Przekierowanie lotu po powodzi na inne lotnisko nie jest odwołaniem lotu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r., (sygn. akt VI SA/Wa 2204/22) oddalił skargi w sprawie ze skarg T.R., S.R., małoletniego T.R. oraz M.R. (dalej przywoływani jako: "Skarżący", "Strony"), na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej przywoływany jako: "Organ"), z dnia 8 czerwca 2022 r. nr ULC-KOPP/0263-0081/02/19 w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) 261/2004.

Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął ustalenia faktyczne, z których wynika:

1. Do Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga złożona przez pełnomocnika Skarżących, dotycząca naruszenia przez P. S.A. (dalej przywoływana jako: "Uczestnik") przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 s. 1, 2004, s. 1, dalej przywoływane jako: "rozporządzenia (WE) nr 261/2004"), poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na nim w związku opóźnieniem lotu nr [...] na trasie [...] – [...] z 30 sierpnia 2014 r.

2. Po przeprowadzonym postępowaniu, Organ decyzją z 12 lutego 2019 r. stwierdził naruszenie przez Uczestnika art. 7 ust. 1 lit. b) i art. 14 rozporządzenia (WE) 261/2004, polegające na niewypłaceniu Skarżącym odszkodowania w wysokości po 400 euro i niepoinformowaniu Skarżących o przysługujących im prawach, a także ustalił obowiązek wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji i nałożył na Uczestnika karę pieniężną w łącznej wysokości 4800 zł.

3. Decyzją z 8 czerwca 2022 r. Organ uchylił w całości decyzję z 12 lutego 2019 r., stwierdził naruszenie przez Uczestnika art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004, względem Skarżących, polegające na zaniedbaniu obowiązku poinformowania Skarżących o przysługujących im prawach oraz umorzył postępowanie w zakresie nałożenia kary pieniężnej na Uczestnika za naruszenie art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 205a ust. 1 pkt 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 oraz art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1183) – dalej przywoływane jako: "Prawo lotnicze", art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019, poz. 235) – dalej przywoływana jako: "ustawa zmieniająca prawo lotnicze", art. 2, 5, 6, 7, 8, 9, 14 i 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

4. Skarżący wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając w części ww. decyzję w zakresie w jakim stwierdzono brak naruszenia przepisów art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przywoływanym na wstępie wyroku z dnia 2 lutego 2023 r. orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej przywołana jako: "p.p.s.a.").

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że przyjmuje za własne, prawidłowe ustalenia Organu, co do tego, że na podstawie potwierdzonych rezerwacji Skarżący mieli odbyć 30 sierpnia 2014 r. podróż powrotną lotem Uczestnika o nr [...] na trasie [...] – [...] z planowaną godziną startu 10:30 czasu lokalnego (08:30 UTC) oraz czasem przylotu do KTW o godz. 12:35 czasu lokalnego (10:35 UTC). Na prośbę organizatora wycieczki – biura podróży N. sp. z o.o. – lot powrotny [...] w dniu 30 sierpnia 2014 r. został przekierowany na trasę [...] – [...] z tożsamym czasem startu i przylotu. Powyższe oznacza, że lot się odbył i w tych samych godzinach, co lot pierwotnie zaplanowany, a jego zmiana w zakresie przekierowania odlotu z lotniska [...] nastąpiła na wniosek biura podróży. Uzasadniał go brak infrastruktury wskutek stanu klęski żywiołowej w [...]. Nadto w sezonie od maja do września 2014 r., wskutek zamknięcia lotniska w [...] z powodu ulew, burz błotnych, braku prądu, uszkodzenia wielu hoteli i ich infrastruktury zaistniała wyjątkowo trudna sytuacja sanitarna, co mogło być bardzo niebezpieczne dla przebywających tam turystów. Uszkodzenia infrastruktury w [...] dotyczyły m.in. dróg dojazdowych do lotniska, co uniemożliwiało do niego dojazd.

