Nabywca udziału w spadku po przeddekretowej właścicielce. Sąd uchylił decyzję Wojewody

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lipca 2026 r. nr 2489/2026 Wojewoda Mazowiecki uchylił decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 12 grudnia 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską i zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Przedmiotem postępowania jest nieruchomość przy ul. [...] ozn. hip. jako "[...]", rej. hip. [...], oraz w części projektowanych hip. Nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], znajdująca się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r.

o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Z dniem wejścia w życie ww. dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. 1950, Nr 14, poz. 130).

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa X Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 16 czerwca 2005 r. część księgi hipotecznej pod nazwą "[...]", inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów I, II, III i IV uległa zniszczeniu. Na podstawie pozostałej części nie można określić czy część zaginiona zawierała wpisy i jakiej treści. Jak wynika z zachowanej części niniejszej księgi, na k-137 księgi umów tomu IV znajduje się wniosek nr 34 z dnia 5 stycznia 1943 r. ,w którym został powołany akt zdziałany dnia [...] lipca 1942 r., za nr rep. [...] przed A. G. notariuszem w [...], na mocy którego E. D., M. K. i M. K. z domu D. oraz A. D., M. D. i M. K. jako spadkobiercy P. D., należącą do nich część uregulowanej w niniejszej księdze nieruchomości, zawierającą obszaru 5 ha 4142, 75 mkw. i oznaczoną literami s.b.c.d.e.f.t.s. na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tej księgi sprzedali H. R. Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] marca 1944 r. wniosek nr [...] został zatwierdzony. Zaś na k-231 księgi umów tomu IV znajduje się wniosek nr [...] z dnia [...] marca 1944 r., z którego wynika, iż H. R. figurowała jako właścicielka gruntu o obszarze 5 ha 4142,75 mkw. wskazanego na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu I tej księgi, a ponieważ grunt ten został rozparcelowany, zgodnie z planem złożonym pod [...] nr [...] zbioru dowodów tomu IV i działki oznaczonej na tymże planie miejskim numerami [...] zawierające ogólnego obszaru 35.745 mkw., wydzielone zostały do księgi oddzielnej oznaczonej powołanymi wyżej numerami, zaś do działu II wykazu została zaprojektowana następująca treść: H. R.- a) co do gruntu o obszarze 1 ha 1728,25 mkw., odchodzącego pod regulację ulic [...] i pięciu projektowanych w granicach określonych na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowód tomu IV tej księgi literami k.l.ł.m.n.o.p.r.s.t.u.w.x.y.z.al.bl.cl.dl.el.fl.gl.hl.i2.f.g.k, b) co do gruntu o obszarze 3149,50 mkw., odchodzącego na cele użyteczności publicznej w granicach określonych na tymże planie literami a.i.b.y4.m.ł.l.k.h.j.a. i c) co do działek oznaczonych na tymże planie nr [...] o obszarze 592 mkw, nr [...] o obszarze 592 mkw, nr [...] o obszarze 592 mkw, nr [...] o obszarze 592 mkw, nr [...] o obszarze 592 mkw i nr [...] o obszarze 560 mkw." Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] marca 1944 r. wniosek nr [...] został zatwierdzony.

Z postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, Wydział II Cywilny z dnia 19 listopada 1992 r., sygn. akt [...] wynika, że prawa do spadku po H. R. z d. B. zmarłej [...] listopada 1980 r., na podstawie ustawy nabył w całości wnuk K. R.

Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. K. R. reprezentowany przez adwokata R. N. zwrócił się o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką położoną w [...] w obrębie ulic [...] i [...] o powierzchni całkowitej 5 ha 4142,75 m2, oznaczonej księdze hipotecznej nieruchomości pod nazwą "[...]" inw. Nr [...], która na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. przeszła na własność państwa. Jako podstawę wniosku wskazał art. 215| C) §2 u.g.n.

Aktem notarialnym z dnia [...] września 2010 r., nr Rep. [...] sporządzonym przed P. S. - Notariuszem w [...], K. R. udzielił J. P. pełnomocnictwa między innymi do zawierania i rozwiązywania wszelkich umów i porozumień, a w szczególności umów zlecenia, sprzedaży (warunkowych i rozporządzających) oraz wszelkich innych umów związanych z tym pełnomocnictwem dotyczących nieruchomości dla której była prowadzona księga wieczysta "[...]".

Aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r., nr Rep. [...] sporządzonym przed P. K. Notariuszem w [...] J. P. działający w imieniu własnym jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K. R. sprzedał spadek po H. R.: K. S. (udział w wysokości 1/4 części), K. S. (udział w wysokości 1/4 części), M. K. (udział w wysokości 1/4 części), J. P. (udział w wysokości 1/4 części) oraz została zawarta umowa o dział spadku.

Decyzją nr 518/GK/DW/2011 z dnia 24 listopada 2011 r. Prezydenta

m.st. Warszawy działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r.

o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 z późn. zm), art. 104 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 4 pkt 9bl art. 11 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. la i 5 oraz art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) orzekł:

w punkcie 1 o przyznaniu odszkodowania w kwocie 3.589.458 zł (słownie złotych: trzy miliony pięćset osiemdziesiąt dziewięć tysięcy czterysta pięćdziesiąt osiem złotych) za części nieruchomości o powierzchni 423 m2 położonych w [...] przy

ul. [...] ozn. jako "[...]", rej:

część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu [...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu [...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu

[...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...]

z obrębu [...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu [...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu [...], - część nr hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr: [...] z obrębu [...],

w punkcie 2 o przyznaniu powyższego odszkodowania na rzecz J. P. uznając, iż obie przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n. umożliwiające przyznanie odszkodowania zostały spełnione.

Wskazując jednocześnie, że odszkodowanie zostanie wypłacone w całości przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, działającego jako organ wykonawczy Miasta Stołecznego Warszawy (pkt. 3 decyzji). Informując przy tym, że wypłata odszkodowania nastąpi jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, w formie przelewu na podane przez stronę konto bankowe (pkt. 4 decyzji) oraz pouczając, iż do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego (pkt. 5 decyzji).

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich decyzją

nr KR II R 12/19 z dnia 20 stycznia 2020 r. uchyliła ww. w całości decyzję Prezydenta

m. st. Warszawy nr 518/GK/DW/2011 z dnia 24 listopada 2011 r. i przekazała sprawę

do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca

2021 r., sygn. akt I SA/Wa 786/20 orzekł o oddaleniu skargi.

Wyrokiem z dnia 20 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 393/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Decyzją nr 905/SD/2023 z dnia 12 grudnia 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy:

– w punkcie 1 umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w stosunku do J. P.;

– w punkcie 2 zobowiązał J. P. do zwrotu na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy, w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja ta stanie się ostateczna, na rachunek bankowy nr 23 1030 1508 0000 0005 5000 1004 zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia

24 listopada 2011 r., Nr 518/GK/DW/2011, uchyloną decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 20 stycznia 2020 r., nr KR II R 12/19 w kwocie wynoszącej na dzień wydania decyzji 5.385.228 zł (pięć milionów trzysta osiemdziesiąt pięć tysięcy dwieście dwadzieścia osiem złotych).

Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie uznając, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wskazano, że nabycie roszczeń na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tym aktu notarialnego z dnia [...] stycznia

2011 r., nr Rep. [...] sporządzonego przed P. K. Notariuszem

w [...], nie powoduje przejścia uprawnień wynikających z dekretu warszawskiego ani nie daje legitymacji do dochodzenia odszkodowania z art. 215 ust. 2 u.g.n. Organ przyjął, że uprawnionym do występowania z takim roszczeniem może być wyłącznie były właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca, a wnioskodawca nie wykazał następstwa prawnego po osobie uprawnionej. Organ uzasadniając brak interesu prawnego wnioskodawcy, powołał się m. in. na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dna 30 czerwca 2022 r., sygn. I OPS 1/22, dotyczącą konieczności istnienia normy prawa materialnego stanowiącej podstawę legitymacji procesowej strony, a także na wyroki NSA: z 22 lutego 2023 r., sygn. I OSK 1022/20, z 29 | marca 2011, sygn. I OSK 597/10, z 25 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1010/06.

W konsekwencji uznano, że postępowanie wszczęto na żądanie podmiotu niebędącego stroną, co skutkowało jego bezprzedmiotowością i uzasadniało umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Jednocześnie organ wskazał, iż zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego J. B. w dniu [...] listopada 2023 r. określającym wartość zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość gruntową położoną w [...] przy ul. [...] i [...] dz. ew. nr [...]

w obrębie [...] o pow. 4.223 m2 (d. Nieruchomość hipoteczna "[...]", rej. hip. [...], rej. hip. cz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] według stanu na dzień 20 listopada 2023 r. wyniosła 5.385.228 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P.

Wojewoda rozpatrując sprawę wskazał, że jak wynika z ww. decyzji, ustalając strony postępowania odszkodowawczego prowadzonego w trybie art. 215 u.g.n. organ pierwszej instancji uznał, iż akt notarialny z dnia [...] stycznia 2011 r., nr Rep. [...] sporządzony przed P. K. Notariuszem w [...], na mocy którego J. P. działający w imieniu własnym jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K. R. sprzedał spadek po H. R.: K. S. (udział w wysokości 1/4 części), K. S. (udział w wysokości 1/4 części), M. K. (udział w wysokości 1/4 części), J. P. (udział w wysokości 1/4 części) oraz umowa o dział spadku, nie może wywierać skutków na gruncie postępowań administracyjnych toczących się w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości.

W związku z tym uznał, że wnioskodawca J. P. nie jest następcą prawnym dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości, a tym samym nie jest stroną niniejszego postępowania.

Odnosząc się do powyższego Wojewoda wskazał, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.). Potwierdzenie posiadania interesu prawnego, co skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego, powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny polega na możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym normy prawa materialnego do podmiotu oczekującego ochrony prawnej. Zatem ustalenie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza wskazanie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego dany podmiot może domagać się czynności organu. Musi przy tym też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego,

z której wywodzony jest interes prawny. Interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. lub obowiązek może wypływać nie tylko z konkretnego przepisu powołanego jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia, ale i z przepisów regulujących prawa i obowiązki osób, których to prawa i obowiązki zderzają się z prawami i obowiązkami podmiotów, których uprawnienia wynikają z zastosowanego w sprawie przepisu prawa materialnego (zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2000 r., I SA 565/99). Interes prawny może zatem wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, lecz także z norm prawa materialnego cywilnego, wiążących się bezpośrednio z sytuacją prawną określonego podmiotu kształtowaną decyzją administracyjną.

Wojewoda podkreślił, iż źródłem praw i roszczeń wynikających ze spadku po H. R., w tym roszczeń o charakterze odszkodowawczym przysługujących K. R. było nabycie spadku po ww. H. R., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, Wydział II Cywilny z dnia

[...] listopada 1992 r., sygn. akt [...]. Następnie umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2011 r., nr Rep. [...] sporządzoną przed P. K. Notariuszem w [...], K. R. sprzedał spadek po H. R., m. in. J. P. w postaci udziału w wysokości 1/4 w spadku.

Prezydent m.st. Warszawy, błędnie zatem zdaniem Wojewody utożsamia przeniesienie praw i roszczeń do nieruchomości na podstawie art. 509 § 1 i 2 k.c.

ze zbyciem spadku regulowanym na podstawie art. 1051 k.c. w zw. z art. 1052 k.c.

i 1053 k.c. Powyższe prowadzi do błędnego wniosku, że na podstawie umowy sprzedaży udziału w spadku z dnia [...] stycznia 2011 r., nr Rep. [...] przeniesiono roszczenia na podstawie art. 509 § 1 i 2 k.c, podczas gdy z literalnej treści tej umowy wynika, że J. P. działający w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz K. R. sprzedaje spadek po H. R. na rzecz m. in. J. P. w udziale wynoszącym 1/4 spadku. Rozróżnienie pomiędzy przelewem roszczeń (sukcesją singularną), a przeniesieniem praw i roszczeń wchodzących w skład spadku (sukcesją uniwersalną) ma istotne znaczenie dla oceny przejścia uprawnień strony postępowania nawet przy przyjęciu poglądu prezentowanego przez Prezydenta m.st. Warszawa w ślad za uchwałą NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. (I OPS 1/22, LEX 3361993).

Spadkobierca zmarłego właściciela, w myśl art. 922 § 1 k.c., nabywa prawa

i obowiązki majątkowe zmarłego, w tym nabywa roszczenia związane z dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, w tym o charakterze odszkodowawczym powiązane z dekretem warszawskim. Powyższe uprawnia spadkobiercę do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym związanym z dekretem warszawskim. Zgodnie z art. 1053 k.c. nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, czyli wchodzi we wszelkie w sytuacje prawne, w których znajdował się spadkobierca związane ze spadkiem. Oznacza to, że na zasadzie sukcesji uniwersalnej nabywca spadku uno actu uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie ciężary wynikające z dziedziczenia przez zbywcę. W wyniku powyższego nabywca spadku jest uprawniony do podejmowania tych działań, które mógł podjąć spadkobierca. Treść art. 1053 k.c. stanowi ustawowe potwierdzenie, że nabywca spadku staje się następcą zbywcy pod tytułem ogólnym. Umowa przenosząca spadek powoduje nie tylko wstąpienie nabywcy w prawa i obowiązki zbywcy, ale i w całą jego sytuację prawną jako spadkobiercy (art. 1051 k.c.). Wstąpienie w sytuację prawną spadkobiercy ma miejsce

z chwilą zawarcia umowy, bez potrzeby podejmowania dodatkowych czynności ze strony nabywcy spadku.

W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał zatem nadmiernie uproszczonej kwalifikacji prawnej aktu notarialnego z dnia [...] stycznia

2011 r., nr Rep. [...], utożsamiając skutki umowy zbycia spadku ze skutkami przelewu wierzytelności, o którym mowa w art. 509 § 1 i 2 k.c., bez przeprowadzenia pogłębionej analizy charakteru prawnego tej czynności oraz wynikających z niej następstw w sferze sukcesji praw i obowiązków spadkobiercy określonego w art. 1051

— 1053 k.c.

W szczególności organ pierwszej instancji nie rozważył, że w dacie zawarcia ww. umowy roszczenie odszkodowawcze z art. 215 ust. 2 u.g.n. nie miało charakteru skonkretyzowanej wierzytelności administracyjnoprawnej, lecz stanowiło element ogólnej sytuacji prawnej związanej ze spadkiem po dawnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości. Przedmiotem obrotu prawnego nie była zatem wyłącznie wyodrębniona wierzytelność odszkodowawcza, lecz udział w całokształcie praw i obowiązków majątkowych wynikających ze spadku, obejmujących również ekspektatywę dochodzenia roszczeń dekretowych i odszkodowawczych.

