzinnej, a nie tylko jednego dziecka. Odmowa przyznania świadczenia na pozostałe dzieci prowadzi do nierównego traktowania dzieci w obrębie jednej rodziny, mimo że wszystkie pozostają na jej utrzymaniu i pod jej opieką. W jej ocenie uzależnienie prawa do świadczenia wyłącznie od aktywności zawodowej, bez uwzględnienia faktu sprawowania stałej opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością, stanowi naruszenie zasady równego traktowania oraz dobra dziecka. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, uwzględnienie jej sytuacji rodzinnej jako całości i przyznanie jej świadczenia 800+ na wszystkie dzieci.

Decyzją z 12 maja 2026 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS, wskazując, że skarżąca podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową, określoną w art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d.

Organ przywołał regulację art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca, art. 1 ust. 2a i 2b oraz art. 2 pkt 1a lit. a-h u.p.p.w.d. i wskazał, że ustalono, że skarżąca od 1 kwietnia 2022 r. zgłoszona jest jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki. W toku dalszych czynności, na podstawie dołączonych do akta sprawy dowodów ustalono, że świadczenie, od którego opłacane są za skarżącą składki społeczne, skarżąca otrzymuje na inne dziecko.

Na podstawie analizy zgromadzonej dokumentacji, w świetle przytoczonych przepisów Prezes ZUS ustalił, że skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d. Wobec powyższego organ I instancji w zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej oceny stanu prawnego i faktycznego sprawy.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła jej:

1. Błędną ocenę zgromadzonej w sprawie dokumentacji,

2. Błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą do wydania niniejszego orzeczenia,

3. Błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt. 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 1 ust. 2b oraz ust. 2 pkt 2 lit c-f ustawy o świadczeniach wychowawczych.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lutego 2026 r. do dnia 31 maja 2026 r. na dziecko N. S., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi do ponownego rozpatrzenia sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Zaznaczyła, że jest matką niepełnosprawnego dziecka K. P.. Z tytułu niepełnosprawności skarżąca pobiera świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek pielęgnacyjny z MOPR w Suwałkach. Z tytułu rezygnacji z pracy i opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu płaconemu przez MOPR Suwałki. Ubezpieczeniu temu podlega do dnia dzisiejszego. Na dowód czego przedłożyła dokument ZUS P ZCNA. Skarżąca podkreśliła, że z tytułu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na małoletniego K. nie może podjąć pracy zawodowej. Chłopiec ma potrzebę zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, matka spędza z dzieckiem całe dnie uaktywniając małoletniego do podejmowania aktywności społecznych.

Skarżąca podkreśliła, że ZUS odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na małoletniego N., z uwagi niepodlegania skarżącej ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu wykonywania pracy. Przepis, na który powołuje się ZUS wyklucza rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych z prawa do świadczenie wychowawczego. Rodzice dziecka niepełnosprawnego najczęściej nie podejmują aktywności zawodowej z tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, które wymaga wzmożonego wsparcia. Niepełnosprawne dzieci wymagają często poświęcenia maksimum uwagi i energii nie tylko w proces wychowawczy, ale przede wszystkim rehabilitacyjno-leczniczy. Rodzic małoletniego niepełnosprawnego dziecka pobierając świadczenie pielęgnacyjne podlega ubezpieczeniu przez ośrodek pomocowy, w związku z czym nie ma ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia, którego nie może podjąć. W takiej sytuacji, pozostałe dzieci takiego rodzica zostają pozbawione prawa do świadczenia wychowawczego, tylko dlatego, że posiadają niepełnosprawne rodzeństwo. Jest to wykluczające społecznie i sprawiające nierówność dzieci wobec prawa. Skarżąca podsumowała, że powołując się na zasadę równości podmiotów wobec prawa wnosi się o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego N. S.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa ZUS odmawiająca przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.