Wobec powyższego WSA stwierdził, że lot nr [...] w dniu 30 sierpnia 2014 r. nie został odwołany, zatem nie było potrzeby informowania z 2 tygodniowym wyprzedzeniem Skarżących. Lot został zrealizowany w istocie w tych samych godzinach (opóźnienie w przylocie o 12 minut). Jednakże z planowanej trasy [...] – [...], lot [...] został przekierowany na lotnisko dolotowe w [...] w E., które należy uznać za zapasowe – czyli najbliższe, obsługujące ten sam region i w istocie sam lot zrealizowany został w tym samym czasie. Niewątpliwie niedogodnością była konieczność przemieszczenia się Skarżących, wypoczywających w [...], w drodze powrotnej – na oddalone o 128 km lotnisko zapasowe.

Nadto Sąd I instancji uznał, że w sprawie zachodzi także druga podstawa wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Przepis ten stanowi, że obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Przedmiotowy lot nie mógł rozpocząć się w pierwotnie planowanym miejscu z powodu nadzwyczajnej okoliczności z uwagi na skutki klęski żywiołowej panujące w [...]: zamknięcie lotniska, jak i zniszczenia i nieprzejezdność dróg dojazdowych do lotniska. Przewoźnik lotniczy nie dokonywał samodzielnie zmian w zakresie wyboru miejsca dolotu ani nie odwoływał lotu. Przekierowanie lotu na lotnisko zapasowe nastąpiło na najbliższe lotnisko dolotowe, na wniosek organizatora wycieczki – biura podróży i nastąpiło ze względów bezpieczeństwa pasażerów. Poza sporem jest, że wiązało się z dowiezieniem pasażerów autobusem z miejsca ich wypoczynku w [...] na lotnisko docelowe w [...].

Sąd I instancji zgodził się zatem z oceną Organu, że w ramach oferty turystycznej, którą zakupili Skarżący – w sezonie od maja do września 2014 r. – loty organizowane przez biuro podróży N. Sp. z o.o., pierwotnie planowane na trasie tam: [...] i z powrotem: [...], zostały na wniosek biura podróży przekierowane na lotnisko [...] z powodu skutków klęski żywiołowej w [...]. Tymczasem, co do zasady, przesłanką zwalniającą z obowiązku wypłaty odszkodowania w wypadku odwołania lotu jest okoliczność, że było to następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków (art. 5 ust. 3).

Zdaniem WSA, w niniejszej sprawie okoliczności te zostały ustalone i nie budzą wątpliwości. To organizator wycieczki, w ramach podjęcia racjonalnych środków, monitorował stan przejezdności dróg w [...], dlatego w okresie sierpnia i września 2014 r. inicjował przekierowanie lotów na najbliższe lotnisko. Uszkodzenia infrastruktury w [...] nastąpiły wskutek klęski żywiołowej, dotyczyły zatem nie tylko lotniska, ale i dróg dojazdowych do niego i możliwości rozwiezienia pasażerów do hoteli w [...]. W tych okolicznościach lot [...] został zrealizowany 30 sierpnia 2014 r. poprzez wylot z lotniska [...] i przybycie (z opóźnieniem 12 minut) na lotnisko w [...]. Z tego względu, w ocenie WSA, Organ prawidłowo ocenił brak naruszenia art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 statuującego odszkodowanie w wysokości 400 EUR dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1500 do 3500 kilometrów – w przypadku odwołania lotu.

WSA wskazał nadto, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 496/22 oddalił skargę kasacyjną T.R., wniesioną od wyroku WSA w Warszawie z 19 maja 2021 r. (sygn. akt: VI SA/Wa 479/21), oddalającego skargę na decyzję Prezesa ULC z 19 listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów. Kontrolowano wówczas lot o oznaczeniu [...] z 20 sierpnia 2014 r. na trasie [...] w E. Co wymaga podkreślenia, Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w zbieżnym stanie faktycznym i prawnym z zaistniałymi w sprawie niniejszej. Zdaniem NSA prawidłowo Organ przyjął, że planowany lot odbył się, a pasażerowie dotarli do miejsca docelowego, mimo, iż – tak jak w sprawie obecnie rozpoznawanej – lądowanie miało miejsce na lotnisko dolotowe obsługujące ten sam region. NSA ocenił, że trafne jest stwierdzenie, że przedmiotowy lot nie mógł zakończyć się w pierwotnie planowanym miejscu z powodu nadzwyczajnej okoliczności z uwagi na klęskę żywiołową panującą w [...] i zamknięcie lotniska. NSA zauważył, że przewoźnik lotniczy nie dokonywał samodzielnie zmian w zakresie wyboru miejsca dolotu ani nie odwoływał planowanego lotu, lecz czynił to w porozumieniu z biurem podróży. NSA stwierdził zatem, iż lot należy uznać za odwołany, jeśli przewoźnik lotniczy przewozi pasażerów w ramach alternatywnego lotu, którego rozkład różni się istotnie od rozkładu lotu planowanego pierwotnie. Zdaniem NSA z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku, gdy – w związku z zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć – dokonana została zmiana miejsca lądowania lub startu na port lotniczy obsługujący ten sam region co port pierwotnie planowany.

6. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli Skarżący zaskarżając ww. wyrok w całości i wnosząc o zmianę skarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie decyzji z 8 czerwca 2022 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ, alternatywnie dla pkt nr 1 o uchylenie w całości skarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zasądzenie na rzecz Strony kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, to jest, w kwocie po 1117,00 zł, w odniesieniu do każdego ze Skarżących oraz zasądzenie na rzecz Strony kosztów postępowania wywołanego wniesieniem przedmiotowej skargi kasacyjnej, wg norm przepisanych. Skarżący zarzucili:

1) naruszenie prawa procesowego, to jest art. 134 § 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń niekorzystnych dla Skarżącego (brak odwołania) a to pomimo prawidłowego ustalenia przez Organ w treści uzasadnienia skarżonej decyzji, że rejs relacji [...], z dnia 30/08/2014, [...] był rejsem odwołanym,

2) naruszenie prawa procesowego, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez odstąpienie od uzasadnienia w treści skarżonego wyroku:

a. zarzutu nr: 1 skargi na decyzję administracyjną – to jest Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił jedynie, że skutki powodzi są w jego ocenie okolicznościami nadzwyczajnymi, pomijając okoliczność, w której organizator wycieczek wydał pasażerom rezerwację 3 miesiące po tejże powodzi oraz na mniej niż 2 tygodnie przed realizacją imprezy turystycznej (tym samym był świadomy warunków panujących w [...];

b. przyczyn niezastosowania wykładni zawartej w treści wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2021 r., w sprawie o sygn. akt: C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20, Azurair i in., w sprawie C-263/20, Airhelp, oraz w sprawie C-395/20, który to dotyczy analogicznego przypadku, to jest odpowiedzialności przewoźnika za działania podmiotów trzecich;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu okoliczności, które winny być powszechnie znane, to jest:

a. odległość pomiędzy portami lotniczymi w [...], a w [...]wynosi 234 km (metodą pomiaru trasy po ortodromie 183 km) – nie zaś 125 km – jak błędnie wskazano w treści uzasadnienia skarżonego wyroku;

b. port lotniczy w [...]nie jest najbliżej położonym lotniskiem od portu lotniczego w [...] – w ponad trzykrotnie krótszej odległości znajdują się porty lotnicze w [...] (61 km – 24 km metodą pomiaru trasy po ortodromie) i [...] (69 km – 26 km metodą pomiaru trasy po ortodromie).

4) "naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 1 lit. c w zw. z art. 2 lit. l) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla".

7. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Skarżących na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

8. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ponieważ ocena prawidłowości zastosowania prawa materialnego wymaga niewadliwie ustalonego stanu faktycznego, w pierwszej kolejności rozpoznania wymagają zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

9. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 2 p.p.s.a., Skarżący łączą naruszenie tego przepisu z tym, że Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń niekorzystnych dla strony Skarżącej, pomijając stanowisko Prezesa Urzędu, który miał prawidłowo ustalić, że doszło do odwołania rejsu [...].