Powyższe okoliczności wymagały wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonania pogłębionej oceny treści aktu notarialnego, przy uwzględnieniu całokształtu regulacji prawa cywilnego odnoszących się do skutków zbycia spadku. Tymczasem organ pierwszej instancji ograniczył się do mechanicznego zastosowania uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22, pomijając odmienność stanu faktycznego niniejszej sprawy. Uchwała ta odnosiła się do skutków umowy przelewu wierzytelności odszkodowawczej wynikającej ze sfery prawa publicznego, natomiast niniejsza sprawa dotyczy skutków umowy zbycia spadku, prowadzącej zgodnie z art. 1053 k.c., do sukcesji uniwersalnej praw i obowiązków spadkobiercy. Z tego względu uchwała I OPS 1/22 nie mogła zostać zastosowana automatycznie, bez uprzedniego zbadania charakteru prawnego czynności dokonanej przez strony aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r., nr Rep. [...].

Jednocześnie organ pierwszej instancji nie odniósł się w sposób wyczerpujący do aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych wskazujących na konieczność odróżnienia skutków sukcesji uniwersalnej wynikającej ze zbycia spadku do skutków singularnego przelewu wierzytelności. W szczególności pominięto poglądy wyrażone

m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. I SA/Wa 753/23, czy też wyroku z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2068/23 zgodnie z którymi nabywca spadku wstępuje w całą sytuację prawną spadkobiercy, a skutki takie nie mogą być utożsamiane wyłącznie z przelewem wierzytelności.

W konsekwencji organ pierwszej instancji naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny skutków prawnych aktu notarialnego z dnia 19 stycznia 2011 r., a także brak wszechstronnego wyjaśnienia charakteru prawnego roszczeń wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n.. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik, sprawy albowiem doprowadziło do przedwczesnego uznania, że odwołującemu nie przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., a w konsekwencji

do bezpodstawnego umorzenia postępowania na podstawie art. 105 k.p.a.

Ponadto, organ pierwszej instancji w powyższym zakresie dopuścił się naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 509 § 112 k.c. w zw. z art. 128 ust 1 u.g.n. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego przez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, że pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 (LEX 3361993) odnosi się również do sytuacji sprzedaży udziału w spadku po przeddekretowym właścicielu.

Przechodząc do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w punkcie

2 decyzji Wojewoda podkreślił, iż podstawę materialnoprawną tego rozstrzygnięcia stanowi art. 132 ust. 3a u.g.n. Zgodnie z treścią tego przepisu, "Jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu."

Przepis ten ustanawia szczególną administracyjną regulację dotyczącą skutków wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wypłaty świadczenia odszkodowawczego. Charakter prawny obowiązku przewidzianego w art. 132 ust.

3a u.g.n. pozostaje bezpośrednio związany z administracyjnoprawnym stosunkiem odszkodowawczym wynikającym z ustawy o gospodarce nieruchomościami, a źródłem tego obowiązku pozostaje decyzja administracyjna ustalająca odszkodowanie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym sprawy dotyczące waloryzacji odszkodowania oraz zwrotu świadczenia przewidzianego w art. 132 ust. 3a u.g.n. zachowują administracyjnoprawny charakter i mogą być rozstrzygane w formie decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 521/21, wskazał, że kwestia dopuszczalności administracyjnoprawnego trybu rozstrzygnięcia spraw związanych z waloryzacją odszkodowania nie budzi obecnie kontrowersji w orzecznictwie. NSA podkreślił, że źródłem żądania waloryzacji pozostaje akt administracyjny ustalający wysokość odszkodowania, wobec czego również spór dotyczący wysokości świadczenia zwaloryzowanego zachowuje administracyjnoprawny charakter. Sąd wskazał, jednocześnie, że art. 132 ust. 3 u.g.n. stanowi o prawie jednostki do waloryzacji odszkodowania na dzień jego zapłaty. Powyższe stanowisko ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, albowiem ustawodawca w sposób wyraźny powiązał mechanizm waloryzacji z rzeczywistym momentem wykonania obowiązku restytucyjnego.

Analiza literalna art. 132 ust. 3a u.g.n. prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie posłużył się pojęciem waloryzacji "na dzień wydania ostatecznej decyzji". Przepis ten odwołuje się natomiast do waloryzacji "na dzień zwrotu". Zwrot ten należy zatem rozumieć jako rzeczywistą datę wykonania obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, a więc faktyczny moment zapłaty.

Powyższe ma fundamentalne znaczenie dla konstrukcji obowiązku przewidzianego w art. 132 ust. 3a u.g.n. Przepis ten odnosi się do konkretnego, rzeczywistego momentu wykonania obowiązku restytucyjnego, tj. "na dzień zwrotu:. Wysokość zwaloryzowanego odszkodowania zależy zatem od rzeczywistej daty wykonania obowiązku. Waloryzacja służy bowiem zachowaniu aktualnej wartości świadczenia pieniężnego.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji, wydając punkt 2 decyzji nie tylko stwierdził istnienie obowiązku zwrotu wypłaconego odszkodowania wynikającego z art. 132 ust. 3a u.g.n., lecz jednocześnie ustalił konkretną, definitywną, wysokość zwaloryzowanego odszkodowania oraz zobowiązał stronę do jego zwrotu w terminie

14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W ocenie organu odwoławczego taka konstrukcja rozstrzygnięcia budzi istotne wątpliwości z punktu widzenia prawidłowego, literalnego zastosowania mechanizmu waloryzacji przewidzianego w art. 132 ust 3a u.g.n. Organ pierwszej instancji utożsamił bowiem dzień waloryzacji z hipotecznym terminem wymagalności zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania wynikającym z decyzji administracyjnej. Tymczasem dzień wymagalności obowiązku nie musi być tożsamy z rzeczywistym dniem zwrotu świadczenia. Możliwe są bowiem sytuacje, w których świadczenie nie zostanie spełnione we wskazanym terminie. Co skutkowało by tym, iż kwota ustalona wcześniej przez organ w decyzji administracyjnej może przestać odpowiadać waloryzacji "na dzień zwrotu" wymaganej przez ustawę.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż organ pierwszej instancji przedwcześnie dokonał definitywnego ustalenia wysokości świadczenia zwaloryzowanego, mimo że rzeczywista data wykonania obowiązku nie była jeszcze znana. Organ przyjął bowiem hipoteczną przyszłą datę wykonania obowiązku, podczas gdy literalne brzmienie art. 132 ust. 3a u.g.n. odwołuje się do rzeczywistego dnia zwrotu świadczenia.

Powyższe wątpliwości znalazły również potwierdzenie na etapie postępowania odwoławczego. W niniejszej sprawie wysokość zwaloryzowanego odszkodowania została ustalona przez organ pierwszej instancji w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J. B. w dniu

[...] listopada 2023 r. określającym wartość zwaloryzowanego odszkodowania

za nieruchomość gruntową położoną w [...] przy ul. [...]

i [...] dz. ew. nr [...]. w obrębie [...] o pow. 4.223 m2 (d. Nieruchomość hipoteczna "[...]", rej. hip. [...], rej. hip. cz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] według stanu na dzień 20 listopad 2023 r. wyniosła 5.385.228 zł. Mechanizm waloryzacji przewidziany w art. 132 ust. 3a u.g.n. pozostaje jednak ściśle związany ze zmiennymi wskaźnikami ekonomicznymi publikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny, a tym samym ma charakter dynamiczny i zależny od momentu wykonania obowiązku restytucyjnego. W związku z powyższym organ odwoławczy, realizując obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy wynikający ż art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., podjął czynności w trybie art. 136 k.p.a. celem weryfikacji aktualności podstaw waloryzacyjnych przyjętych przez organ pierwszej instancji, w tym aktualności opinii rzeczoznawcy majątkowego stanowiącego podstawę ustalenia wysokości świadczenia (pismo Wojewody Mazowieckiego z dnia 16 stycznia 2026 r.). Przy piśmie z dnia 13 marca 2026 r. organ pierwszej instancji w odpowiedzi przekazał nową opinię sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego J. B. z datą waloryzacji, która według stanu na dzień 6 marca 2026 r. wynosiła 5.888, 614 zł., po uwzględnieniu daty aktualnego wskazania waloryzacji z dnia 30 stycznia 2026 r. opublikowanego przez GUS. Sama konieczność dokonania takiej weryfikacji na etapie postępowania odwoławczego dodatkowo potwierdza, że wysokość świadczenia ustalona przez organ pierwszej instancji nie miała charakteru definitywnego i trwałego, lecz pozostawała zależna od aktualnych parametrów waloryzacyjnych odnoszonych przez ustawodawcę do dnia zwrotu świadczenia.

Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla wykładni art. 132 ust. 3a u.g.n. Skoro bowiem już na etapie postępowania odwoławczego zachodzi konieczność badania aktualności podstaw ustalenia wysokości świadczenia, oznacza to, że ustalenie definitywnej kwoty zwaloryzowanego odszkodowania w decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło przedwcześnie względem ustawowego obowiązku waloryzacji odnoszącego się do "dnia zwrotu". Operat szacunkowy sporządzony na potrzeby waloryzacji kwoty odszkodowania nie ma charakteru trwałego. Jego przydatność procesowa pozostaje związana z aktualnością danych stanowiących podstawę ustaleń rzeczoznawcy opartych na zmiennych wskaźnikach GUS. W przypadku znaczonego upływu czasu pomiędzy sporządzeniem operatu a rozpoznaniem sprawy zachodzi konieczność oceny, czy przyjęte podstawy waloryzacyjne zachowują aktualność i nadal pozwalają na ustalenie świadczenia odpowiadającego wartości "na dzień zwrotu".

Organ pierwszej instancji zatem wadliwie zastosował mechanizm waloryzacji wynikający z art. 132 ust. 3a u.g.n.

Powyższe naruszenie art. 132 ust. 3a u.g.n. pozostaje dodatkowo związane

z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., albowiem organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący aktualnych podstaw waloryzacji świadczenia ani wpływu dalszego prowadzenia postępowania odszkodowawczego na możliwość wydania definitywnego rozstrzygnięcia restytucyjnego.

Ocena powyższa pozostaje szczególnie istotna w realiach niniejszej sprawy z uwagi na fakt, że zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, postępowanie odszkodowawcze prowadzone na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie powinno zostać umorzone z przyczyn wskazanych w skarżonej decyzji. Organ odwoławczy uznał bowiem, że wnioskodawca nadal posiada interes prawny w merytorycznym rozpoznaniu sprawy odszkodowawczej, wobec czego punkt 1 skarżonej decyzji podlega uchyleniu.

Organ odwoławczy dostrzega, że systemowa wykładnia art. 132 u.g.n.,

w szczególności w kontekście ust. 1 tego przepisu przewidującego 14 — dniowy termin wykonania obowiązku odszkodowawczego od dnia, w którym decyzja podlega wykonaniu, może przemawiać za dopuszczalnością określenia w decyzji administracyjnej zarówno wysokości świadczenia podlegającego zwrotowy, jak i terminu jego wykonania. Konstrukcja taka pozostaje również związana z koniecznością zapewnienia wykonalności decyzji oraz możliwości jej ewentualnego wykonania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Powyższe nie eliminuje jednak konieczności ścisłego stosowania art. 132 ust. 3a u.g.n., który wyraźnie odwołuje mechanizm waloryzacji do dnia rzeczywistego zwrotu świadczenia. Ponownie bowiem należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy organ pierwszej instancji dokonał definitywnego ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania w sytuacji, gdy postępowanie nadal wymagało merytorycznego rozpoznania, rzeczywisty dzień wykonania obowiązku nie był znany, a podstawy waloryzacyjne wymagały dalszej weryfikacji.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że:

punkt 1 skarżonej decyzji został wydany z naruszeniem art. 215 ust. 2 u.g.n.

w związku z art. 28 k.p.a., art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 1051 k.c., art. 1053 k.c., art. 509 § 1

i 2 k.c., art. 105 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.,

punkt 2 skarżonej decyzji zostały wydane z naruszeniem art. 132 ust. 3a u.g.n.

w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 10 k.p.a.

Mając na uwadze całokształt wskazanych wyżej okoliczności, organ odwoławczy uznał, że należało uchylić skarżoną decyzję w całości i przekazać do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, albowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przy przedwczesnym przyjęciu określonych założeń materialnoprawnych, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji:

zobowiązany będzie zatem do uznania legitymacji procesowej stron postępowania, z uwzględnieniem charakteru prawnego umowy zbycia spadku oraz skutków wynikających z art. 1051 — 1051 k.c., a także aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych odnoszących się do sukcesji uniwersalnej w postępowaniach dekretowych i odszkodowawczych,

zobowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego

z uwzględnieniem wskazań wynikających z oceny prawnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich zawartych w decyzji z dnia 20 stycznia

2020 r., nr KR II R 12/19 i zaakceptowanej następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 786/20,

po wyjaśnieniu powyższych okoliczności, zobowiązany będzie do dokonania ponownej oceny przesłanek zastosowania art. 132 ust. 3a u.g.n., uwzględniając administracyjny charakter obowiązku zwrotu świadczenia oraz konieczność ścisłego stosowania mechanizmu waloryzacji przewidzianego w tym przepisie,

zobowiązany będzie do dokonania aktualnych ustaleń dotyczących podstaw waloryzacyjnych świadczenia, w tym oceny aktualności opinii rzeczoznawcy majątkowego stanowiącego podstawę ustalenia wysokości świadczenia, a także zapewnienia stronom możliwości wypowiedzenia się co do całokształtu materiału dowodowego przed wydaniem rozstrzygnięcia,

zobowiązany będzie do rozważenia takiego sposobu procedowana, który pozwoli na ustalenie wysokości świadczenia w możliwie ścisłym związku z rzeczywistym momentem wykonania obowiązku zwrotu, zgodnie z art. 132 ust. 3a u.g.n. odnoszącym waloryzację do dnia zwrotu świadczenia.

Sprzeciw od decyzji Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł J. P. zarzucając jej naruszenie:

art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., przez wydanie rozstrzygnięcia kasacyjnego (uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia) co do obowiązku zwrotu, mimo braku ustawowych przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a., tj. mimo że rozpoznanie tej części sprawy nie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ani w całości, ani

w znacznej części, a sprawa nadawała się do merytorycznego (reformatoryjnego) rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy w drodze uchylenia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy i umorzenia postępowania, podczas gdy zagadnienie dopuszczalności administracyjnoprawnego trybu dochodzenia zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania miało charakter wyłącznie prawny i było rozstrzygalne na podstawie zgromadzonego materiału, a jego prawidłowe rozstrzygnięcie prowadziło do wniosku, że administracyjny obowiązek zwrotu nie powstał, a organ nie miał kompetencji do orzekania w tym przedmiocie w formie decyzji, a w konsekwencji przekazanie sprawy "do wyjaśnienia"

i nakazanie organowi I instancji; ponownej oceny przesłanek zastosowania art. 132 ust. 3a u.g.n. było niedopuszczalne, skoro sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia definitywnego;

2. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2026 r. poz. 399; dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3, art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia

9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych

z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795; dalej: "Ustawa o Komisji") przez przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i nakazanie ponownej oceny przesłanek art. 132 ust. 3a u.g.n., podczas gdy uchylenie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2011 r. (na podstawie której wypłacono odszkodowanie) nastąpiło nie

w nadzwyczajnym trybie k.p.a., lecz decyzją Komisji w trybie art. 29 ust. 1 pkt 3

w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy o Komisji, która w art. 31 ust. 1 pkt 1 Ustawy o Komisji zawiera samodzielny, wyłączny reżim obowiązku "zwrotu równowartości nienależnego świadczenia", gdyż skoro Ustawa o Komisji stanowi "lex specialis" wobec art. 132 ust. 3a u.g.n., a Komisja nie orzekła o obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia (art. 31 ust. 1 pkt 1 Ustawy o Komisji), co należy traktować jako odstąpienie od jego nałożenia (art. 31 ust. 4 Ustawy o Komisji), to administracyjny obowiązek zwrotu nie powstał, a tryb art. 132 ust. 3a u.g.n. jest wyłączony, co jest zagadnieniem prawnym przesądzającym o umorzeniu postępowania, nie zaś o przekazaniu go celem "wyjaśnienia";

3. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 3a u.g.n. w zw. żart. 19 k.p.a., art. 2 § 1

i 3 k.p.c. oraz art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. przez przyjęcie administracyjnoprawnego charakteru obowiązku zwrotu i przekazanie sprawy, podczas gdy art. 132 ust. 3a u.g.n. nie zawiera normy kompetencyjnej upoważniającej organ administracji do władczego ustalenia i waloryzacji świadczenia podlegającego zwrotowi w drodze decyzji (w przeciwieństwie do art. 129 ust. 1, art. 142 ust. 1 czy art. 132 ust. 3 u.g.n., które taką kompetencję wysławiają wprost), a w konsekwencji spór o zwrot równowartości wypłaconego świadczenia ma charakter cywilny i podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny na drodze powództwa o zapłatę, co również przesądzało o umorzeniu postępowania administracyjnego, a nie o jego kontynuowaniu po przekazaniu;

Z ostrożności procesowej skarżący wskazał, że decyzja Wojewody Mazowieckiego naruszyła:

1. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 3a u.g.n. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., przez przekazanie sprawy do ponownej oceny przesłanek art. 132 ust. 3a u.g.n., podczas gdy wskutek uchylenia przez organ odwoławczy pkt 1 decyzji Prezydenta m.st. Warszawy i reaktywowania merytorycznego postępowania odszkodowawczego obowiązek zwrotu nie mógł się skonkretyzować przed prawomocnym zakończeniem tego postępowania, wobec czego sprawa zwrotu była bezprzedmiotowa (przedwczesna) i podlegała umorzeniu, nie zaś przekazaniu;

2. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz art. 136 § 1 k.p.a., przez wydanie rozstrzygnięcia kasacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, mimo że w zakresie obowiązku zwrotu spór miał charakter wyłącznie prawny (dopuszczalność: administracyjnoprawnego trybu, wykładnia art. 132 ust. 3a u.g.n.), o czym świadczy sama treść wskazań zawartych w pkt 3-5 uzasadnienia decyzji Wojewody Mazowieckiego, które nie dotyczą okoliczności faktycznych wymagających przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, lecz obejmują dokonanie oceny prawnej (wskazanie 3), wykładni i sposobu stosowania przepisu co do momentu waloryzacji (wskazanie 5) oraz co najwyżej jednostkowej czynności polegającej na aktualizacji operatu, możliwej

do przeprowadzenia w trybie art. 136 § 1 k.p.a. i połączonej z zapewnieniem stronom gwarancji procesowej wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a. (wskazanie 4), podczas gdy spór ograniczony do oceny prawnej obligował organ odwoławczy do merytorycznego (reformatoryjnego) załatwienia sprawy, w tym jej umorzenia (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.),

a nie do jej przekazania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sprzeciw jest zasadny.

Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej (z art. 138 § 2 K.p.a.). Spod kontroli sądowej sprawowanej w tym trybie wyłączona jest zatem, co do zasady, możliwość oceny problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Sąd nie ocenia zatem istoty sporu, a prawidłowość przekazania sprawy przez organ odwoławczy do ponownego zbadania przez organ pierwszej instancji. Inaczej mówiąc, kontrolując legalność rozstrzygnięcia wydanego na zasadzie art. 138 § 2 K.p.a. zasadniczo Sąd nie weryfikuje prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w ramach których organ odwoławczy stwierdził potrzebę wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Ocenia jedynie, czy zaistniały ustawowe przesłanki uprawniające do wydania tej decyzji.

Niemniej jednak, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. Powyższe jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 138 § 2a K.p.a. jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów. W konsekwencji, w świetle art. 138 § 2 K.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać także przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć w danej sprawie zastosowanie. Artykuł 64e p.p.s.a. nie oznacza braku kompetencji sądu administracyjnego do oceny prawidłowości wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w świetle hipotezy określonych przepisów prawa materialnego. Nie eliminuje też stosowania art. 134 § 1 p.p.s.a. O ile zatem sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji nie może oceniać, czy zostały spełnione przesłanki do wydania przez organ administracji decyzji pozytywnej, czy też negatywnej, to jednak musi ocenić, czy zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 132/19, ONSAiWSA 2020/2/19).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał,

że wniesiony sprzeciw zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a., co powodowało konieczność jej uchylenia.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania było ustalenie odszkodowania

za nieruchomość objętą działaniem dekretu w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. Przy czym organ pierwszej instancji uznał, że osoba wnioskująca o ustalenie odszkodowania

za przedmiotową nieruchomość, jako nabywca udziału w spadku po przeddekretowym właścicielu (w formie umowy cywilnoprawnej) nie legitymuje się interesem prawnym,

o którym mowa w art. 28 K.p.a. do zainicjowania tego postępowania, a w konsekwencji na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie z jej wniosku z 27 sierpnia 2008 r. (pkt 1 decyzji organu pierwszej instancji). Konsekwencją powyższego było również orzeczenie, na podstawie art. 132 ust. 2a u.g.n. (pkt 2 decyzji pierwszej instancji) o zobowiązaniu wnioskodawcy do zwrotu na rzecz m.st. Warszawy, w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna, zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego decyzją Prezydenta z 24 listopada 2011 r., uchyloną decyzją Komisji z 20 stycznia 2020 r., w kwocie wynoszącej na dzień wydania decyzji 5 385 228 zł.

Z kolei Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uznał, że Prezydent niewłaściwie utożsamia przeniesienie roszczeń do nieruchomości na podstawie art. 509 § 1 i § 2 K.c., ze zbyciem spadku regulowanym na podstawie art. 1051 w zw. z art. 1052 i art. 1053 K.c. Powyższe doprowadziło go do błędnego wniosku, że na podstawie umowy sprzedaży udziału w spadku z [...] stycznia 2011 r. przeniesiono roszczenia na podstawie art. 509 § 1 i § 2 K.c., podczas gdy z treści tej umowy wynika, że J. P. działający w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz K. R. zbył m.in. na rzecz J. P. udział wynoszący 1/4 spadku po H. R. W konsekwencji niezasadnie uznano, że wnioskodawca nie ma legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie, co skutkowało wadliwym umorzeniem postępowania, podczas gdy Prezydent winien zbadać zaistnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. Wojewoda zakwestionował również pkt 2 decyzji Prezydenta wskazując, że wadliwie utożsamił on dzień waloryzacji z hipotetycznym terminem wymagalności zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania wynikającym z decyzji administracyjnej, podczas gdy literalne brzmienie art. 132 ust. 3a u.g.n. odwołuje się do dnia zwrotu świadczenia.