Materialnoprawną podstawę badanego orzeczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

W pierwszej kolejności należało wskazać, że w świetle art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Służy ono zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które sprawują nad nim opiekę, m. in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Oprócz obywateli polskich przysługuje także cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, 389, 619, 621 i 1794 oraz z 2026 r. poz. 203) lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r. poz. 274, z późn. zm.), jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...) (art. 1 ust. 2 lit ca u.p.p.w.d.).

Istotne znaczenie w sprawie miała interpretacja art. 1 ust. 2a u.p.p.w.d. Przepis ten stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Warunek ten nie dotyczy osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia.

Zdaniem organu, skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d. Organ wskazał, że świadczenie, od którego opłacane są za skarżącą składki społeczne skarżąca otrzymuje na inne dziecko, które jest niepełnosprawne.

Zdaniem sądu, prezentowana przez organ wykładnia sprzeczna jest z brzmieniem przepisu, a także jego logiką i celem interpretowanej normy prawnej. Powoduje przy tym absurdalny skutek, że rodzic, który nie ze swojego wyboru, ale z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (co zostało potwierdzone stosownymi orzeczeniami) pozostaje nieaktywny zawodowo, jest "karany" brakiem świadczeń na pozostałe "zdrowe" dzieci. W ocenie sądu, tak restrykcyjna interpretacja przepisów ustawy, stanowi wręcz zaprzeczenie celu "o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci", o czym mowa w tytule powołanego w zaskarżonych decyzjach, aktu prawnego.

Należy podkreślić, że art. 1 ust. 2a u.p.p.w.d. wyłącza warunek aktywności zawodowej w stosunku do osób, które spełnią alternatywnie (o czym świadczy użycie w tekście przepisu spójnika "lub") warunki przyznania świadczenia tj. opiekują się dzieckiem będącym obywatelem polskim lub posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że jeżeli dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, to jedynym warunkiem zwolnienia opiekuna z obowiązku wykazania aktywności zawodowej jest posiadanie przez to dziecko orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo należy zauważyć, że ww. przepis jest skierowany do osób otrzymujących lub starających się o świadczenie wychowawcze, co powoduje, że jeżeli chociaż jedno z dzieci, którymi taka osoba się opiekuje, będzie posiadało orzeczenie o niepełnosprawności (albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności) to zwolnienie ustawowe (z obowiązku wykazania aktywności zawodowej) rozciąga się na pozostałe przypadki. Oznacza to, że opiekun niepełnosprawnego dziecka zwolniony z obowiązku aktywności zawodowej na podstawie ww. art. 1 ust. 2a u.p.p.w.d., będzie uprawniony do świadczeń na pozostałe dzieci, niezależnie od faktu, czy będzie aktywna zawodowo w rozumieniu art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d.

Zaakceptowanie przez sąd odmiennej interpretacji, a odpowiadającej tej, którą dokonał organ, skutkowałoby absurdalnym "ukaraniem" opiekuna niepełnosprawnego dziecka za usprawiedliwioną w świetle ustawy i okoliczności faktycznych (konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem) nieaktywność na rynku pracy. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Bk 796/26).

W przedmiotowej sprawie znaczenie ma także kwalifikacja samego świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście pojęcia aktywności zawodowej.

Z wyżej zacytowanego brzmienia art. 1 ust. 2a zdanie pierwsze u.p.p.w.d. wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc.

W art. 2 u.p.p.w.d. wymienione zostały sytuacje uznawane za aktywność zawodową (art. 2 ust. 1a), wśród których wskazano "podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 – 5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r., poz. 199 i 252) (...)" (lit. a) oraz "podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16, 16a, 24a, 25, 28c i 37 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych" (lit. f ww. przepisu).

Z art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika z kolei, że zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, za które ośrodek pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych, opłaca składkę, regulują przepisy o pomocy społecznej (ust. 2). Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (...) - przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę (ust. 2a).

Aktywność zawodowa to zasadniczo warunek przyznania świadczenia wychowawczego. Przepis art. 2 ust. 1a u.p.p.w.d. określa sytuacje, które uznaje za aktywność zawodową.