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści decyzji z dnia 8 czerwca 2022 r. wprost wynika, że Prezes Urzędu, uchylając decyzję z dnia 12 lutego 2019 r., stwierdził brak naruszenia przez Przewoźnika art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, przyjmując, że lot [...] nie został odwołany, a jego trasa uległa zmianie z powodu nadzwyczajnych okoliczności. Organ nie przyjął w tej decyzji, że doszło do odwołania rejsu w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia. Sąd pierwszej instancji, podzielając ocenę Organu, nie orzekł zatem na niekorzyść Skarżących względem treści zaskarżonej decyzji, lecz zaakceptował ustalenia i wykładnię przyjęte przez Organ. Norma art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazuje sądowi orzekania na niekorzyść skarżącego w relacji do zaskarżonego aktu, nie stanowi natomiast podstawy do zwalczania merytorycznej oceny sądu, z którą skarżący się nie zgadza. Zarzut ten jest zatem oczywiście bezzasadny.

10. Odnosząc się do kolejnego zarzutu podniesionego w petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może uzasadniać skuteczny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia lub sporządzone jest w sposób niepozwalający na przeprowadzenie kontroli instancyjnej (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Sąd nie ma obowiązku odnoszenia się odrębnie do każdego argumentu skargi i może je oceniać całościowo, jeżeli z wywodu wynika, dlaczego do naruszenia prawa doszło albo nie doszło. Za pomocą tego zarzutu nie można również zwalczać przyjętego stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia powyższe wymogi. Sąd pierwszej instancji wskazał okoliczności faktyczne uznane za nadzwyczajne, to jest powódź w [...] w maju 2014 r. oraz zamknięcie lotniska i dróg dojazdowych do niego, i ocenił je jako niezależne od Przewoźnika oraz niemożliwe do przewidzenia co do czasu ich trwania, niezależnie od tego, że umowa pomiędzy organizatorem turystyki i skarżącymi została zawarta trzy miesiące po wystąpieniu powodzi. Argument Skarżących, że wobec upływu trzech miesięcy od powodzi do dnia wydania rezerwacji stan lotniska powinien być organizatorowi znany, nie wymagał odrębnego, wyodrębnionego ustosunkowania się, ponieważ ocena charakteru danego zdarzenia jako nadzwyczajnego odnosi się do samej przyczyny zakłócenia lotu, nie do momentu zawarcia umowy przewozu; kwestia wiedzy organizatora turystyki o trwających utrudnieniach dotyczy w istocie relacji pomiędzy organizatorem i pasażerami, nie zaś oceny, czy zdarzenie leżące u podstaw zmiany trasy miało charakter nadzwyczajny w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia.

Nie stanowi także wady uzasadnienia w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. nieprzywołanie przez Sąd pierwszej instancji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2021 r. wydanego w sprawach połączonych C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20 oraz w sprawach C-263/20 i C-395/20. Orzeczenia te dotyczą innych zagadnień niż występujące w tej sprawie, to jest kwalifikacji "potwierdzonej rezerwacji" uzyskanej za pośrednictwem organizatora wycieczek, a niepotwierdzonej przez przewoźnika, oraz kwalifikacji przyspieszenia godziny odlotu jako odwołania lotu. W rozpatrywanej sprawie lot nie został przyspieszony, a spór dotyczy zmiany portu wylotu i przylotu z przyczyny nadzwyczajnej; kwestia posiadania przez Pasażerów potwierdzonej rezerwacji nigdy nie była przedmiotem spornym, gdyż okoliczność tę Organ przyjął za wykazaną. Nieprzywołanie orzeczenia nieadekwatnego do stanu faktycznego sprawy nie uniemożliwia kontroli instancyjnej wyroku. Zarzut ten nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.

11. Skarżący podnoszą, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął jako fakt powszechnie znany odległość między [...] w wysokości 125 km, w miejsce rzeczywistej odległości wynoszącej, według skarżących, 234 km, a także pominął istnienie bliżej położonych lotnisk w [...] i [...], w efekcie czego naruszył art. 106 § 4 p.p.s.a.