Zdaniem Sądu, przedstawione w zaskarżonej decyzji powody podjętego rozstrzygnięcia nie mogły stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podnoszonej przez organy obu instancji kwestii przymiotu strony po stronie wnioskodawcy zauważyć trzeba, że w sprawie bezsporne jest, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydział

II Cywilny z [...] listopada 1992 r. sygn. akt [...] spadek po H. R. (przeddekretowej właścicielce nieruchomości), zmarłej w dniu [...] listopada 1980 r., z mocy ustawy nabył w całości wnuk K. R. Następnie aktem notarialnym Rep. [...] z [...] stycznia 2011 r. J. P. działający w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz K. R. zbył m.in. na rzecz J. P. udział wynoszący 1/4 spadku po H. R. oraz została zawarta umowa o dział spadku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd podziela stanowisko Prezydenta, że nie można uczynić beneficjentem decyzji reprywatyzacyjnej (odszkodowawczej) osoby, która

na gruncie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie mogła być uznana za osobę legitymowaną

do skutecznego ubiegania się o odszkodowanie. Prawo to, z woli ustawodawcy, począwszy od pierwszych ustanowionych w tym przedmiocie regulacji ujętych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), pomyślane było jako przynależne osobom, których bezpośrednio dotyczyły skutki objęcia nieruchomości działaniem dekretu

i ich następców prawnych. Wskazuje na to użyta w redakcji tych przepisów przy określaniu podmiotów, które muszą spełnić ustalone przesłanki warunkujące uzyskaniem odszkodowania, formuła "poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób" oraz "poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni". Zgodnie zaś z definicją legalną określenia "poprzedniego właściciela", sformułowaną w art. 4 pkt 4 u.g.n., jest nią osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Zważywszy z kolei na to, że prawo do uzyskania odszkodowania aktualizowało się kiedy poprzedni właściciel definitywnie pozbawiony został możliwości uzyskania przewidzianego w dekrecie prawa do nieruchomości, a tego skutecznie nie mógł dochodzić nabywca roszczeń dekretowych - co przesądzono w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 (ONSAiWSA 2024/3/28) - nie ma żadnego uzasadnienia by takiego nabywcę odmiennie traktować w sprawie o odszkodowanie za objęte działaniem dekretu nieruchomości. Jakkolwiek pogląd wyrażony w powyższej uchwale oraz sama uchwała, odnoszą się do nabywców roszczeń dekretowych (w wyniku zawartych umów przelewu wierzytelności), to w ocenie Sądu, pozostają one aktualne także przy ocenie pozycji procesowej osób, które nabyły umownie spadek od bezpośrednich spadkobierców. W obu bowiem przypadkach mamy do czynienia z umowami cywilnoprawnymi, które jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej wyżej uchwale, a także podtrzymującej ją uchwale z 16 marca 2026 r. sygn. akt I OPS 4/25 (ONSAiWSA 2026/3/35), nie mogą być źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym. Tym jest wyłącznie norma prawa materialnego. To natomiast, że w następstwie zawartej umowy z [...] stycznia 2011 r. J. P. wszedł, stosownie do art. 1053 K.c., w prawa i obowiązki spadkobiercy ma znaczenie wyłącznie przy ocenie jego uprawnień w sferze cywilnej, a nie administracyjnej. Skutki czynności prawnej, aby wywarły wpływ na sferę praw o charakterze administracyjnym, wymagają by ustawodawca je wyraźnie unormował, co w odniesieniu do uprawnień przewidzianych

w dekrecie i pochodnych im uprawnień przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami nie ma miejsca. Stąd nawet w sytuacji gdyby nie doszło do wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, jego uzyskanie przez stronę umowy, o której mowa w art. 1052 K.c. nie było możliwe. Przeniesienie zaś spadku na osobę trzecią, skutecznie eliminowało także możliwość dochodzenia praw do odszkodowania przez zbywcę spadku. To z kolei oznaczało zaistnienie stanu bezprzedmiotowości postępowania z przyczyn podmiotowych, a w konsekwencji nakładało na organ obowiązek jego umorzenia. Sądowi w składzie orzekającym w sprawie znane są wprawdzie orzeczenia, w których uznaje się prawo umownych nabywców spadku, do bycia stroną postępowań dekretowych czy odszkodowawczych (tytułem przykładu można przywołać wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2003 r. sygn. akt OSA 4/3; https://cbois.nsa.gov.pl), jednakże wyrażonych w tych orzeczeniach zapatrywań nie podziela. Uznaje również, że po podjęciu przywoływanych już wyżej uchwał, a także uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22 (ONSAiWSA 2022/5/64) – przesądzającej,

że z umowy przelewu o jakiej mowa w art. 509 K.c., której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.g.n. nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. - wyrażane w nich stanowisko straciło na aktualności (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 522/26; https://cbois.nsa.gov.pl). Co więcej, zwrócić należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej wyżej uchwale z 16 marca 2026 r. sygn. akt I OPS 4/25 wprost wskazał, odnosząc się do stanowiska wyrażonego w uchwale o sygn. akt I OPS 1/23, że "w żadnym miejscu tego judykatu Naczelny Sąd Administracyjny nie wyraził poglądu na temat podmiotów, które nabyły spadek lub udział spadkowy byłego właściciela nieruchomości warszawskiej na podstawie art. 1051 K.c., a w konsekwencji nie zaakceptował faktu, że źródło interesu prawnego może stanowić czynność prawna w postaci umowy cywilnoprawnej o zbyciu spadku lub udziałów spadkowych".

W konsekwencji, w ocenie Sądu, niezasadnie Wojewoda uznał, że Prezydent umarzając w pkt 1 decyzji z 12 grudnia 2023 r. postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z uwagi na brak podmiotu legitymowanego do dochodzenia roszczenia, w sposób istotny naruszył art. 28 i art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., a także art. 215 ust. 2 u.g.n.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia zwartego w pkt 2 decyzji Prezydenta z 12 grudnia 2023 r., także zakwestionowanego przez Wojewodę, wskazać należy, że zgodnie z art. 132 ust. 3a u.g.n., jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Celem tego przepisu jest zatem unormowanie sytuacji, w której odszkodowanie wypłacone jest nienależne lub nienależne w tej wysokości, w jakiej zostało wypłacone. W okolicznościach przedmiotowej sprawy poza sporem jest, że decyzja Prezydenta z 24 listopada 2011 r., mocą której przyznano wnioskodawcy odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Komisji z 20 stycznia 2020 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 786/20 oddalił skargę wniesioną przez Komisję (NSA wyrokiem z 20 marca 2025 r. sygn. akt I OSK 393/22 oddalił skargę kasacyjną).