Organy obu instancji oparły uzasadnienie swoich rozstrzygnięć także nazawężającej literalnej interpretacji art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d., dochodząc do wniosku, że skarżąca nie spełnia warunku aktywności zawodowej, bowiem podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową.

Te stanowisko organów, w ocenie sądu, nie uwzględnia jednak istotnych aspektów wynikających z wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów u.p.p.w.d., a związanych przede wszystkim z ogólną zasadą opisaną w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. tego, że świadczenia gwarantowane przepisami u.p.p.w.d. służą przede wszystkim zapewnieniu ogólnie pojmowanemu dobru dziecka. Należy podkreślić, że o ile świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują.

W tej sytuacji, poszukując bardziej skutecznej ochrony interesów dzieci, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP).

Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Przedstawiciele doktryny podkreślają, że "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że (...) podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji (...)" (K. Działocha (w:) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX). Jak stanowi art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka.

Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka.

Z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka wynika, że Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).

Podkreślenia wymaga, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji) (zob. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., sygn. I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21 , WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., sygn. II SA/Bd 1/23, z 21 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bd 984/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 września 2022 r., sygn. II SA/Go 269/22, CBOSA).

Uwzględniając powyższe, zdaniem sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka (również obcokrajowiec przebywający legalnie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej), ma prawo skutecznego domagania się od państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyroki WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14 - CBOSA).

W sprawie niniejszej bezsporna jest okoliczność, że skarżąca nie jest aktywna zawodowo, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Państwo polskie, na mocy art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przejęło na siebie obowiązek opłacania składek emerytalnych i rentowych za takie osoby. W związku z tym – co skarżąca podniosła w skardze – jej nieobecność na rynku pracy nie wynika z bierności czy unikania zatrudnienia, lecz z konieczności codziennej, stałej opieki nad małoletnim chorym dzieckiem.

Zaznaczenia wymaga także, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, z późn. zm.). Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Z uzasadnienia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druk X.1685 – k. 9, pkt f) wynika, że "za osobę aktywną zawodowo będzie się uznawało osobę (...) podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16, 16a, 24a, 25, 28c i 37 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146, z późn. zm.). Do tej kategorii zaliczamy osoby pobierające (...) świadczenie wspierające". W ocenie sądu odmienne traktowanie osób pobierających to świadczenie i osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji ubiegania się przez te osoby o przyznanie świadczenia na dziecko nie znajduje prawnego uzasadnienia.

Zatem nie tylko należy uznać, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne na dziecko niepełnosprawne, będące jednym z trojga jej dzieci, skarżąca ma prawo pobierać świadczenie wychowawcze także na pozostałych synów, ale także, że pozostawanie przez nią na tym świadczeniu należy uznać za aktywność zawodową.

Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla osoby otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związaną z tym rezygnacją z zatrudnienia (lub niepodejmowaniem zatrudnienia) godzą przede wszystkim w interes dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie tego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Lu 378/26)

Organ natomiast dokonał wyłącznie ścisłej wykładni językowej art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d., pomijając wykładnię systemową i celowościową. Nowelizacja ustawy z 2026 r. miała na celu wykluczenie ze świadczenia osób niezwiązanych z polskim systemem gospodarczym i społecznym. Tymczasem skarżąca podlega systemowi ubezpieczeń społecznych w Polsce w sposób ciągły i obowiązkowy. Wykluczenie legalnie przebywających w Polsce opiekunów osób niepełnosprawnych z dostępu do świadczeń na dzieci stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP) oraz prawem rodzin w trudnej sytuacji materialnej do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP).

Reasumując powyższe rozważania, skarga zasługiwała zatem na uwzględnienie. Zdaniem sądu, organ dokonał błędnej wykładni art. 1 ust. 2a oraz art. 2 u.p.p.w.d., odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego skarżącej, uznając, że skarżąca pozostając na świadczeniu pielęgnacyjnym na jedno z dzieci, nie spełnia przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego na pozostałe dzieci.

W ponownym postępowaniu organ uwzględni stanowisko sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Elżbieta Trykoszko Barbara Romanczuk Anna Bartłomiejczuk