Nawet przy przyjęciu zasadności tego zarzutu co do samej odległości (wg Google Maps odległość drogowa wynosi około 214–226 km), uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Kwalifikacja zmiany portu lotniczego jako odwołania lotu w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie jest uzależniona od prostego kryterium odległości wyrażonego w kilometrach, lecz od tego, czy port lotniczy przylotu obsługuje to samo miasto, tę samą aglomerację lub ten sam region co port lotniczy pierwotnie planowany; jeżeli tak, lot można uznać za opóźniony, nie zaś za odwołany (por. postanowienie TSUE z dnia 6 października 2021 r., C-253/21, TUIfly GmbH, pkt 21 i n., pkt 27). [...] są portami lotniczymi obsługującymi ten sam region turystyczny półwyspu [...] niezależnie od tego, czy rzeczywista odległość między nimi wynosi 125 czy 234 km. Okoliczność istnienia bliżej położonych lotnisk w [...] i [...], znajdujących się w innych państwach i nieobjętych siecią połączeń Przewoźnika obsługującego lot na zlecenie organizatora turystyki, nie ma znaczenia dla oceny, czy [...]obsługuje ten sam region co [...]; może ona mieć znaczenie jedynie na etapie oceny podjęcia przez Przewoźnika wszelkich racjonalnych środków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia, do czego Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia. Zarzut naruszenia art. 106 § 4 p.p.s.a. nie mógł więc skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.

12. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje na nieprawidłową (niepełną) jego konstrukcję.

Wskazania jednak wymaga, że stosownie do art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 "odwołanie" oznacza nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że lot uznaje się za odwołany, jeżeli przewoźnik lotniczy przewozi pasażerów w ramach alternatywnego lotu, którego rozkład różni się istotnie od rozkładu lotu pierwotnie planowanego, a lotu nie można uznać za odwołany, jeżeli pasażer nie został przeniesiony na inny lot (por. postanowienie TSUE z dnia 5 października 2016 r., C-32/16, Wunderlich, pkt 17–19; wyrok TSUE z dnia 13 października 2011 r., C-83/10, Sousa Rodríguez, pkt 27–30). Jednocześnie, jeżeli lot zostaje przekierowany do portu lotniczego innego niż wskazany w pierwotnym planie podróży, sytuację taką należy traktować jak odwołanie, chyba że port lotniczy przylotu i port lotniczy pierwotnego miejsca docelowego obsługują to samo miasto, tę samą aglomerację lub ten sam region, w którym to przypadku lot można uznać za opóźniony (por. postanowienie TSUE z dnia 6 października 2021 r., C-253/21, TUIfly GmbH, pkt 27).

Z niewadliwie ustalonego stanu faktycznego wynika, że lot [...] relacji [...], planowany na dzień 30 sierpnia 2014 r., odbył się na trasie [...], przy czym Przewoźnik zapewnił Pasażerom transport drogowy pomiędzy [...]. Zmiana portu wylotu nastąpiła z inicjatywy organizatora turystyki, w związku z zamknięciem lotniska w [...] na skutek powodzi z maja 2014 r. i zniszczenia infrastruktury drogowej dojazdowej do tego lotniska. Pasażerowie nie zostali przeniesieni na inny lot w rozumieniu przywołanego wyżej orzecznictwa, lecz odbyli podróż lotem obsługiwanym przez tego samego Przewoźnika, do tego samego ostatecznego celu podróży ([...]), z portu lotniczego obsługującego ten sam region co port lotniczy pierwotnie planowany.

W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, powtarzając w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r. (sygn. akt II GSK 496/22), wydanym na tle analogicznego stanu faktycznego dotyczącego innego lotu obsługiwanego w ramach tej samej imprezy turystycznej, że zmiana miejsca wylotu bez istotnej zmiany trasy lotu nie stanowi jego odwołania w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Stanowisko to koresponduje z przywołanym orzecznictwem TSUE dotyczącym przekierowania lotu do portu lotniczego obsługującego ten sam region co port pierwotnie planowany.

Wbrew stanowisku Skarżących kasacyjnie, okoliczność, że Pasażerowie zostali dowiezieni z [...] do lotniska w [...] transportem autokarowym, a stamtąd odlecieli do [...], nie zmienia powyższej oceny. Zapewnienie zastępczego transportu naziemnego pomiędzy miejscem pobytu pasażerów i portem lotniczym obsługującym dany region stanowi wykonanie obowiązku udzielenia pomocy pasażerom, o którym mowa w art. 9 rozporządzenia, nie zaś dowód odwołania lotu.

13. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (w zakresie naruszenia art. 3 ust. 2 lit. b) w zw. z art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia) wskazać należy, że przepis art. 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia rozstrzyga o stosowaniu rozporządzenia do pasażerów, którzy zostali przeniesieni przez przewoźnika lub organizatora wycieczek z lotu, na który mieli rezerwację, na inny lot, bez względu na przyczynę. Ponieważ w sprawie tej nie doszło do przeniesienia Pasażerów na inny lot w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia, lecz do zmiany portu lotniczego obsługującego ten sam region, przepis ten nie ma zastosowania do oceny zaistnienia odwołania lotu, a jego niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji nie stanowi naruszenia prawa.

14. Odnosząc się z kolei do argumentacji w zakresie naruszenia art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, który odnosi się do przesłanki wyłączającej obowiązek wypłaty odszkodowania w przypadku odwołania lotu, zauważyć wypada, że wobec przyjęcia, że w sprawie nie doszło do odwołania lotu w rozumieniu art. 2 lit. l) rozporządzenia, ocena, czy zaistniały nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Niezależnie od tego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że zamknięcie lotniska w [...] przez miejscowe władze na skutek zniszczenia infrastruktury w wyniku powodzi jest okolicznością nadzwyczajną, niezależną od Przewoźnika, której nie mógł on przewidzieć ani jej uniknąć, ponieważ ze względu na swój charakter i źródło nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania jego działalności (por. wyrok TSUE z dnia 22 grudnia 2008 r., C-549/07, Wallentin-Hermann).

Okoliczność, że umowa pomiędzy organizatorem turystyki i Pasażerami została zawarta trzy miesiące po wystąpieniu powodzi, nie zmienia oceny charakteru samego zdarzenia jako nadzwyczajnego; może ona mieć znaczenie jedynie w relacjach pomiędzy Pasażerami i organizatorem turystyki na innej podstawie prawnej niż rozporządzenie (WE) nr 261/2004, względnie w relacjach regresowych między organizatorem turystyki i Przewoźnikiem, o których mowa w art. 13 rozporządzenia. Przewoźnik nie miał wpływu na czas i tempo usuwania skutków klęski żywiołowej, a wybór najbliższego dostępnego portu lotniczego obsługującego ten sam region, wskazanego przez organizatora turystyki jako kontrahenta Przewoźnika, nie może być uznany za działanie nieracjonalne, niezależnie od istnienia lotnisk w Akabie i Ejlacie, znajdujących się w innych państwach i nieobjętych siecią połączeń realizowanych przez Przewoźnika na zlecenie organizatora turystyki. Zarzut ten jest zatem bezzasadny.

15. Pełnomocnik strony skarżącej, pismem procesowym z dnia 11 września 2026 r., wniósł na podstawie art. 267 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: "TFUE"), o przedstawienie Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej dwóch pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni art. 2 lit. l), art. 5 ust. 1 lit. c), art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a w konsekwencji o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do czasu wydania przez Trybunał orzeczenia.

Pytania te zmierzają do ustalenia: po pierwsze, czy wyjątek sformułowany przez Trybunał w wyroku z dnia 22 kwietnia 2021 r., C-826/19, WZ przeciwko Austrian Airlines AG (dotyczący przekierowania lotu do portu przylotu obsługującego to samo miasto, tę samą aglomerację lub ten sam region), można stosować odpowiednio także do zastąpienia portu wylotu; po drugie, czy pojęcie "tego samego miasta, aglomeracji lub regionu" z art. 8 ust. 3 rozporządzenia może obejmować dwa porty lotnicze oddalone od siebie o ponad 200 km drogą lądową (około 183 km po ortodromie), gdy transfer lądowy między nimi trwa około trzech godzin.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia tego wniosku.