Zdaniem Sądu, orzeczenie o zobowiązaniu do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, w trybie art. 132 ust. 3a u.g.n., winno zapaść w formie decyzji administracyjnej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt

II CSK 483/10 (LEX nr 1102851) art. 132 ust. 3a u.g.n., zawarty jest w akcie prawnym należącym systemowo do dziedziny prawa administracyjnego. Sam ten fakt nie przesądza jednakże o niedopuszczalności drogi cywilnej w sprawach objętych jego dyspozycją. Niemniej jednak umiejscowienie tego przepisu nie może być uznane za przypadkowe. Zgodnie z jego treścią, w przypadku, gdy decyzja na podstawie której wypłacono odszkodowanie została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca, są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Przepis ten został wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) i wobec braku szczególnego unormowania

w przepisach przejściowych obowiązuje od 22 września 2004 r. Przepis ten nie przewiduje wprost w jakim trybie ma nastąpić waloryzacja podlegającego zwrotowi odszkodowania. Wskazówek w tym zakresie nie daje również analiza uzasadniania do projektu ustawy, w oparciu o którą wprowadzona została przedmiotowa zmiana. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku waloryzacji odszkodowania na podstawie

art. 132 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym przed 22 września 2004 r. Sposób jego waloryzacji został określony dopiero w powołanej wyżej ustawie zmieniającej (poprzez wprowadzenie nowego brzmienia ust. 3), która dodała do omawianego przepisu także ust. 3a. Należy przy tym zauważyć, iż stanowisko, że waloryzacja odszkodowania, o którym mowa w art. 132 ust. 3 u.g.n., następuje w formie decyzji administracyjnej, zostało wcześniej wyrażone zarówno w judykaturze, jak i doktrynie. Wprowadzenie regulacji zawartej w art. 132 ust. 3 u.g.n. równocześnie w wprowadzeniem ustępu 3a, bez określenia odrębnie sposobu waloryzacji świadczenia określonego w tym przepisie wskazuje raczej na zamiar poddania także tego przypadku trybowi administracyjnemu. Trzeba także uwzględnić, że art. 132 u.g.n. jako całość odnosi się do problematyki związanej z odszkodowaniem należnym za wywłaszczenie nieruchomości, kolejno odnosząc się do poszczególnych kwestii związanych z tym zagadnieniem, w tym również do trybu postępowania, wskazując jako właściwy tryb administracyjny. Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednakże ustawodawca przewidział, iż jego rozstrzygnięcie następuje na drodze postępowania administracyjnego. Wprawdzie w ust. 3a nie wskazano jako właściwej drogi postępowania administracyjnego, a zatem także formy rozstrzygnięcia w tym przedmiocie (tj. decyzji administracyjnej), jednakże należy uznać, iż również w tym zakresie właściwa jest droga postępowania administracyjnego. Wydaje się również, że jednoczesna nowelizacja ust. 3 art. 132 u.g.n. i dodanie ust. 3a wskazuje, że ustawodawca w ust. 3a chciał uniknąć powtórzenia regulacji dotyczącej organu dokonującego waloryzacji. Należy również uwzględnić, że waloryzacja odszkodowania jest ściśle związana z wypłaconym odszkodowaniem dla którego podstawę stanowi decyzja administracyjna. Ustawa o gospodarce nieruchomościami także w innych przypadkach orzekania o odszkodowaniu przewiduje zaś, że o jego waloryzacji rozstrzyga się w trybie administracyjnym (art. 142 ust. 1 i art. 140 ust. 2). Wskazuje to, że jako zasadę orzekania o waloryzacji świadczenia przyznanego w trybie administracyjnym przewidziano w u.g.n. także tryb administracyjny. Brak jest zaś argumentów dla uznania przypadków uregulowanych w art. 132 ust. 3a u.g.n. za stanowiące uzasadnienie dla odstępstwa od tej zasady. Sąd Najwyższy wskazał dalej, że nie można zakładać, że art. 132 ust. 3a wprowadza dla części przypadków waloryzacji odszkodowania wypłaconegona podstawie decyzji administracyjnej tryb administracyjny a dla pozostałych przypadków tryb waloryzacji sądowej. Mając powyższe na uwadze należy art. 132 ust. 3a u.g.n. zaliczyć do przepisów szczególnych wyłączających drogę sądową dla dochodzenia waloryzacji odszkodowania.

Choć tut. Sądowi znane są również poglądy judykatury i doktryny, dotyczące braku konieczności wydania decyzji administracyjnej o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, to jednak poglądy te są niejednolite, a Sąd orzekający w tej sprawie uznał, że zawarcie takiego rozstrzygnięcia w decyzji, z przyczyn wskazanych powyżej, nie narusza prawa. Brak jest bowiem argumentów dla uznania przypadków uregulowanych w art. 132 ust. 3a u.g.n. za stanowiące uzasadnienie dla odstępstwa od decyzyjnego załatwienia kwestii waloryzacji odszkodowania podlegającego zwrotowi. Biorąc pod uwagę sposób ustalania waloryzacji, Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony na tle art. 132 ust. 3 u.g.n., że rozstrzygnięcie

w przedmiocie waloryzacji ma charakter rozstrzygnięcia administracyjnego (por. wyrok

z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 122/08, LEX nr 478286). Waloryzacja to bowiem "dokonanie ustaleń stanu faktycznego, a w następstwie autorytatywne określenie wysokości odszkodowania. W przypadku, gdy norma prawa przyjmuje jednostronne, autorytatywne konkretyzowanie normy prawnej, formą tej autorytatywnej konkretyzacji jest forma decyzji administracyjnej. (...) Skoro zatem ustalenie odszkodowania następuje w formie decyzji administracyjnej, to waloryzacja, która jest uaktualnieniem przyjętej wysokości odszkodowania, także wymaga zachowania tej samej formy, tj. formy decyzji administracyjnej. Podobna sytuacja będzie zatem, w ocenie Sądu, miała miejsce w sytuacji zwrotu nienależnego odszkodowania po jego waloryzacji.

Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że art. 132 ust. 3a u.g.n. wprost nakłada na osobę, która otrzymała odszkodowanie, na podstawie m.in. decyzji uchylonej, obowiązek zwrotu wypłaconego odszkodowania, albo jego części. Jeżeli zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu (po uprzednim uchyleniu decyzji o ustaleniu tego odszkodowania i jego wypłacie) wartość nieruchomości została oszacowana inaczej i ustalono, że odszkodowanie nie przysługuje lub też przysługuje w niższej wysokości (bądź jak ma to miejsce w tej sprawie, umorzono postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania), to osoba, której wypłacono odszkodowanie w niewłaściwej wysokości obowiązana jest zwrócić całość tego odszkodowania lub nadwyżkę. Zdaniem Sądu, Prezydent niewadliwie uznał przy tym, że rozstrzygnięcie tej kwestii może nastąpić w jednej decyzji administracyjnej o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania i o zobowiązaniu do jego zwrotu (po waloryzacji) na skutek uchylenia uprzednio wydanej decyzji. Zawarty przy tym w art. 132 ust. 3a u.g.n. zwrot: "osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu", mając na względzie decyzyjny sposób załatwienia sprawy, oznacza, że kwota zwaloryzowanego odszkodowania winna wynikać właśnie z decyzji wydanej na podstawie art. 132 ust. 3a u.g.n. Przyjęcie zaś za prawidłowe stanowiska Wojewody, że definitywne ustalenie wysokości świadczenia zwaloryzowanego winno mieć miejsce w dacie wykonania obowiązku (z uwagi na wskazany w art. 132 ust. 3a u.g.n. "dzień zwrotu"), a która to w dniu wydania decyzji nie jest jeszcze znana, doprowadziłoby w rzeczywistości do braku możliwości decyzyjnego ustalenia kwoty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi (zawsze bowiem od decyzji pierwszoinstancyjnej w tym przedmiocie przysługiwałoby odwołanie, zaś czas trwania postępowania odwoławczego prowadziłby do zmiany aktualności podstaw waloryzacyjnych – w samej tylko tej sprawie postępowanie odwoławcze trwało prawie 3 lata).

Sądowi z urzędu wiadome jest przy tym, że sądy administracyjnie wielokrotnie kontrolowały decyzje organów administracji publicznej zawierające rozstrzygnięcia zarówno w przedmiocie ustalenia odszkodowania, jak i zobowiązania do zwrotu odszkodowania nienależnie pobranego (zawarte w jednej decyzji i wskazujące konkretne kwoty zwaloryzowanego odszkodowania) i nie uznawały, by rozstrzygnięcia te naruszały prawo materialne, czy przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tym bardziej w sposób rażący (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2466/18 i z 8 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 1666/18; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 35/18 i z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 703/17; https://cbois.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że Wojewoda niezasadnie przyjął w zaskarżonej decyzji, że Prezydent zobowiązując w decyzji z 12 grudnia 2023 r. wnioskodawcę do zwrotu na rzecz m.st. Warszawy, w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna, zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie wynoszącej na dzień wydania decyzji 5 385 228 zł, wadliwie zastosował mechanizm waloryzacji, czym naruszył art. 132 ust. 3a u.g.n. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., bowiem nie wyjaśnił aktualnych podstaw waloryzacji świadczenia, ani wpływu dalszego prowadzenia postępowania odszkodowawczego na możliwość wydania definitywnego rozstrzygnięcia restytucyjnego.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd uznał, że rozpoznając odwołanie Wojewoda dokonał nieuprawnionej oceny legitymacji wnioskodawcy postępowania odszkodowawczego, jak również wadliwie przyjął, że Prezydent błędnie zastosował

art. 132 ust. 3a u.g.n. W konsekwencji nieprawidłowo wydano decyzję kasacyjną.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że kontrola dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 28 K.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. art. 1051-1053 K.c., jak też art. 132 ust. 3a u.g.n. (odmiennej niż zastosowana przez Prezydenta), nie przekracza granic orzekania Sądu w sprawach sprzeciwu tylko w zakresie prawidłowości zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Z art. 138 § 2a K.p.a., jak zauważono powyżej, wynika, że organ odwoławczy w decyzji z art. 138 § 2 K.p.a. określa wytyczne odnośnie do wykładni przepisów prawa, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie a organ pierwszej instancji dokonał ich błędnej wykładni. Skoro tak, to Sąd w ramach rozpatrywania sprzeciwu mógł wypowiadać się odnośnie do prawidłowości zastosowania wykładni przepisów, które zdaniem organu odwoławczego powinny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Umożliwiło to poszerzenie w art. 138 § 2a K.p.a. zakresu elementów jakie organ odwoławczy może zawrzeć w decyzji kasatoryjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 882/23, https://cbois.nsa.gov.pl).

Jeśli chodzi o związanie prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 786/20 na podstawie art. 153 p.p.s.a., należy podnieść, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2024 r. sygn. aktI OSK 968/21 związanie oceną prawną traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego powodującej zdezaktualizowanie się (pierwotnie) wyrażonego poglądu prawnego - co może nastąpić również w związku z tzw. derogacją trybunalską - a ponadto, podjęcia w innej sprawie, w trybie art. 269 p.p.s.a., uchwały zawierającej odmienną wykładnię prawa niż wynikająca z wydanego wyroku, jak również w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu orzeczenia sądowego. Z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni przepisów art. 7 dekretu warszawskiego Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 10 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 1/23 (źródło CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, której treść NSA przywołał i wskazał, że z chwilą podjęcia takiej uchwały, w związku z unormowaniem wprowadzonym przez art. 269 § 1 p.p.s.a., będą nią związane wszystkie składy sądów administracyjnych. Jeśli bowiem postępowanie jest "w toku" (kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego aktu lub czynności organu administracji publicznej nie została zakończona), muszą być zastosowane wszystkie środki zapewniające efektywność tej kontroli. Skoro tak, należy przyjąć, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego konsumuje niejako wykładnię dokonaną w podjętym wcześniej wyroku tego Sądu. Granice związania nią więc wyznacza data podjęcia stosownej uchwały.

Ponadto NSA w powołanym wyroku wskazał, " że skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt II FPS 5/16 (źródło CBOSA) uznał za aktualny - również w odniesieniu do wykładni art. 153 i art. 269 p.p.s.a. - pogląd wyeksponowany w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2008 r. o sygn. I FPS 1/08, że "Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest -

w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy, z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego

w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny". Dla porządku wypada przypomnieć,

że podobne stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

22 września 2011 r., II FSK 511/10. Związanie oceną prawną, o którym mowa

w art. 153 p.p.s.a., nie stoi na przeszkodzie przedstawienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, w trybie określonym w art. 187 § 1 p.p.s.a., do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu zagadnienia, w odniesieniu do którego wypowiedział się w sprawie prawomocnie wojewódzki sąd administracyjny. Jeżeli w podjętej uchwale skład siedmiu sędziów NSA zajął odmienne stanowisko niż sąd pierwszej instancji w uprzednio wydanym prawomocnym wyroku, ocena wyrażona w tym wyroku traci moc z uwagi na wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. ogólną moc wiążącą wszystkie składy sądów administracyjnych poglądu przyjętego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego. Badając relacje pomiędzy regulacjami art. 269 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. (czy też art. 190 p.p.s.a.), należy mieć na względzie to, że uzyskana właśnie dzięki uchwałom jednolitość orzecznictwa sądów stanowi gwarancję państwa prawa, w szczególności zaś pozytywnie wpływa na kształtowanie zaufania obywatela do państwa (por. A. Skoczylas, glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08, OSP 2009/1/4; także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2008 r., I OSK 1946/2006, źródło CBOSA).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób również pominąć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wydawanych w odniesieniu do nieruchomości hipotecznej ,,[...]" m.in. w wyrokach z 16 stycznia 2026 r. sygn. akt I OSK 1878/22, z 4 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 1041/22, I OSK 1042/22, I OSK 530/22, I OSK 1030/22, I OSK 2368/22 czy I OSK 340/23 przyjął stanowisko, zgodnie z którym przedmiotem roszczenia odszkodowawczego z art. 215 ust. 2 u.g.n. może być jeden dom jednorodzinny oraz jedna działka, która przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli oczywiście spełnione są pozostałe przesłanki. Tym samym wystąpienie przez osobę uprawnioną na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. z roszczeniem odszkodowawczym za wskazaną działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i przyznanie tego odszkodowania powoduje, że roszczenie odszkodowawcze wygasa. Skutkiem wygaśnięcia roszczenia odszkodowawczego z art. 215 ust. 2 u.g.n. jest brak podstawy prawnej do dochodzenia odszkodowania za kolejne działki, które powstały z parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]", a które również mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne przed wejściem w życie dekretu. To wygaśnięcie roszczenia odszkodowawczego z art. 215 ust. 2 u.g.n. w związku z jego zrealizowaniem, powoduje zarówno brak podstawy prawnej do żądania odszkodowania przez K. R. za kolejne działki powstałe z parcelacji "[...]" jak również roszczenie, które wygasło nie wchodzi już

w skład spadku jaki nabył K. R. jako spadkobierca H. R. Tym samym K. R. (w imieniu którego na podstawie udzielonego pełnomocnictwa działał J. P.) zawierając w dniu [...] stycznia 2011 r. w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży spadku po H. R., która była właścicielem nieruchomości "[...]" na rzecz: K. S. w udziale 1/4 części, K. S. w udziale 1/4 części, J. P. w udziale 1/4 części oraz M. K. w udziale 1/4 części, nie mógł przenieść na rzecz nabywców spadku roszczeń odszkodowawczych uregulowanych w art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do pozostałych działek powstałych z parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]".

Z powyższych przyczyn należy uznać, że uwzględniając sposób wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. zaprezentowany we wspomnianych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy nie były uprawnione do wydania decyzji ustalającej i przyznającej odszkodowanie na rzecz J. P., ponieważ roszczenie wygasło, a skoro tak, to właściwym rozstrzygnięciem w takiej sytuacji było umorzenie w całości postępowania.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu odwołania Wojewoda uwzględni wskazania i wytyczne zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku i ponownie dokona kontroli decyzji Prezydenta, oceniając całokształt okoliczności sprawy, w tym zarzuty odwołania, jak i zapisy zawarte w operacie szacunkowym odnośnie do waloryzacji odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.