16. Zgodnie z art. 267 akapit trzeci TFUE sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest obowiązany wystąpić z pytaniem dotyczącym wykładni prawa Unii, jeżeli odpowiedź na nie jest niezbędna do rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, chyba że dana kwestia została już wyjaśniona przez Trybunał (acte éclairé) albo prawidłowa wykładnia prawa Unii jest tak oczywista, że nie pozostawia miejsca na żadną racjonalną wątpliwość (acte clair). Ocena istnienia takiej wątpliwości musi uwzględniać cechy właściwe prawu Unii, szczególne trudności, jakie sprawia jego wykładnia, oraz ryzyko rozbieżności orzeczniczych w obrębie Unii, a sąd ostatniej instancji może odstąpić od wystąpienia z pytaniem tylko wtedy, gdy jest przekonany, że taka sama oczywistość narzucałaby się również sądom innych państw członkowskich oraz Trybunałowi (wyrok TSUE z dnia 6 października 2021 r., C-561/19, Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, pkt 39–51). Z tego wyroku wynika również, że sąd ostatniej instancji, odstępując od odesłania z powołaniem się na acte clair, powinien w uzasadnieniu swego orzeczenia wykazać, iż kwestia wykładni prawa Unii nie budzi racjonalnych wątpliwości, w tym odnieść się do argumentów wskazujących na możliwość rozbieżnej wykładni przyjmowanej przez sądy innych państw członkowskich lub przez sam Trybunał.

17. Co do pierwszego z zaproponowanych pytań, trzeba zauważyć, że wyrok C-826/19 istotnie dotyczył sytuacji przekierowania lotu do zastępczego portu przylotu, a nie portu wylotu, oraz że jest oparty na wykładni art. 8 ust. 3 rozporządzenia, którego treść normatywna wprost odnosi się do sytuacji zaoferowania pasażerowi lotu "na inne lotnisko niż to, do którego została zrobiona rezerwacja", i reguluje pokrycie kosztów transportu z lotniska faktycznego przylotu do lotniska pierwotnie zarezerwowanego. Trybunał wymaga przy tym, aby lotnisko zastępcze leżało – jak to ujęto w punktach 23 i 29 wyroku – "w ścisłym [...] pobliżu" lotniska pierwotnie planowanego (w autentycznej, niemieckiej wersji językowej postępowania: "in unmittelbarer Nähe"; dalej: kryterium "ścisłego pobliża"). Trybunał nie wypowiedział się dotychczas wprost, czy tak ukształtowany wyjątek stosuje się również do zmiany portu wylotu. Sama ta okoliczność nie prowadzi jednak do wniosku, że w tym zakresie istnieje racjonalna wątpliwość co do wykładni prawa Unii, uzasadniająca odesłanie prejudycjalne.

Po pierwsze, uzasadnienie wyroku C-826/19 nie opiera się na jakiejkolwiek cesze przypisanej wyłącznie portowi przylotu, lecz na autonomicznym i jednolitym dla całej Unii rozumieniu pojęcia "tego samego miasta, aglomeracji lub regionu obsługiwanych przez kilka lotnisk", wywiedzionym z celu ochronnego rozporządzenia (motywy 1, 2 i 4) oraz z konieczności zachowania jego skuteczności (effet utile) – a więc z racji, które przemawiają jednakowo niezależnie od tego, który koniec trasy lotu został zastąpiony (zob. wyrok C-826/19, pkt 22–29).

Po drugie, definicja "odwołania" z art. 2 lit. l) rozporządzenia oraz pojęcie trasy lotu odnoszą się łącznie do miejsca wylotu i miejsca przylotu jako elementów tej samej, jednolitej usługi przewozu; brak jest w rozporządzeniu, w jego motywach lub w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału jakiejkolwiek wskazówki, że prawodawca unijny zamierzał różnicować sytuację prawną pasażera w zależności od tego, czy nadzwyczajna okoliczność dotknęła portu wylotu, czy portu przylotu, skoro w obu przypadkach pasażer ponosi analogiczną niedogodność w postaci konieczności pokonania dodatkowego odcinka drogi lądowej do lub z portu obsługującego ten sam region.

Po trzecie, przyjęcie wykładni różnicującej sytuację pasażera według tego kryterium prowadziłoby do rezultatu niespójnego z celami rozporządzenia: ten sam pasażer, dotknięty zdarzeniem o tym samym charakterze i tej samej doniosłości, byłby traktowany odmiennie w zależności od okoliczności całkowicie przypadkowej z jego punktu widzenia, to jest od tego, na którym końcu trasy przewoźnik zmuszony był zmienić port lotniczy.

Wreszcie, sformułowany w postanowieniu C-253/21 (TUIfly GmbH) test tego samego miasta, aglomeracji lub regionu jest przez Trybunał formułowany w sposób ogólny, jako kryterium kwalifikacji zdarzenia jako odwołania albo opóźnienia lotu, niezawężone do przypadku zmiany portu przylotu.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że stosowanie wypracowanego w wyroku C-826/19 kryterium "ścisłego pobliża" odpowiednio także do zmiany portu wylotu nie budzi racjonalnych wątpliwości, którym mogłyby odpowiadać rozbieżne stanowiska sądów innych państw członkowskich lub samego Trybunału, wobec czego zaproponowane pierwsze pytanie prejudycjalne nie wymaga odrębnego rozstrzygnięcia przez Trybunał.

18. Drugie z zaproponowanych pytań dotyczące tego, czy konkretna odległość (ponad 200 km drogą lądową, około 183 km po ortodromie) oraz konkretny czas transferu lądowego (około trzech godzin) mieszczą się w pojęciu "tego samego miasta, aglomeracji lub regionu", nie nadaje się w ogóle do przedstawienia w trybie art. 267 TFUE w zaproponowanym brzmieniu. Przedmiotem odesłania prejudycjalnego jest wykładnia prawa Unii, nie zaś subsumpcja ustalonego stanu faktycznego pod już wyjaśnioną normę prawną, która to subsumpcja należy do sądu krajowego. Trybunał w wyroku C-826/19 wyjaśnił już treść kryterium "ścisłego pobliża" i wskazał, że nie chodzi o formalną przynależność portów lotniczych do tej samej jednostki administracyjnej lub politycznej, lecz o terytorium, na którym porty te są położone w bliskim, funkcjonalnym sąsiedztwie i mają je obsługiwać (pkt 22–24, 27–29 wyroku C-826/19). Trybunał konsekwentnie powstrzymuje się od formułowania sztywnych progów liczbowych, kilometrowych czy czasowych, przy kryteriach o charakterze ocennym tego rodzaju, pozostawiając ich zastosowanie do konkretnego stanu faktycznego sądom krajowym, podobnie jak czyni to na gruncie pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności" z art. 5 ust. 3 rozporządzenia. Zwrócenie się do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy konkretna odległość i konkretny czas przejazdu odpowiadają już wyjaśnionemu kryterium, oznaczałoby w istocie zwrócenie się o rozstrzygnięcie samej sprawy, nie zaś o wykładnię prawa Unii, i wykraczałoby poza funkcję postępowania prejudycjalnego.

19. Niezależnie od powyższego trzeba zauważyć, że przedstawiona wyżej wykładnia nie jest odosobniona, lecz znajduje potwierdzenie w utrwalonej i wielokrotnie powtarzanej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjmowanej konsekwentnie na tle analogicznych stanów faktycznych dotyczących tej samej imprezy turystycznej i tego samego zdarzenia nadzwyczajnego (wyroki NSA z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawach o sygn. akt: II GSK 487/22, II GSK 492/22, II GSK 493/22, II GSK 494/22, II GSK 495/22 i II GSK 496/22, a także wyrok z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2012/22). Trafność wykładni przyjętej w wyroku o sygn. akt II GSK 2012/22 była też przedmiotem odrębnej, nadzwyczajnej kontroli w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2026 r. (sygn. akt II GNP 4/25), oddalającym tę skargę. Sąd ma przy tym świadomość, że przedmiotem postępowania w sprawie II GNP 4/25 była ocena, czy doszło do rażącego naruszenia prawa Unii w rozumieniu art. 285a § 3 p.p.s.a., a nie ocena poprawności przyjętej wykładni jako takiej, wobec czego wynik tego postępowania sam w sobie nie przesądza o istnieniu acte éclairé w rozumieniu art. 267 TFUE. Niemniej okoliczność, że wielokrotnie powtarzana wykładnia nie została uznana nawet za kwalifikowanie wadliwą w tym nadzwyczajnym trybie kontroli, stanowi dodatkowy argument przemawiający przeciwko istnieniu racjonalnej wątpliwości uzasadniającej odesłanie prejudycjalne w tej sprawie.

20. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o przedstawienie Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych, a w konsekwencji także do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

21. Skoro żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, a stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku naruszenia przez Przewoźnika art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jest prawidłowe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

22. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl